ШОҒЫР ҚОҢЫРАУГҮЛ
Шоғыр қоңыраугүл (Қоңыраугүлдер тұқымдасы)
Шоғыр қоңыраугүл — Қазақстанда кездесетін 12 түрдің ішіндегі ең танымалы әрі кең таралғаны. Оңтүстік шөлді аймақтардан басқа, елдің барлық өңірінде: шабындықтарда, орман алаңқайларында, таулы жерлер мен жазықтарда өседі.
Сыртқы белгілері мен құрылысы
Бұл — көпжылдық өсімдік. Тамырсабағы мықты, сабағының биіктігі 50 см-ге дейін жетеді. Жапырағы жұмыртқа тәрізді, созылыңқы болып келеді.
Қоңыраугүлді басқа өсімдіктерден гүлдерінің орналасу ерекшелігі айқын ажыратады: гүлдері дара орналаспай, сабақ ұшына жақындай тығыз шоғырланып, топтама гүлбас түзеді.
Әр гүлінде бес тостағанша, бес күлте және бір аналық болады, сондай-ақ үш бөлек аталық тозаңқаптары кездеседі. Күлтелері бірігіп, ұзынша түтік құрайды. Түтіктің түбінде шірне бездері орналасқан.
Тозаңдануы
Шірне бездерінің болуына байланысты бұл өсімдікте айқас тозаңдану басым. Тозаңдануға негізінен ірі жәндіктер, әсіресе аралар және басқа да тозаңдатқыштар қатысады.
Гүлдеуі, жеміс беруі және тұқымының таралуы
- Гүлдеуі: жаздың ортасында, маусым–тамыз айларында.
- Жеміс беруі: тамыз–қыркүйек айларында.
- Тұқымының таралуы: өте ұсақ тұқымдар піскен қауашақтағы арнайы тесіктер арқылы төгіліп, желмен таралады.
Қолданылуы: халық медицинасы және тағам
Өсімдіктің жапырағы, гүлі және жерүсті бөліктері халық медицинасында жүйке жүйесі сырқаттарында, сондай-ақ тамақ ауруында (ангина) қолданылған.
Жас өскіндері мен жапырақтары Е дәруменіне бай, сондықтан оларды тағамға қосып, салат ретінде пайдалануға болады.
Ескерту: емдік мақсатта қолданар алдында маманмен кеңесу ұсынылады.
Омарташылық және сәндік мәні
Шоғыр қоңыраугүл — жақсы балды өсімдік. Сонымен бірге ол сәндік мақсатта өсіруге қолайлы: күтімі күрделі емес, табиғи ортада да, бақта да жақсы бейімделеді.