Білікті маман дайарлау
Білімді жаңғыртудың бастауы — бастауыш мектеп
Білім беру жүйесін дамытуды мектептің бастауыш сатысынан бастау қажет. Біріншіден, баланың жеке тұлғасын қалыптастыруда, оның қабілеттерін анықтау мен дамытуда бастауыш кезең ең қолайлы бастапқы баспалдақ болып саналады. Сондықтан жоғары оқу орнын аяқтаған бастауыш сынып мұғалімі рухани тұрғыдан дамыған, шығармашылықпен жұмыс істей алатын, кәсіби дағдыларды меңгерген, педагогикалық дарындылықты бойына сіңірген және жаңашылдыққа ұмтылған маман болуы тиіс.
Екіншіден, әлемдік білім беру кеңістігіне ықпалдасу күшейген қазіргі жағдайда пәнді оқытушы бастауыш сынып мұғалімінің орнына жаңа педагогикалық технологияларды, оқытудың ақпараттық құралдарын, тәрбиенің заманауи нысандарын, зерттеушілік және ізденушілік қызмет дағдыларын меңгерген кәсіби білікті педагог келуі қажет.
Міндеттің институционалдық жауапкершілігі
Осы міндеттерді шешу мақсатында академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті педагогика факультетінің құрамындағы «Бастауыш оқытудың педагогикасы және әдістемесі» кафедрасы жүйелі еңбек етіп келеді.
Кафедра түлектері Қазақстанның әр өңірінде және жақын шетелдерде білім беру саласында қызмет атқаруда.
Ғылыми мектеп және оқыту тәжірибесі
Кафедраның негізін қалаған С.Қ. Нұртақанов, В.И. Коркина, А.Е. Қонқабаева, В.Г. Храпченков сынды мамандар бастауыш білім беруді дамыту мәселелерімен айналысатын танымал ғалымдар ретінде қалыптасты.
Профессор В.И. Коркина: пәндер, еңбектер, үлес
Кафедраның алғашқы меңгерушісі, педагогика ғылымдарының кандидаты, профессор В.И. Коркина бүгінге дейін кафедрада еңбек етіп, болашақ мамандарға жоғары ғылыми-әдістемелік деңгейде дәріс оқып келеді. Оқыту курстарының қатарында:
- Педагогика тарихы
- Педагогиканың жалпы негіздері
- Дидактика
- Тәрбие теориясы
- Қазақстанда мектеп пен педагогиканың даму тарихы
- Педагогикалық пәндерді оқыту әдістемесі
- Ғылыми-педагогикалық зерттеулер әдістері
- Педагогикалық технологиялар
- Нарық жағдайында білім беруді басқару
Кәсіби-педагогикалық қызметі барысында 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбек жазған. Ерекше атап өтуге болатын еңбектер:
- «Жоғары оқу орнының тұтас педагогикалық үдерісін іске асыру теориясы мен технологиясы» (электронды оқулық, Н.Д. Хмёльмен бірлесіп)
- «Атлас по истории педагогики»
- «Дидактика в схемах и таблицах»
- «Общие основы педагогики» (Г.С. Тишмағамбетова мен бірлесіп)
Оқу-әдістемелік қамтамасыз ету: пәндер бойынша мысалдар
Кафедра оқытушылары бастауыш оқытудың теориясы мен технологиясы бойынша курстарды жетілдіру мақсатында оқу-әдістемелік құралдар мен электронды оқулықтар әзірлеп, студенттерге және бастауыш сынып мұғалімдеріне тұрақты әдістемелік қолдау көрсетеді.
Математиканы оқыту
Педагогика ғылымдарының кандидаты Қ.А. Сарбасованың еңбектері: «Бастауыш сыныптарда математикадан сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру», «Математика мұғалімдерін даярлау», «Математикадан дәстүрлі емес сабақтар», сондай-ақ «Бастауыш сыныптарда математикадан сыныптан тыс жұмыстар» (зияткерлік меншік куәлігі №022, 29.01.2004) электронды оқулығы және басқа да электронды оқу материалдары.
Қазақ тілін оқыту
Педагогика ғылымдарының кандидаты С.Қ. Әбілдинаның «Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту теориясы және технологиясы» оқу құралы, сондай-ақ А.О. Мұхаметжановамен бірлескен «Бастауыш сыныптарда қазақ тілінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстар» оқу-әдістемелік құралы.
Дүниетануды оқыту
Биология ғылымдарының кандидаты, доцент Г.Т. Түсіпбекованың «Формирование естественно-научных понятий в курсе “Познание мира”» оқу құралы, «Познание мира» (зияткерлік меншік куәлігі №176, 03.08.2005) электронды оқулығы және «Животный мир Казахстана» ақпараттық-дидактикалық кешені.
Бейнелеу өнерін оқыту
Педагогика ғылымдарының кандидаты К.И. Құдабаеваның «Суретші туындыларын оқыту», «Қазақтың ұлттық сәндік-қолданбалы өнері» оқу-әдістемелік құралдары және «Ұлттық сәндік-қолданбалы өнерді оқыту әдістемесі» электронды оқу құралы.
Музыкалық тәрбие
Педагогика ғылымдарының кандидаттары С.А. Одинцова мен К.Г. Гаркушаның «Практикум по методике музыкального воспитания в школе» оқу-әдістемелік құралы, «Музыкальная азбука», «Творческие портреты композиторов-классиков» автоматтандырылған оқыту бағдарламалары, сондай-ақ бастауыш мектептегі музыка сабағын жобалау мен мұғалімнің музыкалық-эстетикалық даярлығын күшейтуге арналған электронды оқу құралдары.
Тәрбие жұмысы және отбасы педагогикасы
Педагогика ғылымдарының кандидаты М.Л. Куимириннің ата-аналарға арналған «Отбасында балаларға жыныстық тәрбие беру» атты оқу құралы.
Теория мен іс-тәжірибенің бірлігі: кәсіби құзыреттіліктің негізі
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында кәсіби оқу орындарындағы оқу-тәрбие үдерісі студенттердің шығармашылығын дамытуға және білім беру қызметіне қажеттілікті қалыптастыруға бағытталуы тиіс екені атап көрсетілген. Бұл бағыт мұғалім мамандарды даярлау мазмұнын жаңартып, мақсат-міндеттерді қайта айқындауды талап етеді.
«Іс-тәжірибе» ұғымының мазмұны
«Іс-тәжірибе» ұғымы Ежелгі Грекиядан енген және «қимыл, әрекет» деген мағынаны білдіреді. Психологиялық-педагогикалық түсіндірме сөздікте ол теорияның іс жүзінде жүзеге асуынан туған тәжірибе, қалыптасқан дағды мен іс-әрекет, өмір тәжірибесі, жаттығу ретінде сипатталады.
С. Рубинштейн педагогикалық іс-тәжірибені педагогикалық дағдыларды меңгеру, педагогикалық диагностикалау және теорияны шығармашылықпен қайта өңдеу жолы, әрі іс-тәжірибелік білім беру құралы ретінде қарастырады.
Іс-тәжірибе кәсіби қызығушылықты, қажеттілікті және бағыттылықты қалыптастырып, таным көзі ретінде жұмыс істейді.
Іс-тәжірибе объективті болмысты игеру мен түрлендіруге, мақсат қоюшы әрекетті ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Педагогикалық іс-тәжірибені тек теориядан кейінгі «қолданбалы кезең» ретінде бір жақты түсіну дұрыс емес. Теория мен тәжірибенің байланысы — болашақ мұғалімді кәсіби даярлаудың негізгі қағидасы әрі күрделі диалектикасы.
Неге бұл байланыс шешуші?
- Қажетті педагогикалық білімсіз оқу-тәрбие үдерісін түсіну және оны басқару мүмкін емес.
- Нақты мектеп қызметін талдамай, деректерге сүйенбей оқыту мен тәрбиелеу теориясын терең түсіну қиын.
- Оқу орнындағы педагогикалық үдеріс теория мен тәжірибе арасында табиғи көпір орнатады.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2002 жылғы 3 қаңтардағы №1 бұйрығымен 0314002 — «Бастауыш сыныптарды оқыту» мамандығы бойынша орта кәсіптік білімді мамандар даярлау стандарты бекітіліп, іске қосылды. Онда теориялық біліммен қатар болашақ маманның іс-тәжірибелік дағдыларын жетілдіруге ерекше мән берілген.
ХХІ ғасыр: білім, технология және өмір бойы оқу
Егемендік жылдарында білім беру жүйесін реформалау және дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламалар әзірленді. Мемлекет басшысы білім саласын дамытуды тұрақты түрде негізгі назарда ұстап келеді. Президенттің халыққа Жолдауында ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық екені, жоғары технологиялық және ғылыми қамтымды өндірістер үшін кадрлар қорын қалыптастыру қажеттігі, әрі әлемдік стандарттар деңгейінде білім беру жоғары оқу орындарының басты міндеті екені атап өтілді.
Мемлекеттің қуаты немен өлшенеді?
Қазіргі таңда елдің экономикалық күші немесе азаматтардың өмір сапасы бұрынғыдай тек материалдық ресурсқа емес, ең алдымен ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың даму деңгейіне тәуелді.
«Цивилизацияның басты міндеті — адамдарды ойлай білуге үйрету», — деген пікір бүгінгі білім саясатының өзегіне айналып отыр.
Қоғамдағы өзгерістер өте жылдам. Сондықтан адам тек дайын теориялық біліммен шектелмей, өз бетімен ізденіп, білімін үздіксіз толықтырып отыруы керек. Ақпараттық жүйелер дәстүрлі оқу үлгісін өзгертті: білім алу белгілі бір жас кезеңімен шектелмей, өмір бойы үйрену үдерісіне айналды.
Жаңа сапаға қажет шарттар
- Жоғары білікті педагог кадрларды даярлау
- Мектептердің материалдық-техникалық базасын нығайту
- Жақсы жабдықталған сыныптар мен аудиториялар
- Сапалы дәстүрлі, электронды және мультимедиялық оқулықтар
Бүгінде білім алу үшін «шекара» жоқ: ғаламдық ақпарат кеңістігі қалыптасты, ал интернет күн сайын жаңа мазмұнмен толығуда. Елдің байлық өндіру қабілеті барған сайын білімді адамдардың саны мен сапасына тәуелді болып келеді. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанда 12 жылдық білім беру стандартына көшуге арналған нақты бағдарламаның жасалуы — маңызды әрі игілікті қадам.