Нидерланды еліне экономикалық сипатама
Нидерланды: географиясы, климаты және экономикалық дамуы
Нидерланды — Рейн, Маас және Шельда өзендерінің сағаларында орналасқан ел. Бұл өзендер әкелген шөгінділердің нәтижесінде дельта мен кең жазықтар қалыптасқан. Ел аумағының жартысынан астамы теңіз деңгейінен төмен жатыр, ал оңтүстігінде ғана жер бедері шамамен 30 метрге дейін көтеріледі.
Діни құрам
- Католицизм — 36%
- Ежелгі христиандық конфессиялар — 3%
- Ислам — 2%
- Басқалары — 32%
Жағалау сызығы және польдерлер
Нидерландының жағалау сызығы көбіне құмды шағылдардан тұрады. Олардың ар жағында теңізден тартып алынған, қорғаныс бөгеттері мен су реттеу жүйелері арқылы игерілген жерлер — польдерлер орналасқан. Бұл табиғи және инженерлік ландшафт елдің кең жазықты келбетін айқындайды.
Климат ерекшеліктері
Жаз
Жазы жылы. Шілде айындағы орташа температура шамамен +17°C.
Қыс
Қаңтар айындағы орташа температура -2°C. Сібірден антициклон келген кезеңде температура 0°C-тан төмен түсіп, қар жауып, каналдар мен көлдер мұз қатады.
Жауын-шашын
Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 800 мм, алайда ішкі провинцияларда бұл көрсеткіш төменірек.
Экономикалық орны және халықаралық байланыстар
Нидерланды өнеркәсіп өндірісінің көлемі бойынша (капиталистік дүниедегі үлесі — 1,3%) және сыртқы сауда айналымы бойынша (4,6%) капиталистік елдердің алдыңғы ондығына кіреді. Теңіз сауда кеме қатынасында да елдің үлесі едәуір.
Экономиканың дамуына Еуропадағы аса маңызды теңіз және құрлық жолдарының тоғысқан жерінде орналасуы ерекше ықпал етеді.
Бенилюкс одағы
Бельгия, Нидерланды және Люксембург 1948 жылы экономикалық одақ құрып, валюта және салық жүйелерін сақтай отырып, тауар айналымын еркіндетуге бағытталған келісімге келді.
Соғыстан кейінгі құрылымдық өзгерістер
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нидерланды экономикасының құрылымы едәуір өзгерді. Соғыс кезінде қираған шаруашылықты қалпына келтіру және экономиканы техникалық прогрестің жоғары талаптарына сай жаңғырту күрделі жағдайда өтті.
Өнеркәсіптің басым бағыттары
- Салалық құрылымда түбірлі өзгерістер болды, ауыр өнеркәсіптің үлесі артты.
- Әсіресе металлургия, химия, мұнай өңдеу, электротехника өндірісінің қуаты өсті.
Әлсіреген салалар
Отарлық нарықтардың қысқаруы салдарынан тоқыма өнеркәсібі өндіріс көлемін шамамен 2,5 есе азайтты.
Капиталдың шоғырлануы және ірі компаниялар
Нидерландыда өндіріс пен капиталдың шоғырлануы өте күшті: экономикада ірі монополиялар үстемдік етеді. Мысалы, «Ройял Датч — Шелл» американдық «Стандард ойл оф Нью-Джерси» компаниясымен бірлесе отырып, мұнай айырудың жартысынан астамын, сондай-ақ мұнай мен табиғи газ өндірудің елеулі бөлігін бақылайды.
Шетелдік инвестициялар тұрақты өсіп отырды: олардың шамамен 1/3 бөлігі американ капиталының үлесіне тиесілі болды. Мемлекеттік және жартылай мемлекеттік компаниялардың рөлі де күшейді.
Мемлекет қатысатын ірі кәсіпорындар
- Химия өнеркәсібіндегі ірі компаниялардың бірі — «DSM» («Датч Статсмайнс»).
- Елдегі қара металлургияның негізгі концерні — «KNHS»; оның акцияларының шамамен 1/3 бөлігі мемлекетке тиесілі.
Еуропалық интеграцияның салдары
Еуропалық экономикалық ынтымақтастық құрамына кіру экономика салаларының дамуында белгілі бір диспропорция туғызып, өндіргіш күштердің біркелкі орналаспауын және әлеуметтік теңсіздіктің күшеюін байқатты.
1970-жылдардағы қиындықтар және әлеуметтік көрсеткіштер
1970-жылдардың басында дағдарыс белгілері күшейіп, өндірістің өсу қарқыны баяулады, жұмыссыздық артты. Халықтың жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табысы бойынша Нидерланды капиталистік елдер арасында 12-орында болды (2553 доллар, 1971 ж.).
Ірі меншік иелерінің байлығы өсті: соғыстан кейінгі кезеңде миллионерлер саны 940 адамнан 6,7 мыңға дейін жетті.
Экономикалық-географиялық аудандар
Батыс индустриялы-сауда ауданы
Құрамына Солтүстік және Оңтүстік Голландия, Утрехт және ішінара Гелдерланд провинциялары кіреді. Басты орталықтары: Амстердам, Роттердам, Утрехт.
Солтүстік Брабант индустриялы ауданы
Негізгі орталықтары: Тилбург және Эйндховен.
Лимбург индустриялы ауданы
Аудан орталығы: Маастрихт.