Қазақша рефераттар

ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҮЛГІСІ ТЕНДЕНЦИЯСЫН ТАЛДАУ

Мемлекеттің экономикадағы рөлі және мемлекеттік меншік

Мемлекеттің экономикаға ықпалы мен рөлі көбіне оның меншігіне байланысты. Мемлекет өз меншігіне сүйене отырып, елдің тұтастай және жекелеген азаматтар мен олардың бірлестіктерінің қалыпты қызмет етуін қамтамасыз етуге бағытталған маңызды функцияларды орындайды. Басқарудың тиімділігі мемлекеттің қалыптасуы мен даму кезеңдерімен тығыз байланысты: ол қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық үдерістерді реттеуші, меншік иесі және кәсіпкер ретіндегі функцияларды қаншалықты дұрыс әрі мүмкіндігінше толық орындай алатынына тәуелді.

Негізгі идея: мемлекеттік меншік — мемлекеттің экономикалық саясатты іске асырудағы тірегі, ал оны басқару сапасы әлеуметтік-экономикалық тұрақтылыққа тікелей әсер етеді.

Басқарудың институционалдық негізі

Мемлекеттік меншіктің жіктемесіне қарай оны басқару әртүрлі тәсілдер арқылы жүзеге асады. Олардың қатарында мемлекетке тиесілі акциялар пакеті бар акционерлік қатысу арқылы басқару, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдар мен кадрлық құрылымдар арқылы басқару тетіктері бар.

Уәкілетті орган

Стратегиялық маңызы бар экономика салаларында республикалық меншік объектілерін басқару, жекешелендіру және мемлекеттік меншік мониторингі саласындағы іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ведомствосы болып табылатын Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті жүзеге асырады (Комитет туралы ереже).

Комитеттің негізгі міндеттері

  • Республикалық меншік пен жекешелендіру объектілерін басқару бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру.

  • Республикалық меншікке қатысты меншік құқығын жүзеге асыру.

  • Заңда белгіленген тәртіппен республикалық меншік объектілерінің мақсатты әрі тиімді пайдаланылуын бақылау.

  • Республикалық меншік объектілерін жекешелендіру және республикалық меншікті сатып алу-сату шарттарының сақталуын бақылау.

  • Стратегиялық маңызы бар экономика салаларындағы меншіктің мемлекеттік мониторингін жүргізу.

Мемлекеттік саясатты іске асыру шеңберіндегі функциялар

Меншік құқығын іске асыру және өкілдік

  • Республикалық мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты уәкілетті орган ретінде республикалық меншік құқығы субъектісінің функцияларын атқару.
  • Мемлекеттің қатысуы бар мемлекеттік емес заңды тұлғалардың органдарына Комитет және мемлекеттік органдар өкілдерінің қатысуын қамтамасыз ету.
  • Республикалық меншік және оның мүліктік құқықтарын қорғау мәселелері бойынша мемлекеттің мүддесін білдіру.

Жекешелендіруді ұйымдастыру

  • Жекешелендіру жөніндегі комиссиялардың қызметін ұйымдастыру және қамтамасыз ету.
  • Объектілерді сату алдындағы дайындығын ұйымдастыру.
  • Жекешелендірудің түрлері мен әдістерін айқындау.
  • Сатуды ұйымдастыру және өткізу, сатып алу-сату шарттарын дайындау және жасасу.

Ұйымдық-құқықтық рәсімдер

  • Республикалық мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітілген негізгі құралдарды қабылдау-беру және есептен шығару мәселелерін келісу.
  • Республикалық мемлекеттік кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру және тарату кезінде беру актісін, жарғыны, бөлу және тарату балансын бекіту.
  • Меншік пен жекешелендіруді басқару мәселелері бойынша құқық қолдану тәжірибесін жинақтау және талдау.

Нәтижеге бағытталған басқару

Бұл функциялар мемлекеттік мүлікті экономикалық айналымға тиімді енгізуді, рәсімдердің айқын әрі есепті жүргізілуін және мемлекет мүддесінің қорғалуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Бақылау және қадағалау функциялары

  • Оперативті басқару немесе шаруашылық жүргізу құқығында бекітілген мүлікті пайдаланудың тиімділігін тексеруді ұйымдастыру және жүргізу.
  • Республикалық мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітілген мүлікті жалға беру мониторингін ұйымдастыру және жүргізу.
  • Мемлекеттің меншік үлесі бар объектілерді басқарудың тиімділігіне мониторинг жүргізу.
  • Стратегиялық маңызы бар салалардағы мемлекеттік меншік мониторингін ұйымдастыру, қатысушылардың әрекетін үйлестіру.
  • Мемлекеттік меншік мониторингі деректерінің бірыңғай электрондық базасын жүргізу және мемлекеттік органдардың қолжетімділігін қамтамасыз ету.
  • Мемлекеттік органдардың иелігіне және пайдалануына берілген мемлекеттік қатысу үлесі мен мемлекеттік акциялар пакетін басқарудың тиімділігін бақылау.
  • Сатып алушылардың сатып алу-сату шарттары бойынша міндеттемелерді және өзге де шарт талаптарын орындауын бақылау.
  • Сенімді басқару (концессия) шарттары бойынша сенімді басқарушылардың (концессионерлердің) міндеттемелерді орындауын бақылау, тыңдаулар жүргізу.
  • Республикалық мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттің қатысуы бар мемлекеттік емес заңды тұлғалардың қызмет тиімділігін талдау.

Мемлекеттік меншік құрылымы және басқару бағыттары

Мемлекеттік меншік құрылымы жарғылық капиталында мемлекеттің үлесі бар мемлекеттік кәсіпорындарды, акционерлік қоғамдарды, ұлттық компанияларды және өзге де ұйымдарды, сондай-ақ әртүрлі жылжымайтын мүлік объектілерін қамтиды. Сондықтан мемлекеттік мүлікті басқару және жекешелендіру саласындағы жұмыс бірнеше бағыт бойынша жүйелі түрде жүргізіледі.

Қорытынды тұжырым

Мүлікті басқару институтын кеңінен қолданудың бастамашысы — мемлекет. Бұл тәсіл мемлекеттік активтердің тиімділігін арттыруға, басқарудың ашықтығын күшейтуге және экономиканың стратегиялық секторларындағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.