Халықаралық мораль императивтерінің түсінігі
Халықаралық мораль: универсалдылық дауы
Халықаралық моральдың универсалды болуы немесе болмауы жөніндегі пікірталас әлі нақты қорытындыға келмеді. Бұл тақырыпты әдетте екі ірі бағыт аясында талдайды: релятивистік (универсалды емес) және универсалды (көбіне либералды мектепке тән) ұстаным.
1) Релятивистік бағыт: ортақ мораль мүмкін емес пе?
Релятивистік бағыт бүкіл адамзатқа ортақ біртұтас моральдық құндылықтар жүйесін құру мүмкін емес деп есептейді. П. Р. Виотти мен М. В. Кауппи атап өткендей, іс-әрекетті моральдық тұрғыдан бағалау тек белгілі бір мәдениет пен тарихи тәжірибе контекстінде ғана жүзеге асады.
Бұл көзқарас моральдық үкімнің әмбебап еместігін, ал нормалардың қоғамнан қоғамға өзгеретінін баса көрсетеді.
2) Универсалды бағыт: ортақ нормалар бар ма?
Универсалды бағытты көбіне либералды мектеп өкілдері қолдайды. Америкалық ғалым Марк Р. Амстуц халықаралық қатынастарда универсалды моральдық нормалардың бар екенін мойындап, олардың өзегі барлық халықтарға ортақ деп пайымдайды.
Амстуц сипаттаған үш моральдық дәстүр
Скептицизм
Негізінде жауапкершілік этикасы жатады. Цинизмнен айырмашылығы — халықаралық сахнада моральдық принциптердің бар екенін жоққа шығармайды.
Космополитизм
Канттық дәстүрмен байланысты. Әлемде біртұтас универсалды мораль бар деп тұжырымдап, соған ерекше мән береді.
Коммунитаризм
Скептицизм мен космополитизмді белгілі бір деңгейде синтездейді. Әмбебап нормаларды мойындай отырып, ұлттық мүддені де ескереді.
Үш дәстүрдің мазмұны: саяси таңдауға әсері
Скептицизм және саяси реализм
Скептицизм мораль тұрғысынан саяси реализммен тығыз байланысты. Бұл дәстүр өкілдері әлемде моральдың ортақ стандарттары жоқ екенін алға тарта отырып, мемлекет ең алдымен ұлттық мүддеге сүйеніп әрекет етуі тиіс дейді. Мұндай ұстанымды АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Дин Ачесон және белгілі америкалық дипломат әрі ғалым Джордж Кеннан ұстанған.
Космополитизм және адам құқықтары
Космополитизм үшін негізгі өзек — адам құқықтары. Бұл логика бойынша, егер адам құқықтары тапталса, тек ұлттық мүддені қорғауға сүйену аморальді қадам ретінде бағалануы мүмкін. Бұл дәстүрмен көбіне Вудро Вильсон мен Джимми Картер президенттігі кезеңіндегі ұстанымдар байланыстырылады.
Коммунитаризм: теңдік пен даму өлшемдері
Коммунитаризм белгілі бір деңгейде аморфты сипатқа ие: ол космополитизм секілді әмбебап моральдық нормалардың бар екенін мойындайды, сонымен қатар теңдік, экономикалық даму, әлеуметтік әділеттілік сияқты аспектілерді қамтиды. Бұл тұрғыда саяси қайраткерлер ұлттық мүддені қорғағанда моральдық өлшемдерді ескеруге тиіс.
Мораль парадоксы: соғыс кезіндегі өлтіру қалай ақталады?
М. Николсон келтіретін «мораль парадоксы» қоғам назарын өткір сұраққа аударады: егер бейбіт өмірде адам өлтіру ең ауыр қылмыс саналса, онда соғыс кезінде жазықсыз адамдардың өлтірілуі неліктен дәл сол категорияға жатқызылмайды?
Бұған бірмәнді жауап беру қиын; мүмкін, ең дәйекті жауапты квакерлер немесе пацифистік көзқарасты ұстанатындар ұсына алар.
Жаңа акторлар және моральдық императивтер
Қазіргі таңда моральдық императивтерді тек мемлекеттер ғана емес, халықаралық қатынастардың жаңа акторлары да жүзеге асыруда. Оның үстіне, дәл осы акторлар мемлекеттерді моральдық міндеттемелерді сақтауға ынталандырады. Мұндай күштер қатарына халықаралық ұйымдар, бейүкіметтік ұйымдар және халықаралық қорлар жатады.
БҰҰ қызметінің бағалануы
Әзірге Біріккен Ұлттар Ұйымының соғысты болдырмау, адам құқықтарын қорғау және гуманитарлық бағдарламалар саласындағы қызметі халықаралық қауымдастық тарапынан жоғары бағаланып келеді.
Мыңжылдықтың Даму Мақсаттары (2000)
2000 жылы қабылданған Millennium Development Goals құжаты үшінші әлем елдері үшін маңызды рөл атқарды. Ол экономикалық дамуға жәрдем беру, СПИД-пен күресу, ана мен бала өлімін қысқарту, қоршаған ортаны қорғау сияқты мақсаттарды алға қойды.
Қырғи-қабақ соғыс кезеңіндегі делдалдық және бітімгершілік
Қырғи-қабақ соғыс барысында БҰҰ АҚШ пен КСРО арасындағы делдал рөлін атқарып, екіжақты қатынастардың бейбіт арнада дамуына ықпал етті. Сонымен қатар ұйымның Югославиядағы, Грециядағы және өзге де аймақтардағы бітімгершілік күштері бейбітшілікті сақтау ісіне қосқан үлесі үшін Нобель сыйлығымен бағаланған.