Коммерциялық банктің автоматтандырылған анықтамасы
Кіріспе
ХХІ ғасырда технологияның қарқынды дамуы адам өмірін жеңілдететін көптеген шешімдерге жол ашты. Солардың ең маңызды бағыттарының бірі — автоматтандыру. Автоматтандыру өндірістен бастап қызмет көрсету саласына дейін кеңінен қолданылады, себебі ол процестердің жылдамдығын арттырып, қателіктерді азайтады және адам еңбегін жеңілдетеді.
Негізгі ұғымдар
Автомат (грек. automatos — «өздігінен жұмыс атқаратын») — энергияны, материалды және ақпаратты алу, түрлендіру, жеткізу және пайдалану процестерін берілген бағдарлама бойынша адамның тікелей қатысуынсыз орындайтын құрылғы немесе құрылғылар жиынтығы.
Автоматты басқару — объектіні (машинаны, аспапты, жүйені немесе процесті) берілген алгоритмге сәйкес адамның тікелей қатысуынсыз басқару. Бұл тәсіл өнімділікті арттыру, басқару дәлдігін күшейту және қауіпті немесе қолайсыз ортадағы жұмыстарды қауіпсіз орындау үшін қажет.
Автоматтандырудың тарихи тамыры ерте кезеңдерден басталғанымен, өнеркәсіпте ол XVIII ғасырдағы өнеркәсіп төңкерісі кезінде жүйелі түрде қолданылды. Ал ХХ ғасырдың 50-жылдарында өндірістік процестерді электрондық есептеуіш машиналар арқылы басқаруға арналған күрделі жүйелер қалыптаса бастады.
Автоматтандырылған басқару жүйелері: мәні мен қолданылуы
Жүйенің құрылымы
Басқарушы құрылғылар мен басқарылатын объектілердің өзара әрекеттесуі нәтижесінде автоматтандырылған басқару жүйесі құрылады. Мұндай жүйелер көбіне өндірістік және ұйымдық кешендердің құрамына кіреді.
Басқару мақсаттары
Басқарудың мақсаты басқарылатын шаманың уақыт бойынша өзгеруімен тікелей байланысты. Мақсатқа жету үшін объектінің ерекшеліктері ескеріліп, басқару тетігіне әсер ететін әрекеттер дәл әрі уақтылы орындалады.
Автоматты жүйелердің негізгі түрлері
- Автоматты реттеу жүйесі — басқарылатын шаманың мәнін тұрақты деңгейде сақтайды.
- Бағдарламалы басқару жүйесі — шаманы алдын ала берілген бағдарлама бойынша өзгертіп отырады.
- Қадағалауыш жүйе — басқару бағдарламасы алдын ала берілмейтін жағдайларда бейімделе әрекет етеді.
Мұндай жүйелер авиацияда, ғарыш саласында және әскери техникада ерекше маңызға ие. Ал автоматтандырылған басқару жүйелерін құру принциптері мен ондағы процестердің заңдылықтарын зерттейтін сала автоматты басқару теориясы ретінде қарастырылады.
Автоматтандыру нені қамтиды?
- Технологиялық, энергетикалық, көліктік және тұрмыстық-өндірістік процестерді.
- Күрделі агрегаттарды, кемелерді, ғарыш кемелерін, өндірістік құрылыстар мен кешендерді жобалауды.
- Цех, мекеме, сондай-ақ әскери бөлімшелерді ұйымдастыру, жоспарлау және басқаруды.
- Ғылыми-зерттеу, медициналық және техникалық диагностикалау, статистикалық деректерді өңдеу мен есепке алуды, бағдарламалау және инженерлік есептеулерді.
Негізгі бөлім: банктік жүйелерді автоматтандырудың эволюциясы
Бұрын банктер кешенді автоматтандыру жүйесін құру кезінде аз ғана маманға сүйенетін. Қазіргі таңда сапалы бағдарламалық шешім жасау үшін 100-ден аса маманнан тұратын командаларға едәуір қаржы бөлінеді. Бұл жерде негізгі өлшем — бағдарламаның бағасы емес, сапасы, сенімділігі және қолдауға ыңғайлылығы.
90-жылдардың соңы: қиын кезең және ізденіс
90-жылдардың соңында банктік автоматтандыру кешендері кең қолданылмады. Сол уақытта қарапайым бағдарламалар пайда болып, қызмет көрсету деңгейі салыстырмалы түрде жоғары бағаланғанымен, сенімділік тұрғысынан әлсіз болды.
Дегенмен автоматтандырылған бағдарламалар банктің жұмысын едәуір жеңілдеткендіктен, көптеген ұйымдар өз қажеттілігіне бейімделген өнім әзірлеуге тырысып, программистерді жалдау арқылы жүйелерін өздері құра бастады.
Технологиялық тұрғыдан кейбір құрылымдардың артта қалуы банктік бизнесте ақпараттық жүйелердің дамуын бәсеңдетті. Тіпті бүгіннің өзінде кейбір банктер FOXPRO негізінде жасалған ескі, сапасы төмен бағдарламаларды қолданып келеді. Мұндай жағдайда көптеген операциялар қолмен орындалып, уақыт шығыны мен қателік ықтималдығы артады.
Бәсеке не өзгертті?
Банктер саны көбейген сайын бәсеке күшейіп, пайдаланушылардың бағдарламалық қамтамасыз етуге қоятын талаптары да артты. Осы кезеңде «банктік өнім» ұғымының орнына автоматтандырылған деректер базасы түсінігі кең тарай бастады. Банктер жаңа сапалы жүйелерге (UNIX, «клиент–сервер» архитектурасы және т.б.) ұмтылды, бірақ қажетті нәтижеге әрдайым қол жеткізе алмады.
Неліктен нәтиже бірден шықпайды?
Кәсіби деректер қорын басқару жүйелері (ДҚБЖ) негізінде банктің қызметін толық автоматтандыру үшін тек бағдарламашылар жеткіліксіз. Банктің ішінде бұл іске тұрақты түрде жауапты ондаған талдаушы, жобалаушы және әзірлеуші қажет, сонымен қатар басқа салалардан да ресурстар тартылады.
Тиімділік
Күрделі есептеулерде адамның қателесу ықтималдығы төмендейді, операциялар жылдам орындалады, есеп жүргізу тәртібі жақсарады.
Клиент тәжірибесі
Қызмет көрсету сапасы артып, клиентке кететін уақыт қысқарады. Бұл банктің бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді. Күнделікті өмірдегі карточкалық жүйелердің өзі — автоматтандырылған шешімнің айқын мысалы.
Есептің берілгені: коммерциялық банктерге арналған автоматтандырылған анықтамалық
Тапсырма — коммерциялық банктердің автоматтандырылған анықтамалығын құру. Анықтамалықта келесі деректер сақталады: банктің атауы, мекенжайы, меншік түрі және салымның жылдық пайызы. Қосымша шарт: салым пайызы ең жоғары банкті анықтап, экранға шығару.
Қолданылатын құралдар мен тәсіл
Есепті орындау үшін Turbo Pascal тілі пайдаланылады. Әртүрлі типтегі мәліметтерді (мәтін және сан) бір құрылымда сақтау үшін Паскальда жазба (record) типі қолданылады.
Бұл тәсілдің артықшылығы — банктер тізімінен қажетті жазбаны жылдам табу, деректерді ретке келтіру және есептеулерді сенімді орындау. Жазба типі автоматтандыруға қолайлы екенін есепті шешу барысында нақты көруге болады.
Нәтижелік мақсат
Құрастырылған анықтамалық банктер туралы ақпаратты жинақтап сақтауға, іздеуді жеделдетуге және пайыздық көрсеткіштер бойынша салыстыруды автоматты түрде орындауға мүмкіндік береді.