Қазақша рефераттар

Delphi ортасымен танысу

Кіріспе

Оқып-танысу тәжірибесі — болашақ мамандықтарды меңгеру, оқыту, үйрету және даярлау үдерісіндегі алғашқы кәсіби тәжірибе кезеңі. Тәжірибе барысында студенттер Delphi программалау ортасымен, MathCad және Maple сияқты компьютерлік математика жүйелерімен, сондай-ақ Internet, Intranet, Ethernet секілді желі түрлерімен танысады.

Негізгі идея

Программалық қамтамасыз етуді тиімді әзірлеу құралдарына сұраныс «жылдам жасау» орталарын (RAD — Rapid Application Development) қалыптастырды. Бұл тәсілде визуалды жобалау мен оқиғаларды өңдеу технологиясы басым: орта көптеген рутиналық әрекеттерді автоматтандырып, бағдарламашыға интерфейс пен оқиғаларды өңдеу логикасын құрастыруды қалдырады.

Borland корпорациясы қысқа уақыт ішінде Delphi 7 нұсқасының негізгі версияларын және бірнеше модификацияларын шығарды. Delphi 7-де көптеген өзгерістер енгізіліп, әзірлеу мүмкіндіктері кеңейтілді. Delphi ортасында қатаң типтелген объектіге бағытталған тіл қолданылады; оның негізі — Object Pascal (Turbo Pascal тілінің жалғасы).

Delphi әртүрлі программаларды құруға мүмкіндік береді: қарапайым біртерезелі қосымшалардан бастап, тармақталған дерекқорларды басқару жүйелеріне дейін. Кеңейтілген мүмкіндіктер графикамен, мультимедиямен, дерекқормен жұмыс істейтін және динамикалық құрылымдарға сүйенетін қосымшалар әзірлеуге жол ашады. Delphi-дің айрықша ерекшеліктерінің бірі — .NET технологиясын қолдауы.

Білімнің маңызы және дереккөздер

Қазіргі уақытта Delphi, MathCad, Maple бойынша алынған білімнің болашақ мамандар үшін де, қоғам үшін де маңызы жоғары. Бұл бағыттарды меңгеруге арналған оқулықтар мен оқу-әдістемелік нұсқаулар тұрақты түрде жарық көруде. Мысалы, Delphi ортасын үйренуде Фаронов пен Культин Н. еңбектері құнды болса, компьютерлік математика бойынша В. И. Дьяконов еңбектерінің орны ерекше.

Тәжірибенің мақсаты — студенттердің информатика, программалау технологиялары және компьютерлік графика пәндерінен алған білімін жалғастыру; жоғары курстарда оқытылатын пәндер туралы бастапқы түсінік беру; сондай-ақ таңдаған мамандықтың ерекшеліктерімен таныстырып, сол туралы түсінігін тереңдету.

Есеп беру құрылымы

  • Кіріспе
  • Негізгі бөлім
  • Қорытынды
  • Пайдаланылған оқулықтар тізімі

Негізгі бөлімде студенттің тәжірибе барысында Delphi, MathCad, Maple орталары және желілер туралы алған білімдері толық сипатталады.

Delphi ортасымен танысу

Delphi ортасы — бағдарламашының сапалы жұмысын қамтамасыз ететін күрделі механизм. Ол бір уақытта ашылатын бірнеше тереземен сипатталады: терезелер бір-бірін жартылай немесе толық жауып, экранда еркін орын ауыстыра алады. Delphi — көптерезелік жүйе.

Delphi ортасының негізгі терезелері

  1. 1 Негізгі терезе (Project1)
  2. 2 Объектілер бақылаушысы (Object Inspector)
  3. 3 Формаларды құрастырушы (Form1)
  4. 4 Программа кодының терезесі (Unit1.pas)

Негізгі терезеден басқа терезелерді жылжытуға, өлшемін өзгертуге немесе экраннан уақытша алып тастауға болады. Форма терезесінен Unit коды терезесіне өту және кері қайту F12 пернесі арқылы орындалады.

Негізгі терезе және компоненттер палитрасы

Негізгі терезе жобаны құру барысындағы жұмыстарды басқарады және Delphi іске қосылған кезде экранның жоғарғы бөлігінде орналасады. Мұнда негізгі мәзір, командалық батырмалар және компоненттер палитрасы болады.

Компоненттер палитрасы — Delphi ортасының негізгі мүмкіндіктерінің бірі. Ол қажетті компонентті жылдам табуға арналған белгішелерден тұрады.

Компонент ұғымы

Компонент — белгілі бір қасиеттерге ие және форма терезесінде кез келген объектіні орналастыруға мүмкіндік беретін функционалдық элемент. Delphi компоненттері 19 топқа бөлінеді; бұл топтар парақтар деп аталады.

Форма құрастырушы және Object Inspector

Форма құрастырушы (Form Designer) — болашақ программаның Windows-интерфейсін жобалайтын аймақ. Бастапқыда форма бос болады; жұмыс аймағы координаттық тор нүктелерімен реттелген. Формадағы әр компонент өзінің орналасуымен, өлшемімен және түсімен сипатталады.

Форманы құру

File → New → Form командасы арқылы орындалады.

Мысалы, формаға Standard парағындағы Button компонентін қосу үшін алдымен Standard парағын белсенді етіп, компонентті таңдап, кейін форма аймағындағы кез келген жерді шерту жеткілікті. Белгішелердің үстімен тышқанды жылжытқанда компонент атауы қалқып көрсетіледі.

Object Inspector терезесі екі парақтан тұрады: Properties (қасиеттер) және Events (оқиғалар). Properties арқылы компоненттің параметрлері беріледі, ал Events арқылы компоненттің әртүрлі оқиғаға жауап беруі (өңдеушілерді байланыстыру) анықталады.

Программа кодының терезесі

Программа (модуль) кодының терезесі программаның мәтінін жазуға және түзетуге арналған. Мәтін арнайы ережелермен құрылады және алгоритмнің жұмысын анықтайды. Delphi жүйесінде Pascal тілінің кеңейтілген нұсқасы — Object Pascal қолданылады.

Delphi іске қосылғанда код терезесінде Windows қосымшасының бастапқы қаңқасы болады. Жаңа форма қосылған сайын Delphi қажетті жолдарды автоматты түрде енгізеді, ал жоба дамуына қарай бағдарламашы осы кодқа өзгерістер енгізеді.

Әдетте Delphi unit, uses және implementation бөлімдерінің құрылымын өздігінен реттеп отырады. Бағдарламашының негізгі жұмыс аймағы — формаға қатысты өңдеуші процедуралар орналасатын бөлік.

Мысал тапсырма: екі санның қосындысы

Қарапайым мысал ретінде екі санның қосындысын есептейтін қосымша құруға болады: программа екі операндты енгізіп, «Есептеу» батырмасын басқаннан кейін нәтижені көрсетеді. Енгізу өрістеріне фокус беру сияқты әрекеттер кодта өңделеді.

Ескерту: бастапқы мәтіндегі код үзінділері толық берілмегендіктен, бұл бөлім жалпы сипаттамалық түрде берілді.

Delphi тіліндегі басқару операторлары

Оператор ұғымы

Оператор — алгоритмді орындау барысында жүзеге асатын әрекеттерді сипаттайтын тілдің қарапайым сөйлемі. Операторлар әдетте жазылу ретімен бірінен кейін бірі орындалады. Ал басқару операторлары программа жолдарының орындалу ретін өзгертеді; олар шартты тексеру, таңдау және цикл операторларына жіктеледі.

Шартты оператор (if)

Шартты оператор белгілі бір логикалық шартты тексеріп, нәтижесіне қарай келесі әрекетті таңдауға мүмкіндік береді. Бұл шартқа «Иә» немесе «Жоқ» деп жауап беруге болады.

Құрылымы

if <шарт> then
  <1-оператор>
else
  <2-оператор>;

Егер шарттың нәтижесі ақиқат болса, онда бірінші тармақ орындалады; ал шарт жалған болса — екінші тармақ жүзеге асады. Есептің қойылымына қарай бұл «таңдау» немесе «аттап өту» логикасына әкеледі.

Таңдау операторы (case)

Таңдау операторы программаның мүмкін болатын бірнеше жалғасының ішінен бірін таңдауға мүмкіндік береді. case айнымалының мәнін мүмкін болатын мәндер тізімімен салыстырып, сәйкес келген тармақтың операторларын орындайды.

Құрылымы

case <таңдау кілті> of
  <нұсқалар тізімі>
else
  <операторлар>
end;

else бөлігі міндетті емес. Егер ол жазылмаса және өрнек берілген нұсқалардың ешқайсысына сәйкес келмесе, онда case ... end блогындағы әрекеттер орындалмайды.