Информатика пәнің пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастыру
Информатика пәнін пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастыру
Пәнаралық байланысқа ғылыми әдебиеттерде отыздан астам анықтама берілген. Педагогикалық сөздіктерде ол «оқу бағдарламаларының өзара үйлесімділігі» ретінде сипатталады. Бүгінде білімнің интеграциялануын қамтамасыз ету, оның ғылыми деңгейін арттыру және оқушылардың танымдық әрекетіне тән дағдыларды қалыптастыру — білім беру жүйесіндегі өзекті міндеттердің бірі.
Мектептің оқу-тәрбие үдерісін пәнаралық байланысқа сүйене ұйымдастыру ғылымдар жүйесінің бір арнаға тоғысуына жол ашады. Бұл оқушының интеллектуалдық өрісін байытып қана қоймай, жалпыадамзаттық құндылықтардың бірлігі мен ақиқат дүниенің біртұтас жүйе екендігі туралы ғылыми көзқарастың қалыптасуына мүмкіндік береді.
Мектеп тәжірибесіндегі қиындықтар
Пәнаралық байланысты жүзеге асыруда мұғалімдер бірқатар қиындықтарға кезігеді. Әсіресе оқу үдерісін тиімді ұйымдастыру, пәндер арасындағы ортақ ұғымдар мен заңдылықтарды өзара байланыста қарастыру, оқушылардың танымдық және ізденушілік қабілеттерін дамыту, білімді жинақтап тәжірибеде қолдануға үйрету сияқты мәселелер дидактикалық тұрғыдан нақты шешімдерді қажет етеді.
Ұйымдастыру
Оқыту үдерісін ортақ мақсатқа бағыттап, пәндер арасындағы логикалық көпірлерді алдын ала жоспарлау.
Танымдық әрекет
Оқушыны салыстыруға, қорытындылауға, дәлелдеуге және қолдануға жүйелі түрде үйрету.
Пәнаралық байланыстың құндылығы
Пәнаралық байланыс бүкіл оқыту ісін жүйелеуге, мектеп деңгейінде ортақ талаптарды қалыптастыруға және әртүрлі пәндерде ортақ мүддені шешуге мұғалімдерді жұмылдыруға көмектеседі.
Жүзеге асыру жолдары
-
1
Әр пәнді оқыту басқа пәндердің мазмұнына ықпал етіп, оларды толықтыратындай етіп жоспарлау.
-
2
Әртүрлі пәндердегі тақырыптарды уақыт жағынан үйлестіру, материалдың өтілу ретін келісіп отыру.
-
3
Ғылыми теориялар мен заңдылықтарды меңгертуді оларды жинақтау тәсілдерімен, әдістерімен және дағдыларымен сабақтастыра қалыптастыру.
-
4
Теориялық білім мен практикалық іскерліктерді бірыңғай әдістемелік тәсілмен жүзеге асыру.
-
5
Білім алу, икемділік және дағды қалыптастыру барысында оқушыларға бірдей талап қою.
-
6
Бір пәнде қалыптасқан оқу икемі мен дағдыларын екіншісінде қолдана білуге дағдыландыру.
-
7
Әртүрлі пәндердің зерттеу әдістеріндегі ортақ ерекшеліктерді көрсету.
-
8
Сабақтарда құбылыстардың өзара байланысын ашып, ғылыми негізделген дидактикалық дүниетаным қалыптастыру.
Қазіргі ғылыми бейне және информатика
Қазіргі әлемнің ғылыми бейнесінің негізгі сипаттамаларының бірі — қоғам мен табиғаттағы информатикалық үдерістер мен факторлардың іргелі рөлін мойындау. Бұрынғы ғасырларда ғылыми бейне көбіне зат және энергия ұғымдары төңірегінде құрылып, негізгі түсіндіру қызметін физика, химия және математика атқарды.
Универсал принциптің мысалы
Зат пен энергияның сақталу заңдары тек физика мен химияға ғана тән емес, әмбебап ғылыми принципке айналды: «жоқтан еш нәрсе пайда болмайды».
ХХ ғасырдың басында әлемді жаңаша түсіндіруге ұмтылған идеялар күшейіп, алдыңғы кезекке жекелеген құбылыстардан гөрі олардың өзара байланысы мен өзара әсерлесуі шықты. Осы бағыттың ғылыми тірегінің бірі — информатика.
Информатиканың анықтамасы және оқытудың маңызы
Информатика — ЭЕМ көмегімен информацияны іздеу, сақтау, жинақтау, тарату, өлшеу және өңдеудің әдістері, тәсілдері мен заңдылықтарын қарастыратын математикалық бағыттағы ғылым.
Информатиканы оқытудың маңызы — тек компьютерді пайдалану мүмкіндіктері мен оның жұмыс істеу принциптерін түсіндірумен шектелмейді. Ол қоғамдық өмірде және адамдар арасындағы информацияның таралу заңдары мен тәсілдері туралы түсінік қалыптастырады.
Динамикалық даму
Жаңа есептеуіш машиналар үнемі пайда болып, ғылыми-техникалық прогрестің үздіксіз бөлігіне айналды.
Күрделену факторы
Информацияны жинау, өңдеу және беру тәсілдерінің жылдам жаңаруы пәнді оқып-үйренуді күрделендіреді.
Информатиканың объектісі, ядросы және базасы
- Негізгі объектісі: информация.
- Негізгі ядросы: ЭЕМ-да программалау.
- Материалдық базасы: қазіргі есептегіш техника.
Қазіргі ақпарат ағынын адамзат көбіне ЭЕМ-нің көмегімен ғана қабылдап, автоматтандырылған өңдеуді жүзеге асырады.
Терминдердің қалыптасуы: кибернетикадан информатикаға
«Информатика» термині отандық әдебиеттерде салыстырмалы түрде кейінірек орнықты. Оның қалыптасу тарихы ЭЕМ-нің пайда болуы және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кибернетиканың қарқынды дамуымен сабақтас.
Кибернетика және Норберт Винер
1948 жылы америкалық математик Норберт Винердің «Кибернетика: жануарлар әлемінде және машинадағы басқару мен байланыс» атты еңбегі жарық көріп, басқару мен байланыс проблемаларын зерттеудің әдістік негіздері қаланды. Уақыт өте кибернетика ЭЕМ-мен қатар дамып, информацияны өңдеу туралы кең ауқымды ғылыми бағытқа айнала бастады.
«Информация» сөзінің төркіні
«Информация» термині латын тіліндегі «түсіндіру, баяндау, білу» мағыналарымен байланысты, ағылшынның information сөзінен тараған.
Тартысты кезеңдер
Кибернетика тарихында оны бағалауға қатысты қайшылықтар да болды. Академик А.И. Берг 1955–1957 жылдары және кейінгі кезеңдерде кибернетиканың маңызы мен мүмкіндіктерін бағалауда қателіктер жіберілгенін, бұл ғылымның дамуына және электрондық машиналарды жасау ісіне кері әсер еткенін атап өткен. 1959 жылғы философиялық сөздікте кибернетиканың «жалған ғылым» ретінде берілуі де сол кезеңнің көзқарастық қайшылықтарын көрсетеді.
Кейінірек әлемдік ғылымда computer science атауы кең таралып, 1960–1970 жылдары француз тілінде informatique термині қалыптасты. Орыс тіліндегі қолданыста бұл сөз алғашында ғылыми-техникалық информация саласына қатысты қолданылып, уақыт өте информацияны өңдеу және беру үдерістерін зерттейтін іргелі ғылымның атауы ретінде орнықты.
Қолданылу аясы және ғылыми ұғымдар: «объект» пен «тақырып»
Информатиканың маңызды ерекшелігі — оның қоғамдық қызметтің негізгі түрлерінің барлығында қолданылуы: өндіріс пен басқаруда, ғылым мен білім беруде, жоспарлауда, сауда операцияларында, қоршаған ортаны қорғауда, криминалистік медицинада және басқа да салаларда.
Неліктен «объект» пен «тақырып» ажыратылады?
Бұл айырмашылықты нақты түсіну кез келген ғылымның мәнін ашуда маңызды. Объект — зерттеушінің іс-әрекеті бағытталған шынайы өмірдегі белгілі бір сала. Ал тақырып — сол объектіні зерттеудегі байланыстарды, қырларды және тәсілдерді айқындайтын ұғым. Сондықтан ғылымның тақырыбы объектімен бірдей емес: ол танымның объективті және субъективті жақтарының диалектикалық бірлігін көрсетеді.