Қазақша рефераттар

Үздіксіз педагогикалық тәжірибе (ҮПТ) міндеттері

Дәйексөз

«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздың қолында».

Н.Ә. Назарбаев

Алғы сөз

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Л.Н. Гумилев атындағы ұлттық университетінде оқыған лекциясында еліміздің әлемдегі елу дамыған, бәсекеге қабілетті мемлекет қатарына қосылу стратегиясы ұсынылды. Бұл стратегияда негізгі басымдықтардың бірі — қазіргі білім беруді және озық ғылымды дамыту.

Жастардан жаңа ғасыр талаптарына жедел бейімделу және бәсекеге қабілетті болу күтіледі. Университеттердің алдында жоғары білікті мамандар даярлау міндеті тұр. Ол үшін студент үздіксіз жаңа білім игеріп, өзін-өзі жетілдіруді тұрақты түрде жүргізуі қажет.

Педагог мамандарды кәсіби даярлау жүйесінде педагогикалық тәжірибе ерекше рөл атқарады. Ол оқу-тәрбие процесінің бір бөлігі ретінде болашақ мұғалімнің практикамен байланысын күшейтеді. Тәжірибе — студенттің болашақ кәсіби іс-әрекетке дайындығын алғашқы күрделі сынақтан өткізетін құрал әрі түлектің дайындық деңгейін бағалаудың маңызды өлшемі.

Кәсіби маман даярлау — көпқырлы процесс. Осы үдерісте үздіксіз педагогикалық тәжірибе (ҮПТ) маңызды орын алады. Педагогика кафедрасы тәжірибені жетілдіру мақсатында бірқатар әдістемелік нұсқауларды әзірлеп, басып шығарды. 2005 жылы А.К. Игибаева, Н.А. Завалко, Н.С. Мышко, Л.Р. Аубакирова, Г.Т. Тохтарова, М.К. Кусаинова, Н.Б. Игисинова, Н.И. Сухановалардың авторлығымен «Үздіксіз кәсіби дайындық жүйесіндегі педагогикалық тәжірибені ұйымдастыру» атты әдістемелік нұсқау жарық көрді.

Аталған нұсқау І және ІІ курстардағы ҮПТ міндеттері мен мазмұнын жан-жақты ашады. Қазіргі тәжірибе түрлері оқу-танымдық, кәсіби-танымдық және оқу-тәрбиелік тәжірибелер ретінде қолданылады. Бұл басылымды дайындауда типтік оқу бағдарламалары, сондай-ақ педагогикалық практикаға арналған бірқатар отандық және шетелдік еңбектер, ғылыми-зерттеулер мен әдістемелік ұсынымдар негізге алынды.

ҮПТ студенттердің дүниетанымын кеңейтіп, кәсіби құзыреттілігін дамытады және перспективалық мүмкіндіктерін ашады. Болашақ педагог білім беру әлеуеті қалыптасатын ортада болып, алған білімін іс жүзінде қолдануға, шығармашылық тәжірибе жинақтауға, эмоционалдық-құндылықтық қарым-қатынас пен әлеуметтік қасиеттерді дамытуға мүмкіндік алады.

Тәжірибе студентке педагог еңбегінің мазмұны мен міндеттерімен танысуға, сондай-ақ теориялық және практикалық курстарды оқу барысында қалыптасқан білім мен іскерлігін бекітіп, тереңдетуге жағдай жасайды.

Үздіксіз педагогикалық тәжірибе (ҮПТ) міндеттері

  • Психологиялық-педагогикалық және арнайы білімді жалпылау, бекіту және оларды нақты педагогикалық міндеттерді шешуде қолдану.

  • Педагогикалық біліктер мен дағдыларды, сондай-ақ кәсіби мәні бар жеке тұлғалық сапаларды қалыптастыру.

  • Мұғалім мамандығына тұрақты қызығушылық пен сүйіспеншілік сезімін, педагогикалық өзін-өзі жетілдіруге деген қажеттілікті тәрбиелеу.

  • Шығармашылық және зерттеушілік тәсілді педагогикалық іс-әрекетте қолдануға жаттықтыру.

  • Балаларды зерттеу, жас және жеке ерекшеліктерін ескеру, сондай-ақ зерттеу әдістерін меңгеру.

Тәжірибе қалыптастыратын негізгі біліктер

Педагогикалық іс-тәжірибе студенттің кәсіби әрекетке дайындығын күшейтетін нақты біліктерді меңгертуге бағытталады. Төмендегі дағдылар тәжірибе барысында жүйелі түрде қалыптасуы тиіс:

Жоспарлау және ұйымдастыру

  • Ұжымның жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-тәрбие міндеттерін нақтылау.
  • Педагогикалық іс-әрекетті ағымдық және перспективалық жоспарлау, жүзеге асыру.
  • Жеке және ұжымдық шығармашылық істерді жоспарлау.
  • Оқушылардың қызығушылықтарын ескере отырып, түрлі іс-әрекеттерді ұйымдастыру (ойын, еңбек, көркем-шығармашылық, туристік-өлкетанушылық).

Зерттеу және талдау

  • Оқушы тұлғасын және оқушылар ұжымын диагностикалау, жобалау мақсатында зерттеу.
  • Оқу-тәрбие жұмысын бақылау және талдау, пәндер бойынша зерттеу жұмысын жүргізу.
  • Оқушының даму деңгейіне диагностика жасау.
  • Өз іс-әрекетінің қорытындысын өзіндік талдау арқылы бағалау.

Әдістемелік жұмыс

  • Әдістемелік әдебиетпен, мектеп оқулықтары және бағдарламаларымен жұмыс істеу.
  • Материалды шығармашылықпен таңдау, сабаққа және сыныптан тыс іс-шараларға көрнекі құралдар дайындау.
  • Мұғалім қолданатын тиімді формалар мен әдістерді оқушының дене және психикалық даму деңгейіне сай бағамдау.

Тәрбие және әлеуметтік өзара әрекет

  • Оқушылармен және оқушылардың шағын топтарымен тиімді қарым-қатынас орнату.
  • Мұғалімдермен және құрдастарымен кәсіби, сыйластыққа негізделген өзара қатынас құру.
  • Үлгерімі төмен оқушылармен мақсатты жұмыс жүргізу.
  • Экскурсия, мәдени сапар, оқырмандар конференциясын ұйымдастыру және өткізу.

Сынып өміріне қатысуға қатысты нақты міндеттер

Сыныпта өзін-өзі қызмет етуді ұйымдастыру.

Редколлегия жұмысына жетекшілік ету (қабырға газеті, сынып бұрышы, стендтер).

Балалар шығармашылығы көрмесін, ән айту және өлең оқу байқауларын ұйымдастыру.

Оқушылар күнделіктерін тексеру және оқу тәртібін қадағалау.

1–2 курс студенттерінің үздіксіз педагогикалық іс-тәжірибесінің мазмұны

І курс студенттерінің тәжірибесі педагогикалық мамандықтың негіздерін игеруден басталады. Студенттер жалпы білім беретін мектептерге бөлініп, педагогика пәнін оқыту бағдарламасына сәйкес мектептің жұмыс тәжірибесімен және пәнді оқыту әдістемесінің негіздерімен танысады.

І және ІІ курс студенттері тәжірибе барысында сынып жетекшісінің, психологтың, пән үйірмесі жетекшісінің көмекшісі ретінде түрлі міндеттер атқарады. Бұл кезеңдегі басты мақсат — мектептің ұйымдастырушылық құрылымын түсіну, оқушы ұжымын танып-білу және бастапқы кәсіби әрекеттерді орындау арқылы педагогикалық ойлауды қалыптастыру.

1) Танысу

  • Мектеппен, сынып ұжымының негізгі бағыттарымен және оқу жылына арналған жұмыс жоспарларымен танысу.
  • Мектептің санитарлық-гигиеналық жағдайын бақылау және бағамдау.
  • Пәндік кабинеттерді ұйымдастыру тәжірибесімен, әдістемелік кешенмен, дидактикалық материалдармен танысу.

2) Меңгеру қажет

Оқушыларды зерттеудің әдістемелік кешенін меңгеру және нәтижелерді талдау:

Бақылау Әңгімелесу Сауалнама Іс-әрекет нәтижелерін талдау

3) Оқу-тәжірибе жұмыстарына қатысу

ҮПТ аясында студенттердің іс-әрекет мазмұны балалармен, жасөспірімдермен және ата-аналар қауымымен жүргізілетін оқу-тәрбие жұмыстарына қатысуды қамтиды.

ҮПТ аясындағы негізгі іс-әрекет бағыттары

Тәжірибе мазмұны төмендегі бағыттарды жүйелі түрде қамтуы тиіс:

Оқу жұмысы

Өз пәні бойынша оқушылармен жұмыс жүргізу.

Тәрбие жұмысы

Сабақтан тыс тәрбие іс-шараларын жоспарлау және өткізуге қатысу.

Қоғамдық-ұйымдастырушылық қызмет

Сынып және мектеп деңгейіндегі ұйымдастыру жұмыстарына араласу.

Кәсіби бағдарлау

Оқушыларға кәсіби бағыт-бағдар беруге арналған жұмыстарға қатысу.

Әдістемелік қамтамасыз ету (құжат құрылымындағы тараулар)

Төмендегі бөлімдер педагогикалық тәжірибені ұйымдастыруды әдістемелік тұрғыдан сүйемелдеуге арналған:

Алғашқы және қорытынды конференциялар

Тәжірибе мақсаттарын нақтылау, міндеттерді бөлу, нәтижелерді талдау және қорытындылау тәртібі.

Мектеп үйірмесіне басшылық жасауға арналған нұсқаулар

Үйірме жұмысын жоспарлау, өткізу және оқушылардың қызығушылығын қолдау тәсілдері.

Үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс бойынша нұсқаулар

Қиындықтарды анықтау, жеке қолдау көрсету және оқу мотивациясын арттыру жолдары.

Сынып жетекшісіне көмекші студентке арналған нұсқаулар

Сыныппен тәрбие жұмысын ұйымдастыруға қатысу, құжаттандыру және коммуникация мәдениеті.

Сынып ұжымын зерттеу және мінездеме дайындау үлгісі

Ұжымның ерекшеліктерін сипаттау, бақылау нәтижелерін жүйелеу және қорытынды шығару құрылымы.

Қосымшалар мен қосымша материалдар

Құжат құрылымында тәжірибені талдау мен рәсімдеуге арналған қосымшалар, соның ішінде сабаққа психологиялық-педагогикалық талдау үлгілері де қарастырылған.