Люй Люй жүйесі
Чжоу әулеті кезеңінде (б.з.б. 1122–249) Люй-люй жүйесі қытай ғалымдарының музыкалық-теориялық еңбектерінде толық сипатталып, жүйелі түрде негізделді. Ғалымдар акустика заңдарына сүйене отырып, көп еңбек пен дәл есептеулер арқылы 12 сатылы октава ішіндегі хроматикалық дыбыс қатарын анықтап, оны нақты қалыпқа келтірді.
Негізгі атаулар мен ұғымдар
Бұл дыбыс қатары «шиэр люй» немесе алғашқы дыбыс қатарының атауына байланысты «хуан-чжун» деп аталды.
Дыбыстар жарты тондық қадаммен құрылған 12 түтікте орындалды. Осындай түтіктердің жиынтығы және оларға сүйенген акустикалық жүйе жалпы атаумен «люй» деп аталды.
Люй түтіктерінің құрылысы
Люй түтіктері белгілі бір ұзындық пен қима өлшемдері бойынша жасалды. Түтік бір жағынан бітелген, ал қырынан тесілген болып келеді.
Негізгі дыбыс
Люй жүйесінің негізгі дыбысы хуан-чжун деп аталады.
Өлшемдік сипаттама
Ол ұзындығы қытайдың 9 дюйміне тең, қимасы 9 сызық болатын түтіктен шығады. Мұндай түтік үшінші октавадағы ми нотасына сәйкес дыбыс береді.
Математикалық қатынастар және дыбыс қатарының құрылуы
Қалған түтіктер хуан-чжунға қатаң математикалық есептеулер арқылы келістірілді. Қытайлықтар Пифагордан әлдеқайда бұрын тондардың математикалық қатынастары туралы түсінікке ие болған: олар ішектің немесе ауа бағанасының 1:2 қатынасы октаваны, ал 2:3 қатынасы таза квинтаны беретінін білген.
Құрастыру принципі
Осы қағида бойынша люй-люйдің 12 түтігі жасалған: әр келесі түтік алдыңғысымен 2:3 қатынасында болуы тиіс.
Дегенмен, дыбыстардың бір октава шегінде сақталуы үшін бұл қатынас бірде 2:3, келесіде 3:4 болып алмастырылып отырды. Осылайша октавадан асып кететін тондарды қайтадан октава ішіне келтіру үшін түтіктің өлшемі реттеліп, тізбек толық қалыптасты.
Нәтижесі
-
«Люйдің» әр дыбысының өзіне тән символикалық атауы болған.
-
Түтіктерді келістіру нәтижесінде кварта–квинталық принципке негізделген дыбыс тізбегі пайда болған.
-
Бұл тізбек октава ішіне орналастырылғанда, белгілі бір жүйелік реттілікпен көрініс табады.
Бұл тізбек октаваның ішіне жазылғанда төмендегідей құрылымға ие болады: