Паскаль программалау тілі
Паскаль: атауы, тарихы және таралуы
Қазіргі кезде Паскаль атауы программалау әлемінде кеңінен қолданылады. Бұл тіл XVII ғасырда өмір сүрген француз ғалымы Блез Паскальдің құрметіне аталған.
Блез Паскаль туралы
Блез Паскаль 1623 жылы Францияның Клермон-Ферран қаласында дүниеге келген. Ол жас кезінен-ақ білімділігімен, алғырлығымен және зеректігімен ерекшеленіп, әсіресе математикаға бейімділігімен көпшіліктің назарын аударды.
Ол 1662 жылы қайтыс болғаннан кейін, тарихта әлем мойындаған бірегей дарынды математиктердің бірі ретінде қалды. Паскаль математика ғылымының дамуына зор үлес қосып, ықтималдықтар теориясының негізін қалаушылардың бірі болды.
Тілдің пайда болуы және стандартталуы
Жоғары деңгейлі программалау тілдерінің бірі — Паскаль тілін Швейцариядағы Цюрих информатика институтының профессоры, Жоғарғы политехникалық мектептің ғалымы Никлаус Вирт 1968–1971 жылдары әзірледі. Паскаль туралы алғашқы дерек 1971 жылы жарияланып, сол жыл тілдің дүниеге келген жылы ретінде қабылданады.
Паскаль тілі ALGOL 60 тілінің жетілдірілген нұсқасы ретінде қарастырылады. 1983 жылы тіл халықаралық стандартқа енгізіліп, ISO:7185:1983 ретінде бекітілді.
Диалектілер
Қазіргі кезде Паскаль тілінің кеңейтілген ондаған диалектісі бар. Олардың ішінде IBM PC-үйлесімді дербес компьютерлерде жұмыс істейтін Turbo Pascal диалектісінің нұсқалары кең тараған.
Оқу үшін ыңғайлылығы
BASIC тілі сияқты, Паскаль да оқып-үйренуге жеңіл. Ол әртүрлі сандық ақпаратпен жұмыс істеуде тиімді болғандықтан, әлемде кең таралған тілдердің бірі саналады.
Паскаль тілінің негізгі ерекшеліктері
-
Қарапайым әрі тез меңгеріледі
Тілдің қарапайымдылығы оны қысқа уақытта толық меңгеруге мүмкіндік береді.
-
Алгоритмдік құрылымы айқын
Программаны бірте-бірте дамыту арқылы оны жеке блоктар түрінде құруға болады. Бұл программалау негіздерін үйрену үшін аса маңызды.
-
Ақпараттың әр түрімен жұмыс
Деректер құрылымына қарай сандық, белгілік және екілік ақпаратпен жұмыс істеуге, сондай-ақ күрделі алгоритмдерге бағдарлама жасауға мүмкіндік береді.
-
Дамытылған типтер жүйесі
Тілде дамытылған берілгендер типтері енгізілген: олар өңделетін деректер элементтерін дәл сипаттауға және қажет болса жаңа типтерді енгізуге мүмкіндік береді.
-
Жүйелік бағдарламалауда қолданылуы
Тілдің тиімді программа құру мүмкіндігі оның жүйелік бағдарламалауда кең қолданылуына ықпал етті.
-
Жеңілден күрделіге дейін
Кішігірім жеңіл программалармен қатар, күрделі құрылымды программаларды да құруға болады.
1.2 Turbo Pascal-да жұмысты бастау
Turbo Pascal-дың интеграцияланған ортасы пайдаланушы сұраныстарын операциялық жүйеге шықпай-ақ орындауға мүмкіндік береді: мәтінді өңдеу, компиляциялау және программаны іске қосу бір ортада жүзеге асады.
Ортаға кіру
DOS командалық қатарында келесі команданы теріп, Enter басыңыз:
C:\TP\TURBO EXAMPLE1.PAS
Біраздан соң экранның жоғарғы бөлігінде Example1.pas атауы бар мәтіндік редактор терезесі ашылады. Егер программа аты көрсетілмесе, бос терезе жиегінде стандартты Noname00.pas атауы тұрады.
Белсенді терезе ұғымы
Интегралдық орта бірнеше тереземен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Егер бірнеше терезе ашық болса, тек біреуі ғана белсенді болады (әдетте қос жиекті терезе).
Барлық әрекеттер белсенді терезеде орындалады. Терезелер арасында ауысу үшін F6 пернесін басыңыз.
Негізгі әрекеттер (қысқа нұсқаулық)
Егер программа мәтіні терезеге сыймаса, оны PgDn (алға) және PgUp (артқа) пернелерімен парақтауға болады.
Терілген немесе өңделген программа F2 арқылы файлға сақталады. Егер файл атауы берілмесе, орта атауды енгізуді сұрайды. Жұмыс барысында жиі сақтап отырған дұрыс.
F9 немесе Alt+F9 басылғанда компилятор программаны тексереді. Қате болса, әдетте терезе шекарасында хабарлама шығады; қате болмаса “Compile successful. Press any key” хабарламасы көрінеді.
Программаны орындау Ctrl+F9 комбинациясымен іске қосылады. Нәтижені көру үшін Alt+F5 басылады. Редакторға қайту үшін кез келген әріптік пернені басыңыз.
Жұмыс соңында файлдың көшірмесін сақтап қойған дұрыс. File мәзірінен Save As… тармағын таңдап, толық атауын енгізіңіз. Мысалы:
A:\Example1.pas
Дискіде сақталған программаны редакторға шығару үшін F3 басыңыз. Ашылған сұхбат терезесіне файл жолын енгізіп, Enter
A:\Example1.pas
File мәзірінен New таңдасаңыз, жаңа бос файл ашылады және оған Nonamexx түріндегі атау беріледі (мұндағы xx — сандар).
Принтер қосулы болса, File мәзіріндегі Print тармағын таңдаңыз — белсенді терезенің мазмұны қағазға басылып шығады.
Ортадан шығу үшін Alt+X басыңыз. Егер ашық терезелердегі өзгерістер сақталмаса, сақтау туралы ескерту хабарламасы пайда болады.