МЕКТЕПТЕН ТЫС ДЕНЕ ТӘРБИЕСІМЕН СПОРТ ЖҰМЫСТАРЫ
15-бөлім
Мектептен тыс дене тәрбиесі мен спорт жұмыстары
Мектептен тыс дене тәрбиесі мен спорт жұмыстарын мектеп ұжымы оқушылардың ата-аналарымен бірлесе отырып, аудандық және қалалық халыққа білім беру басқармаларымен үйлестіре ұйымдастырады. Бұл жұмыстар әртүрлі ұжымдық мекемелерде, жұмыс орындарында және жергілікті қауымдастық алаңдарында өткізіледі.
15.1. Мектептен тыс дене тәрбиесі мен спорт жұмыстарының түрлері
Өткізілетін орындар
Мектептен тыс спорттық-сауықтыру жұмыстары оқу және сыныптан тыс сабақтарды толықтырып, балалардың спорт түрлерін таңдаудағы мүмкіндігін кеңейтеді.
- Балалар және жасөспірімдер спорт мектептері
- Жазғы сауықтыру және еңбек-сауықтыру лагерьлері
- Стадиондар, бассейндер, спорт базалары
- Дене мәдениеті-сауықтыру кешендері, спорт клубтары
- Тұрғын үй ауласы мен жергілікті аумақтардағы клубтар
Негізгі міндеттер
Мектептен тыс мекемелер балаларды жүйелі жаттығуға тартып, денсаулықты нығайту мен спорт мәдениетін қалыптастыруға бағытталады.
- 1 Оқушыларды жүйелі түрде жаттығуға кеңінен тарту.
- 2 Денсаулықты нығайтуға, дене дайындығын арттыруға көмектесу және бос уақытты тиімді ұйымдастыру.
- 3 Дене мәдениетінің әр бөлімінде көпшілік спорт жұмыстарына қызығушылық қалыптастыру.
- 4 Нұсқаушылық және төрешілік дағдыларын дамыту.
Ұйымдастыру ерекшелігі
Мектептен тыс мекемелер бірнеше мектептің оқушыларын біріктіріп, жаттықтыруды жүйелі түрде жүргізеді. Әр мекеменің өз педагогикалық ұжымы болады және ол бекітілген бағдарламалар мен ережелерге сүйене отырып оқыту, жаттықтыру және тәрбиелеу жұмыстарын ұйымдастырады.
1-бөлік
Арнайы бағыт (жоғары жетістікке бағдар)
Бұл бағыт денсаулығы мықты, дене дайындығы жоғары және жаттығуға тұрақты қатысатын оқушылар контингентімен жұмыс істеуді көздейді.
- Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі (БЖСМ)
- Олимпиадалық ізбасарлар спорт мектебі (ОІСМ)
- Жоғары спорттық шеберлік мектебі (ЖСШМ)
- Спорттық мектеп-интернаттар
2-бөлік
Жалпы немесе көпшілік бағыт
Бұл бағыт балалардың қозғалысқа деген табиғи қажеттілігін қанағаттандыруға арналған. Әдетте мұнда топ құрамы уақыт өте өзгеріп отырады.
- Жазғы сауықтыру лагерьлері
- Еңбек-сауықтыру лагерьлері
- Стадиондар, су станциялары
- Жас туристер станциялары
- Мәдениет үйлері және спорттық-сауықтыру кешендері
- Мәдени демалыс парктері
- Аула клубтары
15.2. Жазғы демалыс лагерьлеріндегі спорттық-сауықтыру жұмыстары
Ата-аналар балаларының дені сау, шыныққан, күшті болғанын қалайды. Сол себепті оқу кезеңінде мектептерде дене тәрбиесі сабақтары және сыныптан тыс спорттық-сауықтыру жұмыстары жүргізіледі. Дене тәрбиесі мен спорт мамандары оқушылардың күнделікті қозғалыс белсенділігі 14 сағаттан кем болмауына ұмтылады.
Жаз мезгілінде ұзақ каникул кезінде балалардың дене жаттығуларына жүйелі қатысуын ата-аналардың өз бетімен толық ұйымдастыруы әрдайым мүмкін бола бермейді. Тәжірибеде ең тиімді жолдардың бірі — көп жылдан бері қалыптасқан балалар демалыс-сауықтыру лагерьлеріне жіберу.
Кімдер үшін
Жазғы сауықтыру лагерьлері әдетте 7–15 жас аралығындағы оқушыларға арналған.
Кім ұйымдастырады
Кәсіпорындар мен мекемелер, білім беру органдары, денсаулық сақтау құрылымдары және кәсіподақ комитеттері.
Қазіргі жағдай
Кей аймақтарда бұрынғы лагерьлер жабылып, олардың орнына мектеп жанынан еңбек-сауықтыру лагерьлері және спорт мекемелерінің қаржыландыруымен спорттық-сауықтыру лагерьлері ұйымдастырылуда.
Лагерьдегі басқару және мамандар құрамы
Лагерь жұмысын ұйымдастыру лагерь бастығы жетекшілік ететін мамандар тобына жүктеледі. Мектептегі сияқты лагерьде де басқару үшін педагогикалық кеңес құрылады. Кеңеске мамандармен қатар оқушылар сайлаған белсенділер де қатысады.
Мамандар
- Аға тәрбиеші
- Ұстаздар мен тәрбиешілер
- Дене тәрбиесі нұсқаушылары
- Жүзу нұсқаушысы
- Дәрігер және медбике
Отрядтық ұйымдастыру
Оқушылар лагерьге келген күннен бастап отрядтарға бөлінеді. Әр отрядтың жұмысына ұстаз-тәрбиеші бекітіледі. Ол балалардың күнделікті өмірін ұйымдастырып, дене тәрбиесі мен спорт, сондай-ақ тәрбие жұмыстарының мазмұнын үйлестіреді.
Дене мәдениеті кеңесі және оның қызметі
Лагерьде дене тәрбиесі жұмыстарын жүйелеу үшін дене мәдениеті кеңесі құрылады. Кеңеске отряд жиналысы ұсынған спортта белсенді әрі ұйымдастырушылық қабілеті бар оқушылар сайланады. Құрамы лагерьдегі оқушылар санына қарай әдетте 7–11 адам болады.
Кеңес мүшелері жауап беретін бағыттар
- Сауықтыру шараларын өткізу: таңғы бой жазу, суға түсу, жаттығулар мен спорттық дайындық.
- Лагерь және отряд деңгейіндегі спорт шараларын ұйымдастыру және бақылау.
- Отрядтардағы спорт ұйымдастырушыларының жұмысын үйлестіру.
- Лагерь радиосы арқылы ақпарат тарату, мерекелерде спорт көрсетілімдерін ұйымдастыру, дене тәрбиесі бұрыштарын жасау.
- Дене тәрбиесінің маңызы, гигиена, тамақтану және жаттығу режимі туралы әңгімелер өткізу.
- Спорт нысандарын жақсарту, құрал-жабдықтарды сақтау және жөндеу.
15.3. Балалар мен жасөспірімдер спорт мектептеріндегі спорттық жаттықтыру дайындығы
Елімізде балалар мен жасөспірімдер спорт мектептері көптеген қалаларда, аудан және облыс орталықтарында жұмыс істейді. Бірқатар спорт мектептерінің бөлімшелері ауылдарда да ашылып, оқушылармен жаттықтыру жұмыстарын жүргізеді.
Негізгі мақсат
Оқушылармен жаттықтыру және тәрбие жұмыстарын жүргізу арқылы спорт түрлері бойынша жоғары жетістіктерге жетуге жағдай жасау.
Міндеттер
- Оқушылардың денсаулығын нығайту.
- Таңдаған спорт түрі бойынша қабілеттілігін дамыту.
- Халықаралық аренада ел намысын қорғайтын спортшыларды тәрбиелеу.
- Дене тәрбиесі мен спорт бағытында белсенді оқушыларды даярлау.
- Жалпы білім беретін мектептерге көпшілік спорт бағытында әдістемелік көмек беру.
- Спортты насихаттау.
Спорт мектептерінің түрлері
Спорт мектептері спорт түрлері бағытына қарай арнайы және кешенді болып екіге бөлінеді.
Арнайы спорт мектептері
Спорт түрлерінің ұқсас бағытына қарай ұйымдастырылады (мысалы, қысқы спорт түрлері, спорт ойындары, жеке сайыс түрлері).
Кешенді спорт мектептері
Әртүрлі бағыттағы, балалар көп қатысатын спорт түрлері енгізілген мектептер. Бір мекемеде бірнеше спорт бөлімшесі қатар жұмыс істеуі мүмкін.
Құқықтық-нормативтік негіз
Спорт мектептері «Спорт мектептерінде оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру тәртібі туралы ереже-регламент» құжатына сүйеніп жұмыс істейді. Құжатта спорт мектептерінің құрылымы, оқу топтарындағы апталық сағат саны, балалар контингенті, басқарушылар мен қызметкерлер құрамы, дәрігерлік бақылау, жоспарлау, есепке алу және есеп беру талаптары қамтылады.
Қазақстан Республикасының Туризм және спорт жөніндегі уәкілетті органы бекіткен (2003 жылғы 15 шілде, № 06-2-2) регламентте оқу топтары мен апталық сағат мөлшерлері көрсетілген.
Ескерту
Берілген үзінді түпнұсқада осы бөлімнің жалғасын толық қамтымайды: соңғы сөйлем («Спорт мектебін оның директоры басқарады…») аяқталмаған. Қажет болса, жалғасын жіберсеңіз, мәтінді бірізді құрылыммен толық өңдеп беремін.