Адамзаттың өсімдіктер дүниесіне әсері.
Адамзаттың өсімдіктер дүниесіне әсері
Адам өз іс-әрекеті арқылы өсімдіктерге әрі оң, әрі теріс ықпал етеді. Өсімдіктер табиғи жүйелердің тірегі болғандықтан, олардың жағдайы суға, топыраққа, жануарлар әлеміне және адамның әл-ауқатына тікелей әсер етеді.
Негізгі ой
Өсімдіктерді қорғау — тек сирек түрлерді сақтау емес, табиғи ресурстарды (су, топырақ, ауа) тұтас қорғау.
Қауіп факторлары
Жайылымды жүйесіз пайдалану, өндірістік қалдықтар, қоқыстану, гүлдерді жаппай жұлу және ретсіз рекреация өсімдік жамылғысын әлсіретеді.
Өсімдіктерді қорғау объектілері
Қорғау тұрғысынан өсімдіктер дүниесін шартты түрде сулы, топырақтағы және жерүсті өсімдіктері ретінде қарастыруға болады.
Сулы өсімдіктер
Сулы өсімдіктер суқоймаларда тіршілік ететін жануарлар үшін маңызды орта қалыптастырады және экожүйенің тұрақтылығын сақтайды. Дегенмен адам оларды шаруашылықта салыстырмалы түрде сирек қолданады, ал антропогендік қысым (ластану, су режимінің өзгеруі) олардың табиғи тепе-теңдігін бұзуы мүмкін.
Топырақтағы өсімдіктер дүниесі
Топырақтағы тірі компоненттер — бактериялар, балдырлар, саңырауқұлақтардың кейбір түрлері — топырақ түзілу үдерісіне және оның құнарлылығына әсер етеді. Олардың бұзылуы жердің өнімділігінің төмендеуіне және эрозияға төзімділіктің әлсіреуіне әкеледі.
Жерүсті өсімдіктері
Жерүсті өсімдіктері адам үшін ең кең қолданылатын әрі ең көп әсерге ұшырайтын топ. Әлемде өсімдіктердің 300 мыңнан астам түрі бар деп есептеледі, ал адам шаруашылық пен тұрмыста көптүрлі ресурстар ретінде пайдаланады. Соның салдарынан табиғи өсімдік жамылғысы жиі өзгеріске түседі.
Түрлердің азаюы: үрдіс пен деректер
- 1 Қазіргі уақытта планета бетінен толық әрі қайтымсыз жойылып кеткен өсімдіктердің нақты санын дәл айту қиын.
- 2 Дегенмен көптеген деректер 30 мыңға жуық өсімдік түрі жойылғанын көрсетеді.
- 3 Біздің елде 20 мыңға жуық өсімдік түрі есепке алынған; олардың шамамен 60%-ы шабындықтарда өседі.
- 4 Қазіргі кезде 530-дай түр сирек кездесетіндер қатарына жатады.
Жер пайдалану және өсімдік жамылғысының өзгеруі
Үлкен аумақтарда адамның шаруашылық әрекеті нәтижесінде жабайы өсімдіктер мәдени дақылдармен алмастырылады. Бұл — адамның өз қажетіне қарай табиғи ландшафты қайта құрастыруы. Мұндай өзгерістер биоалуантүрліліктің кемуіне және табиғи экожүйелердің біртектенуіне әкелуі мүмкін.
Жануарлардың әсері және жайылым мәселесі
Өсімдіктер дүниесіне үй және жабайы жануарлар да ықпал етеді. Жемейтін өсімдіктер бір орында сақталғандай көрінгенімен, жиі тапталуға ұшырайды. Ал жайылымды жүйесіз пайдалану жайылымдардың деградациясын күшейтіп, жерді су және жел эрозиясына осал етеді.
Өнеркәсіптік қалдықтар және ауа арқылы ластану
Өнеркәсіптік қалдықтар өсімдіктердің өсуіне айтарлықтай әсер етеді: атмосфераға тараған ластағыштар кейін өсімдік бетіне шөгіп, фотосинтезді, тыныс алуды және жалпы дамуды әлсіретеді. Нәтижесінде өсім қарқыны 2 есеге дейін төмендеуі мүмкін. Кейбір қалдықтар жоғары уыттылығымен ерекшеленіп, өсімдіктердің қурауына алып келеді.
Өнімділікке нақты әсерінің мысалы
Түсті металлургия шоғырланған аудандарда бидайдың өнімділігі 40–50%-ға, ал құрамындағы ақуыз мөлшері 25–35%-ға төмендеуі мүмкін.
Тікелей бүлдіру: қоқыстану және ретсіз демалыс
Өсімдіктерді жою және бүлдіру жағдайлары жиі кездеседі. Мысалы, шабындықтардың және басқа аумақтардың өндірістік қалдықтармен, қоқыспен ластануы өсімдік жамылғысының қалпына келуін қиындатады. Сонымен қатар гүлдерді жаппай жинау, табиғатқа ретсіз бару және демалыс кезінде өсімдіктерді таптау да табиғи қауымдастықтарға қысым түсіреді.