Әлімбаев Мұзафар

Туған топырақ және ерте қалыптасқан рухани әлем

Мұзафар Әлімбаев Павлодар облысы, Шарбақты ауданындағы Маралды ауылында дүниеге келді. Бұл өңір — әнші-күйшілер мен ақын-жыраулар думан құрған, өнердің өрісі кең мекен. Болашақ ақын бала күнінен сол ортаның тәтті сазын, татымды сөзін бойына сіңіріп өсті.

Ол бес жасында әріп танып, кітап оқуға ден қойды. Алтыншы сыныпта ауыл кітапханасының бір қыста 150-ден аса кітабын оқып тауысып, «Бауырсақтан» бастап «Батырлар жырына» дейін, одан әрі А. С. Пушкиннің төрт томдығын толық аяқтағаны оның білімге құштарлығы мен табандылығын танытады.

Соғыс жылдары: жауынгерлік жол мен рухани шыңдалу

Соғыс басталған тұста Мұзафар Әлімбаев он сегізге енді толар-толмас еді, педагогикалық училищені жаңа бітірген шағы. Ол соғыс комиссарына арыз бергенімен, алғашқыда жақындатпайды: мемлекет арнайы ұлттық құрамаларды даярлап жатқандықтан, жас жігіттерді біраз күтуге тура келген.

1941 жылдың желтоқсанында әскерге шақырылып, Павлодардан Семейге, Семейден Талғарға келеді. Бір ай саяси жауынгерлер бригадасының 120 мм миномет дивизионында дайындықтан өтеді. Үш жарым айдай қатардағы жауынгер болып, кейін саяси жұмыстар жөніндегі жетекшінің орынбасары (замполитрук) қызметін атқарады.

Калинин майданында Ржев түбіндегі ұрыстарға 1942 жылдың қарашасында қатысып, 1943 жылдың шілдесіне дейін майдан шебінде болады. Кейін саяси қызметкерлер институты жойылған соң, командирлікке даярланып, танк батареясының командирі деңгейіне көтеріледі.

Соғыс аяқталғаннан кейін де Мұзафар Әлімбаев Шығыс Германия аумағында әскери қызметте қалып, елге 1948 жылы оралады. Арада жеті жарым жыл өткенде ауылдан мұртсыз комсомолец болып аттанған жас жігіт коммунист, жауынгер командир, офицер-танкист ретінде қайта келеді. Бұл жылдар оған уақытты бағалауды, өмірді қадірлеуді, Отанды қастерлеуді үйретті.

Соғыстан кейінгі поэзия кеңістігі

Ақынның «Ту тіккен» дастанында Рейхстагқа алғашқылардың бірі болып ту қадаған Рахымжан Қошқарбаевтың жан дүниесі мен қаһармандығы шабытпен жырланады. Дастанда Советтік Қазақстанның саңлақ перзентінің бейнесі нанымды мүсінделген.

«Жүрек лүпілі» атты кітабында қазақ даласы мен кешегі Отан соғысының отты күндері жыр өзегіне айналады. Ал соғыстан кейін туған «Қарағанды жырлары», «Менің Қазақстаным», «Естай–Қорлан» сияқты туындылары сол кезеңдегі қазақ поэзиясының шынайы табыстары саналады.

Балалар әдебиетіндегі еңбегі: «Балдырған» феномені

Мұзафар Әлімбаевтың ақындық бақыты туралы сөз қозғағанда, оның қазақ балалар әдебиетіне сіңірген еңбегін ерекше атау қажет. Тарихы қырық жылға жуықтаған «Балдырған» журналын Мұзафар Әлімбаев ұйымдастырып, оны 25 жыл бас редактор ретінде басқарды. Бұл қазақ балалар әдебиеті үшін нағыз ырыс-құт болды.

«Балдырған» арқылы әлем балалар әдебиетіндегі дәстүрлер мен шығармашылық эксперименттер қазақ оқырманына кеңінен жол тартты. Осы мінбер арқылы бойындағы бар жұпарын балаларға арнайтын шынайы балалар қаламгерлері қалыптасты.

Балаларға арналған кітаптары және марапат

Ол қазақ балалар әдебиетін дамытуға көп еңбек сіңірді. «Менің ойыншығым», «Отпен ойнама», «Орақ–ола», «Шынықсаң — шымыр боларсың» және басқа да кітаптары — балалар әлеміне қосылған елеулі үлес.

«Аспандағы әпке» жинағы үшін Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Мақал-мәтел, зерттеу, аударма және әлемдік танылу

Мұзафар Әлімбаев мақал-мәтелдерді жинау, зерттеу, өзге халықтардың мақалдарын қазақ тіліне аудару ісімен де жүйелі айналысты. Оның «666 мақал мен мәтел», «Мақал — сөздің мәйегі», «Өрнекті сөз — ортақ қазына» сияқты жинақтары мен зерттеу еңбектері бар.

Ол сын-зерттеу саласында да өнімді еңбек етіп, әлем әдебиетінің таңдаулы шығармаларын қазақ тіліне аударды. Жазушының өлеңдері 38 тілге тәржімаланғаны — шығармашылығының кең ауқымда мойындалғанының айғағы.