“Мүсін” жаттығуы

Топ жұп-жұпқа бөлінеді. Психолог жаттығудың өту шартын түсіндіреді: мақсат — бір-бірін сезіну, түсіну және серіктес арқылы өз ішкі образыңды бейнелеу.

Өткізу тәртібі

Серігіңізді “саз балшық” (материал) деп елестетіп, өз образыңызды беретін “мүсін” жасаңыз.
Серігіңіздің дене қалпы мен бет-әлпеті арқылы жұмыс істеуге болады, бірақ не істеу керегін сөзбен айтпайсыз — тек ым-ишарамен түсіндіресіз.
Барлығы мүсінін аяқтаған соң, топта пікірталас ұйымдастырылады.

Талқылауға арналған сұрақтар

Сізге көрсетілген образдарды түсіне алдыңыз ба?
Өз “мүсініңіздің” көмегімен қандай ой айтқыңыз келеді, қандай сезімдесіз? (авторға сұрақ)
Сізден жасалған образды түсіндіңіз бе? (материал рөліндегі адамға сұрақ)

Қатысушылар авторларға да, олардың серіктестеріне де өз сұрақтарын қоя алады. Жалпы пікірталастан кейін психолог рөлдерді ауыстыруды сұрайды: “мүсінші” — “материал” болады, ал “материал” болған адам — “мүсінші” рөліне өтеді. Жаттығу талқылау арқылы тереңдей түседі.

“Тап (шеш)” ойыны

Ойынның мақсаты — топ жасырған адамды табу (шешу). Барлық қатысушылар дөңгелене отырады және бір жүргізуші таңдалады.

Дайындық

Жүргізуші бөлмеден шығып тұрады.
Топ бөлмеде қалғандардың ішінен бір адамды таңдайды.
Әр ойыншы сол адамды гүлге, талға, ауа райына немесе басқа бейнелерге теңеп сипаттайды.

Өткізу және шешім шығару

Жүргізуші қайта шақырылады, әр ойыншы өз мінездемесін кезекпен айтады.
Барлық мінездеме тыңдалған соң, жүргізуші жасырылған адамды көрсетуі керек.
Өз шешімін қысқа дәлелмен түсіндіреді (қай сипаттамалар шешуші болғанын айтады).

Маңызды ескертпелер

Егер жүргізуші дұрыс тапса — келесі жүргізуші ауысады.
Келесі айналымда теңеулерді өзгертуге болады (мысалы, үй тұрмысындағы заттар арқылы сипаттау).
Ойын 3–4 рет қайталанады.
Егер жүргізуші қателессе, неге дұрыс шешім қабылдай алмағаны арнайы талқыланады.

“Шериф және кісі өлтіруші” ойыны

Ойын үшін алдын ала билеттер дайындалады: көпшілігі бос, тек екеуінде ғана “шериф” және “кісі өлтіруші” деп жазылады. Билеттер жазуы көрінбейтіндей етіп оралып, жабық пакетке салынады.

Ережелер

Әр ойыншы тек бір билет алады және оны ешкімге көрсетпейді.
Ойын барысында ауызша сөйлесуге болмайды: қатысушылар тек көзқарас арқылы “тілдеседі”.
“Кісі өлтіруші” көзқарасымен “өлтіреді”, ал қалғандары оны сезіп, анықтауға тырысады.

“Өлдім” белгісі

Егер бір ойыншы кісі өлтірушіні көзқарасы арқылы “сездім” деп қабылдаса, қолдарын кеудесіне айқастырып, өз “өлгенін” білдіреді.

Шерифтің әрекеті

Егер “шериф” рөліндегі ойыншы кісі өлтірушіні анықтаса, оны көпшілік алдында жария етеді.

Негізгі ой

Кісі өлтіруші ойынның басында-ақ табылып қалуы мүмкін, кейде соңына дейін анықталмай да қалады. Бұл жерде нәтиже емес, ойынның қалай өткендігі — бақылау, сезіну, топтың динамикасы маңызды.

“Сыйлықтар” ойыны

Бұл ойын топ ішінде жағымды қарым-қатынасты күшейту және жылы атмосфера қалыптастыру үшін өткізіледі. Сонымен қатар топтың социометриялық құрылымын байқауға мүмкіндік береді.

Ұсынылатын формат

Қатысушылар саны: 12–16 адам.
Ұзақтығы: 35–60 минут.
Қажет материалдар: ішінен көрінбейтін пакет және таза қағаздар.

Өткізу тәртібі

Билеттер саны топтағы ойыншылар санынан 2–3 есе көп болғаны дұрыс (топ шағын болса, әр адамға 3 билеттен беруге болады).
Әр ойыншы билеттерге адамдар бойындағы асыл қасиеттерді жазады. Не жазылғанын өзінен басқа ешкім білмеуі керек.
Жазылған билеттер оралып, пакетке салынады. Психолог билеттерді араластырады.
Топ дөңгелене отырады, пакет ортадағы орындыққа қойылады.
Жүргізуші билет суыратын ойыншыны таңдайды: ойыншы билеттегі қасиетті оқып, кімге лайық деп ойласа, соған ұсынады.
“Сыйлықты” алған ойыншы алғыс айтып, келесі билетті өзі суырып жалғастырады.

“Өзіндік қабылдау” жаттығуы

Қатысушылар қағазды екіге бөліп, сол жағына “Менің кемшіліктерім”, оң жағына “Менің жетістіктерім” деп жазып, ойларын жасырмай, ашық толтырады.

“Менің кемшіліктерім”

“Менің жетістіктерім”

Талқылау ережесі

5 минуттан кейін 3–4 оқушы өз жазғанын топта талдап, ортаға салады (10 минут). Бір-біріне сұрақ қоюға болады, бірақ сын айтуға болмайды.

Қорытынды

Тренинг нәтижесі оқушының шыншылдығын, жауапкершілігін және алғаш рет өзіне қорытынды жасай алуын көрсетеді. Сондай-ақ өзін түсінуі мен өзгеге сену дағдысын күшейтеді. Жаттығу барысында баяу музыка қосуға болады — ол ашылуға, ойлануға және еркін сөйлеуге көмектеседі.

“Мен қандай адаммын?”

Бұл сұрақты біз көбіне өзгелерге қоямыз. Ал тренингте қатысушы ақ қағазға “Мен қандай адаммын?” деп жазып, төмендегі сұрақтарға жауап береді.

Жауап берілетін бағыттар

Менің өмірім: қандай жетістіктерім мен кемшіліктерім бар?
Отбасының әсері: ата-ана, аға-іні, сіңілі-қарындас және т.б.

Қолдану жиілігі

Бұл тренингті жиі өткізуге болады: оқушы әр сабақ сайын өз жетістігі мен кемшілігін байқап, өз-өзіне қорытынды жасап, кемшіліктерді болдырмауға және азайтуға талпынады.

“Өзіңді ғана емес, өзгені де таны”

Оқушыларға ұлы тұлғалардың (жазушы, ғалым, педагог, ақын және т.б.) суреттері бар қағаздар таратылады. Балалар еріктері бойынша топтарға бөлініп, сол адам туралы білгенін жазады. Бір оқушы шығып, топ атынан қорғайды.

Уақыт

Ойлануға 5 минут беріледі.

Қорытынды

Оқушылар жинақталып, білгенін еске түсіреді, жауапкершілікті сезінеді және ойын нақты жеткізу дағдысын дамытады.

“Харизматикалық лидер”

Егер оқушы өз ортасының назарын аудара алса, бұл харизмаға немесе харизматикалық лидерлікке тән белгі. Ол үшін жан-жақты білім, өзіне сенім және нақты ой қажет.

Тапсырма

Еркімен ортаға шыққан оқушы: “Мен харизматикалық лидермін, себебі…” деп өз ойын дәлелдейді. Мұнда пікірдің біліктілігі мен келтірілген уәждің нақтылығына мән беріледі.

Қорытынды

Қалған оқушылар сұрақ қойып, жауапты бағалайды. Бұл жұмыс оптимизмді күшейтіп, өмірге дайындығын тексеруге көмектеседі: тыңдай білу, өз ойын өткізе білу, ой-өрісті кеңейту дағдысы қалыптасады.

“Мейірім”

Жақсы сөз жанды жадыратады, қуаныш сезімін оятады. Ендеше өзгелерге де жақсылық сыйлап көрейік: жақын туыс, таныс адам туралы қандай жақсы сөз айта аласыз?

Шарт

Дайындыққа 5 минут беріледі.
Әңгіме қысқа әрі нақты болуы керек.
Ең бастысы — қандай қасиетін бағалайтыныңызды айтыңыз.

Қорытынды

“Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын…”

“Мағыналы күлкі”

Қазіргі уақытта көтеріңкі көңілмен жүретін адамдар сиректеу сияқты. Ендеше бір-бірімізге күлкі сыйлап көрейік.

Тренинг шарты

Көрген жерде жымию.
Амандасуды мейірімді күлкімен бастау.
Қарама-қарсы тұрып, бір-біріңізге жақсы сөз айтыңыз.

Рефлексия сұрақтары

Күлген сәтте қандай күйдесіз?
Күлкінің әсері бар ма?
Егер біреу сізге арнайы жымиса, не сезінесіз?
Қиындықты күлкімен жеңе аласыз ба?

10 минут бойы күлімдеп амандасып, араласқаннан кейін ойлар ортаға салынады.

Қорытынды

Мейірімді күлкі мен әдемі жымиыс кедергілерді жеңілдетеді. Адам көңілді жүрсе, айналасына жақсылық пен адамдар өзінен-өзі үйіріледі.

“Қиындықты жеңе білу”

Өмір — күрес. Қуанышты сәттермен қатар қиындықтар да кездеседі. Соңғы кезде болған қиындықты немесе шешімін тапқан мәселені еске түсіріңіз: оны қалай жеңдіңіз, не көмектесті?

Жұмыс форматы

Ойлануға 10 минут беріледі.
Содан кейін ойлар ортаға салынып, талқыланады.

Ескерту: бастапқы мәтін осы бөлімде аяқталмағандықтан, талқылаудың келесі қадамдары берілмеді.