Географиялық ойындар
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрлігі • М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті • Педагогикалық институт • География кафедрасы
Курстық жұмыс тақырыбы
Сыныптан тыс жұмыстар. Географиялық ойындар
Орындаған
01522 топ студенті, Салықбаева Г.С.
Тексерген
оқытушы Жұмағалиева Ж.Х.
Қала, жыл
Орал, 2006
Сыныптан тыс жұмыстың мәні мен негізгі мақсаты
География пәнінен өткізілетін сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың білімі мен тәрбиесіне тікелей ықпал ететіндіктен, оқу-тәрбие үдерісінің маңызды бөлігі болып саналады. Географияның мазмұны адамдардың шаруашылық еңбегімен, елде болып жатқан жағдайлармен және қоршаған ортамен тығыз байланысты болғандықтан, бұл пән сыныптан тыс жұмысты ұйымдастыруға кең мүмкіндік береді.
Сабақ үстінде толық шешімін таба бермейтін географиялық мәселелер оқушыларды қызықтырады. Сол қызығушылықты қанағаттандыру, туған өлкенің табиғи байлығы мен құпияларын таныту, әлем мен өз еліндегі халықтардың өмірі туралы қосымша ақпарат беру, балалардың ойы мен сезімін дамыту — географиядан сыныптан тыс жұмыстардың басты мақсаты.
Басты міндеттер
- Оқушылардың географиялық дүниетанымын кеңейту және ғылыми білімін тереңдету.
- Дағдыларды қалыптастыру: картамен жұмыс, дерек талдау, салыстыру және қорытынды жасау.
- Бағдарлама шеңберінен тыс сұрақтар мен ғылыми проблемаларды қарастыру арқылы зерттеушілік ойлауды дамыту.
Эстетикалық тәрбие және табиғатты қорғау құндылығы
Сыныптан тыс жұмыстар эстетикалық тәрбие беруде ерекше орын алады. Сабақ уақытындағы шектеулерге байланысты мұғалім табиғаттың сұлулығын толық ашып көрсете алмайды. Ал сыныптан тыс жұмыс барысында оқушылар табиғатқа арналған суретшілер туындыларымен танысып, серуендерге шығып, шығармашылық жұмыстарды талқылауға көбірек мүмкіндік алады.
Табиғат сұлулығын сезіне отырып, оқушылар оны қорғауға, сақтауға және көбейтуге ұмтылады. Бұл — география тәрбиесінің практикалық және құндылықтық нәтижесі.
Мазмұнды анықтайтын факторлар
Сыныптан тыс жұмыстың мазмұны оны өткізу түріне, оқушы қызығушылығына, жас ерекшелігіне, жергілікті табиғи-экономикалық жағдайларға және мұғалімнің тәжірибесіне байланысты қалыптасады.
Ұйымдастыру қағидаты
Бұл жұмыс оқушылардың еркіне, ұсынысына, белсенділігіне және өз бетімен ізденісіне сүйенеді. Тақырып пен түрдің бір-бірімен міндетті түрде байланыста болуы шарт емес; мұғалімнің міндеті — ұсынысты қабылдап, дұрыс бағыт беру және жауапкершілік сезімін арттыру.
Мұғалімнің рөлі және педагогикалық нәтиже
Оқушылардың географияға қызығушылығы мен сұранысы өздігінен қалыптаспайды. Қызығушылықты ояту — мұғалім жұмысының маңызды бөлігі. Сыныптан тыс жұмыс мұғалімнің педагогикалық шеберлігін жетілдіру құралы бола отырып, көп жағдайда оның ғылыми-зерттеу еңбегіне де бастау береді.
Сыныптан тыс жұмыстың мазмұны, ұйымдастыру түрі және өткізу әдісі әртүрлі болуы мүмкін. Ол оқушылардың географиялық даярлығын, жалпы даму деңгейін, практикалық білігі мен іскерлігін ескере отырып құрылады.
Сыныптан тыс жұмыстарды жүргізу әдістері
Сыныптан тыс жұмыстардың жүргізілу әдістері оқушылардың өз бетімен ізденісіне және ойын түрлерін кең қолдануға негізделеді. Егер сабақтың негізгі мақсаты оқу үлгерімін көтеру болса, сыныптан тыс жұмыстың мақсаты — географиялық проблемаларға қызығушылықты арттыру, өзіндік білім көтеруге ынталандыру және шараны ұйымдастырудағы қоғамдық жауапкершілікті түсіндіру.
Негізгі бағыт
Сондықтан сыныптан тыс жұмыстар сабақтан мазмұны, әдісі, түрлері және жүргізілу деңгейі жағынан да өзгеше болуы тиіс.
Географиядан сыныптан тыс жұмыстың түрлері
Географиядан сыныптан тыс жұмыс түрлері алуан түрлі: үйірмелер, сыныптан тыс оқу, конференциялар, ертеңгіліктер мен кештер, география апталығы, ойындар, сайыстар және олимпиадалар. Қай түрі болмасын, оқушының қоғамдық пайдалы еңбегіне назар аудару маңызды.
Географиялық үйірме
Үйірме — сыныптан тыс жұмыстың негізгі түрлерінің бірі. Оның мақсаты — оқушылардың танымдық қызығушылығын қанағаттандыру және пәнге қызығушылығын арттыру. Үйірме аясында табиғатқа саяхат, мұражайға бару, географиялық кештер, сайыстар сияқты жұмыстар жоспарланады.
Үйірме тақырыптары әртүрлі болуы мүмкін: атақты саяхатшылардың өмірі мен еңбегі, географиялық зерттеулер мен ашылулар, өлкенің шаруашылығы мен табиғи ерекшеліктері. Үйірме тек географиямен шектелмей, кешенді сипат алып, астрономияға қатысты мәселелерді (ғарышты игеру, планеталар мен жұлдыздар табиғаты) да қамти алады.
Ерекше назар: Отан туралы тақырыптар оқушыларды ел экономикасының дамуы мен жетістіктерін тануға жетелейді.
Сыныптан тыс оқу
Сыныптан тыс оқу бүкіл жүйеде маңызды орын алады: ол оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, қосымша ғылыми-географиялық әдебиеттерді оқуға қызығушылығын арттырады. Алдымен атақты саяхатшылардың, зерттеушілердің және жазушылардың белгілі шығармаларын оқу ұсынылады.
Бұл бағытта географиялық анықтамалар мен сөздіктер, көркем әдебиет, балалар энциклопедиясы кеңінен қолданылады. Мұғалімнің негізгі міндеті — географиялық әдебиетке қызығушылықты оятып, оны тиімді қолдануды үйрету. Бұл мақсат сабақта басталып, сыныптан тыс жұмыста жалғасып, дамиды.
Географиялық конференция
Географиялық конференция — оқушылардың әдебиетке және зерттеуге қызығушылығын арттырудың әсерлі жолы. Ол бір кешенді тақырыпқа арналған баяндамалар мен хабарламалардан тұрады.
Конференция үлкен дайындықты талап етеді: тақырып таңдау, баяндама жоспарын құру, әдебиеттер мен көрнекі құралдарды орынды пайдалану. Дайындық мұғалім басшылығымен жүргізіледі. Оқушылар реферат, баяндама және хабарлама дайындау арқылы деректерді талдауға, жинақтауға, яғни географиялық әдебиеттермен жүйелі жұмыс істеуге дағдыланады.
Географиялық кеш
Географиялық кеш — ауқымды түрде жүргізілетін, күрделі әрі қызықты жұмыс түрі. Танымдық мақсатта өтетін конференцияға қарағанда, кеште баяндамалармен қатар сұрақтар, сайыстар, көркемөнер элементтері және басқа да әрекеттерді біріктіруге болады. Әдетте барлық бөліктер бір тақырыпқа негізделеді.
География апталығы
География апталығы — апта бойы ұйымдастырылатын, географиялық білімді кең көлемде тексеруге және бекітуге бағытталған шаралар жиынтығы. Оның басты артықшылығы — жұмыстардың әртүрлі формаларына оқушыларды көптеп тартып, қатыстыруға мүмкіндік береді.
Географиялық олимпиада
Географиялық олимпиаданы оқушылардың білімін және қабілетін дамытудағы мұғалім еңбегінің нәтижесі ретінде қарастыруға болады. Олимпиаданың басты мақсаты — оқушылардың географиялық дүниетанымын анықтау: білімін бағалау, оны практикада қолдану мүмкіндігін және ойлау деңгейін дамыту.
Олимпиадада оқушының әрбір дәлелді жауабы мектептегі география пәнінің оқытылу сапасын және сыныптан тыс жұмыстың жүргізілу деңгейін көрсететін маңызды көрсеткішке айналады.
Ойынның орны: географиялық ойындар, сұрақтар және викториналар
Сыныптан тыс жұмыс түрлерінің ішінде ойынның алатын орны ерекше. Баланың жан-дүниесінің дамуы, әлеуметтік өмірге бейімделуі ойын барысында қалыптасады. Қазіргі тәлім-тәрбие психологиясында ойынның тағылымдық және тәрбиелік маңызы өзекті мәселелердің бірі болып саналады.
Ойын әрекетінде баланың ақыл-ойы мен сана-сезімі дамып, қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын таниды. Ойын — ақыл-ойдың жетекшісі: ойын үстінде қатысушылар терең ойланып, қисындылық пен бірізділік принциптеріне сүйенеді. Осылайша ойын баланың ой-өрісін өсірудегі басты факторлардың біріне айналады.
Қамтитын жұмыс түрлері
Сұрақтар, жұмбақтар, викториналар мен ойындар — оқушылар арасында кең тараған, өзара байланысты жұмыс түрлері. Олардың басты мақсаты — ойлау қабілетін дамыту, географиядан алған білімді бекіту және тереңдету, картамен жұмыс істеуге дағдыландыру.
Географиялық сұрақтардың жіктелуі
Мазмұны жағынан географиялық сұрақтар алуан түрлі және географиялық білімді жан-жақты қамтиды. Олар шартты түрде үш топқа бөлінеді:
- Жауабы қорытындылау мен пысықтауға негізделетін, білім-білік-дағдыға сәйкес сұрақтар.
- Оқыған немесе естіген жеке фактілер мен деректерге сүйенетін сұрақтар.
- Жұмбақ-сұрақтар: тапқыр ойды, білімділікті және іскерлікті талап ететін тапсырмалар.
Викториналардың маңызы
Географиялық викториналар сыныптан тыс жұмыстың тиімді түрлерінің бірі. Олар оқушылардың білімін жылдам әрі қызықты форматта тексеруге, логикалық ойлауын дамытуға және пәнге қызығушылығын күшейтуге мүмкіндік береді.