Доктор Генри Линк
Адам және наным-сенім: психология, қоғам және рухани тірек
Адам мен наным-сенімнің арасында өте тығыз байланыс бар. Көптеген зерттеулер мен ойшылдардың пікірлері сенімнің адамның мінез-құлқына, психологиялық тұрақтылығына және әлеуметтік өміріне әсер ететінін көрсетеді.
Зерттеулер не дейді?
Доктор Генри Линк «Дінге оралу» еңбегінде АҚШ-та жүргізілген ауқымды зерттеулерге сүйеніп, діни сенімі бар және ғибадат орындарына тұрақты барып тұратын адамдардың кісілігі мен мінезі сенімге құлықсыз жандарға қарағанда анағұрлым орнықты әрі жоғары болатынын түйіндейді.
Гарвард университетінің философия профессоры Уильям Джеймс: «Уайым-қайғыны емдейтін бірден-бір дәрі — діни сенім», — дейді.
Доктор А. А. Брилл де шынайы діндар адамның психикалық дерттерге жиі ұшырамайтынын атап өтеді.
Дұға және ішкі күйзелістен арылу
Психология мамандары мықты наным-сеніммен қатар дұғаның адамның уайымнан, күйзелістен, үрейден арылуына көмектесетінін айтады. Бұл үшеуі көптеген ауруларға себеп болатыны белгілі.
Буддадан кейінгі үнділердің ең ірі лидерлерінің бірі Махатма Ганди:
«Дұғаның көмегі болмағанда, аз уақыттың ішінде-ақ жынданып кетер едім».
Психиатрлар жан дүниесі аласапыран күй кешкен сәтте ішкі қайғы-мұңды біреуге ақтарудың емдік рөлі бар екенін айтады. Сенім тұрғысынан бұл сырды бәрін білуші, құдіреті шексіз Аллаһ Тағалаға ақтару — адам үшін рухани демеу, үміт пен сабырдың көзі.
Отбасы тұрақтылығы және сенім
Дж. Доминиан «Ажырасу» атты кітабында діни салт-жорамен өткен некенің нәтижесінде ажырасу деңгейі төмен болатынын атап өтеді. Ал керісінше, өзіндік наным-сенімнен алыс адамдар арасында ажырасулар жиірек кездесетіні статистикалық деректермен негізделеді.
Материалдық жеткіліктілік неге бәрін шеше алмайды?
Наным-сенім жұтаңдаған кезде адамның өмірге қызығушылығы бәсеңдеп, өз-өзіне қол жұмсау әрекеттері де жиілей түседі. Материалдық тұрғыдан рақатқа кенелуді барлық проблеманың шешімі деп білетіндер статистикалық мәліметтерге назар салса, бұл ойдың толыққанды жауап еместігін аңғарады.
Кейбір деректер
- АҚШ-та жыл сайын шамамен 100 дәрігер өз-өзіне қол жұмсайды деген мәлімет келтіріледі.
- ДДҰ мен БҰҰ деректеріне сүйенсек, 1955 жылы Жапонияда 22 477 суицид оқиғасы тіркелген.
- 1978 жылғы мәлімет бойынша Швецияда 20 мың адам өзін-өзі өлімге қиғаны көрсетіледі.
- Кей деректерде Мысырда бұл көрсеткіш айтарлықтай төмен екені, ал Жапонияда жоғарырақ екені салыстырмалы түрде беріледі.
Осы тұста экономикалық өрлеуді ғана мақсат ету жеткіліксіз екенін ойланған жөн: ғылым-білім мен мәдениет деңгейі жоғары елдерде де ішкі дағдарыс, жалғыздық және мағына іздеуі күшейсе, қоғамда ауыр салдар көрініс береді.
Қылмыс өсімі және рухани дағдарыс
Діннен алыстау мен руханияттың әлсіреуі қоғамның моральдық иммунитетін төмендетеді деген ой айтылады. Мәтінде бірқатар елдердегі қылмыс статистикасы келтіріліп, материалдық даму жоғары болғанымен, әлеуметтік дерттердің азаймайтынына назар аударылады.
АҚШ
1960–1970 жылдары маңызды қылмыс саны 144%-ға артқаны айтылады.
Еуропа елдері
1955–1965 жылдары кей елдерде жеке мүлікке қарсы қылмыстардың өсімі 100%-ға дейін жеткені көрсетіледі.
Франция
1974 жылы тіркелген қылмыс саны 1 827 373 деп беріледі.
Ата-анаға құрмет: Құраннан өнеге
Ислам ата-ананы құрметтеуге, оларға ізет көрсетуге, тіпті кейіс білдіретін бір ауыз сөзден де сақтануға тәрбиелейді. Бұл жайында Құранның «Исра» сүресінің 23–24-аяттарында мәні мынаған саяды:
«Раббың мынаған кесімді түрде бұйырды: тек Аллаһқа ғана ғибадат етіңдер. Әке-шешеге жақсылық жасаңдар. Егер олардың біреуі немесе екеуі де сенің қасыңда қартайса, оларға “уф” деп те кейіс білдірме, оларды зекіме. Екеуіне де жылы сөйле. Оларға кішіпейілділік танытып, қамқорлығыңды жаю арқылы: “Уа, Раббым! Олар мені кішкентай кезімде қалай мәпелеп өсірсе, Сен де оларды мейіріміңе бөлей гөр!” — де».
Ішімдік пен тәуелділік: тыйымнан гөрі сенімнің күші
Адамды жаман қылықтардан арылтуда діннің ықпалы зор екені мысалдар арқылы түсіндіріледі. Мәтінде АҚШ-та ішімдікке заң жүзінде тыйым салынған кезеңде (1930–1933) қыруар қаржы, насихат және жазалау шаралары қолданылғанымен, мәселе түбегейлі шешілмегені айтылады.
Ал ислам тарихында Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) кезеңінде иманды күшейту және Құран аяттары арқылы қоғамды кезең-кезеңімен тәрбиелеу нәтижесінде ішімдіктің жойылғаны мысал ретінде келтіріледі.
Есірткі деректері және мазасыз сұрақ
Профессор Айхан «Көкнәр (мак) мәселесі Түркияда» атты еңбегінде АҚШ-та героинге тәуелділер санының артқанын келтіріп, мәселенің ауқымын деректермен көрсетеді. Мәтінде героинге тәуелділер миллионға жуықтап, синтетикалық есірткі қолданушылар саны да өсіп отырғаны айтылады.
Осыдан түйінделетін негізгі сауал: тұрмыстағы «қыжалаттың» бәрі шешілгендей көрінетін қоғамда мұндай келеңсіздіктер неліктен көбейеді? Мәтін бұл сұрақты адамның ішкі дүниесі мен мағына іздеуінің, рухани тіректің маңызымен байланыстыра қарауға шақырады.