Азаматтық құқықтың сақталуы басты міндет
Азаматтық құқық • Тәртіп • Қоғамдық жауапкершілік
Азаматтық құқықтың сақталуы — басты міндет
Халқымыздың қаһарман ұлы Бауыржан Момышұлы: «Тәртіпке бағынған құл болмас» деген. Кез келген тәрбиенің бастауы — тәртіп. Сондықтан да дана халқымыз шектен шыққан есерге ес кіргізіп, тентекті тезге салып отырған. Мұны бір адамның немесе бір отбасының ғана ісі емес, бір рулы елдің, бүтін ауылдың ортақ міндеті деп білген.
Дәстүрлі құқық мәдениеті: би мен ақсақалдың орны
Ұшы-қиыры жоқ қазақ даласында билер алқасы мен ақсақалдар кеңесінің рөлі ерекше болды. Даулы мәселе туындаған кез келген адам бидің алдына барып, әділ шешімін тапқан. Ел арасына іріткі салған сотқарлар да дер кезінде жөнге шақырылып, тәртіпке келтірілген.
Сол дәуірдің құқықтық куәсі ретінде «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Тәуке ханның «Жеті жарғысы» секілді заң нормалары сақталып келген.
Бүгінгі өлшем: Ата заң және адамның құндылығы
Бүгінде тәуелсіз Қазақстанның өз Ата заңы бар. Конституциямыздың өзегіндегі қағида айқын:
«Мемлекетіміздің ең құнды қазынасы — халық».
Бұл ұстаным қоғамның кез келген мүшесіне қатысты. Соның ішінде жазасын өтеп жатқан азаматтарға да қатысты.
Жазасын өтеушілердің құқықтары: оқшаулау — байланыссыздық емес
Маңғыстау облысы ҚАЖ комитеті басқармасына қарасты түзеу мекемелерінде түрлі санаттағы қылмыстар үшін сотталғандар жазасын өтейді: алаяқтық, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру және басқа да әрекеттер бойынша жауапқа тартылғандар бар. Алайда жазасын өтеп жатқандар да — қоғамның бір бөлігі. Демек, олардың да азаматтық құқықтары сақталуы тиіс.
Қылмыстық-атқару жүйесін қалыптастыру барысында көптеген міндеттер көзделеді. Солардың ішіндегі ең маңыздысы — сотталғандардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау.
- Өз құқықтары мен міндеттері туралы ақпарат алу мүмкіндігі қарастырылған.
- Жоғары орындарға өтініш-шағым жолдау құқығы бар.
- Психолог мамандармен жүйелі жұмыс жүргізіледі, әсіресе алғаш рет сотталғандармен бейімдеу сұхбаттары өткізіледі.
Жазасын өтеушілер қоғамнан оқшауланады, бірақ оларды сыртқы өмірмен мүлдем байланыссыз қалады деу — қате. Құқықтық қорғалуы мен әлеуметтік бейімделуіне қатысты тетіктер бар.
Білім беру: міндет және мүмкіндік
Сотталғандардың арасында әріп танымайтын, мектеп табалдырығын аттамаған адамдар да кездеседі. Мұндай азаматтарға білім беруге бағытталған мектеп жұмысы ұйымдастырылған.
ҚР Қылмыстық-атқару кодексінің 108-бабына сәйкес 30 жасқа толмаған сотталғандардың міндетті түрде орта білім алуы қамтамасыз етіледі.
ГМ-172/1 мекемесінің кешкі мектебінде (2007–2008 оқу жылдары) 307 сотталған мемлекеттік және ресми тілдерде білім алған.
Кәсіптік даярлық: еңбек арқылы қайта бейімделу
Мамандығы жоқ азаматтар кәсіптік училищеде оқи алады. ГМ-172/1 мекемесінде ПТШ-018 кәсіптік-техникалық мектебі жұмыс істейді.
Оқып жатқан сотталғандар
200
ГМ-172/1: 150
ГМ-172/8 филиалы: 50
Бағыт
Өндірістік құрал-жабдықтарды электрлеу
Топ: 50 адам
Бағыттар
- Мұнара краншылары: 75
- Жалпы жөндеу шеберлері: 75
Мамандық бойынша жұмысқа орналасуға «Еңбек-Ақтау» РМК қолдау көрсетеді.
Рухани-діни тәрбие және әлеуметтік инфрақұрылым
Түзеу мекемелерінде рухани және діни тәрбиеге де мән беріледі. Сотталғандардың қандай дінді ұстануына да шектеу қойылмайды. Колониялардың жанынан мешіттер мен ғибадат орындары қарастырылған.
Мекемелерде жұмыс істейтін мүмкіндіктер
Тәрбие жұмыстары ҚР Әділет министрлігінің 21.10.2004 жылғы №305 бұйрығына және ҚАЖ комитетінен келіп түскен нұсқаулар талаптарына сәйкес ұйымдастырылады.
Мерекелер мен ортақ құндылық: қоғаммен байланыс
Түзеу мекемелерінде ұлттық және мемлекеттік мерекелерге арналған іс-шаралар жоспарлы түрде өткізіледі. 22 наурызда «Ұлыстың ұлы күні — Наурыз» аталып, киіз үйлер тігіліп, сотталғандар мен қызметкерлер арасында ұлттық және спорттық ойындардан жарыстар ұйымдастырылады.
Сонымен қатар 1 мамыр — Қазақстан халқының бірлігі күні және 9 мамыр — Жеңіс күні аясында да мәдени-спорттық бағдарламалар өткізіліп, Ұлы Отан соғысы ардагерлері мен ҚАЖ ардагерлері шақырылады. Мерекелік шаралар бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланады.
Туыстарымен жүздесу және «Ашық есік күні»
Жазасын өтеп жатқан азаматтарға туған-туыстарымен жүздесу мүмкіндіктері қарастырылған. Алыстан келген ағайынның еш кедергісіз кездесуі — әлеуметтік байланысты сақтаудың маңызды тетігі.
2008 жылы жақсы жағынан көзге түскен сотталғандардың туыстарын шақыру арқылы ГМ-172/1 және ГМ-172/8 мекемелерінде «Ашық есік күні» өткізілді. Іс-шара соңында Маңғыстау облыстық филармониясы және Абай мәдениет үйінің әртістері қатысқан концерт ұйымдастырылды.
Ой түю: тәрбиенің түп мақсаты — адамгершілік
Абай: «Мен егер заң қуаты қолымда бар кісі болсам, адам мінезін түзеп болмайды деген кісінің тілін кесер едім», — дейді. Бұл сөз — адамның өзгеруге қабілетті екенін еске салатын терең ой.
Ал М. Әуезов: «Адамда екі түрлі қылықтың жолы бар: бірі — тіршілік қамы, бірі — адамгершілік қамы», — деген.
Бас бостандығынан айырылған адамдарды тәрбиелеу Әділет министрлігінің талаптарына сай жүзеге асырылып, психологиялық, құқықтық, дене тәрбиесі және еңбекке баулу шаралары арқылы олардың бостандыққа шыққанда қоғамдық өмірге бейімделуіне басымдық беріледі. Мақсат — заңнан аттаған жанды қайтадан адамгершілік жолына бағыттау.