Қазақша рефераттар

Айналым капиталының жіктелуі.

Айналым капиталының жіктелуі

Айналым капиталын жоспарлау, есептеу және талдау тәжірибесінде оны бірнеше белгі бойынша жіктейді. Мұндай жіктеу басқарушылық шешім қабылдауды жеңілдетіп, айналым қаражаттарының құрылымы мен қозғалысын жүйелі түрде бағалауға мүмкіндік береді.

1) Өндіріс процесіндегі функциялық рөлі

  • Айналмалы өндірістік қорлар (өндіріс процесіндегі қорлар)
  • Айналыс қоры (айналыстағы айналым құралдары)

2) Жоспарлау және бақылау деңгейі

  • Нормаланатын айналым құралдары
  • Нормаланбайтын айналым құралдары

3) Қалыптастыру көздері

  • Жеке меншік айналым капиталы
  • Қарызданған айналым капиталы

4) Ликвидтілік (ақшаға айналу жылдамдығы)

  • Толық ликвидтелетін активтер
  • Тез өткізілетін активтер
  • Баяу өткізілетін активтер

5) Капитал салымдарының тәуекел деңгейі

  • Минималды тәуекелді салымдар
  • Төмендетілген тәуекелді салымдар
  • Орташа тәуекелді салымдар
  • Жоғары тәуекелді салымдар

6) Материалдық-заттық мазмұны

  • Еңбек заттары: шикізат, материалдар, жанармай, аяқталмаған өндіріс және т.б.
  • Дайын өнім мен тауарлар
  • Ақша қаражаттары және есепшоттардағы қаражаттар

Айналым құралдарының құрамы: негізгі топтар

Айналым құралдары екі ірі топқа бөлінеді: өндіріс сферасындағы айналмалы өндірістік қорлар және айналыс сферасындағы айналыс қорлары. Әр топтың ішкі құрылымы кәсіпорынның өндірістік және өткізу ерекшеліктерін көрсетеді.

1) Айналмалы өндірістік қорлар

1.1) Өндірістік қорлар (запастар)
  • Шикізат
  • Негізгі материалдар
  • Сатып алынған жартылай фабрикаттар
  • Жанармай
  • Қосымша материалдар
  • Арзан бағалы, тез тозатын құралдар
1.2) Өндіріс процесіндегі құралдар
  • Аяқталмаған өндіріс
  • Өзі өндірген жартылай фабрикаттар
  • Болашақ кезең шығындары

2) Айналыс қорлары

2.1) Өткізілмеген өнім
  • Кәсіпорын қоймаларындағы дайын өнім
  • Тиелген, бірақ төлемі түспеген өнім
  • Қайта сату үшін алынған тауарлар
2.2) Ақша қаражаттары және есеп айырысулар
  • Касса
  • Есепшот
  • Валюталық шот
  • Бағалы қағаздар
  • Басқа кәсіпорындармен және мекемелермен есеп айырысулар

Нормаланатын және нормаланбайтын айналым құралдары

Нормаланатын құралдар

Нормаланатын айналым құралдарына айналмалы өндірістік қорлардың толық құрамы, сондай-ақ айналыс қорының қоймадағы өткізілмеген дайын өнім түріндегі бөлігі жатады. Бұл құралдар кәсіпорынның қаржылық жоспарында көрсетіледі.

Нормаланбайтын құралдар

Нормаланбайтын айналым құралдарына айналыс құралдарының қалған элементтері кіреді: тұтынушыларға жөнелтілген, бірақ төлемі әлі түспеген өнім, сондай-ақ есеп айырысулар мен ақша қаражаттарының барлық түрлері. Олар, әдетте, жоспарлаудың тікелей объектісі болып саналмайды.

Жеке меншік және қарызданған айналым капиталы

Бұл жіктеу айналым құралдарының қай көзден қалыптасатынын және олардың кәсіпорында тұрақты ма, әлде уақытша ма қолданылатынын көрсетеді.

Жеке меншік айналым капиталы

Кәсіпорынның меншік капиталы (жарғылық және резервтік капитал) есебінен қалыптасады. Бұл қаражаттар тұрақты пайдалануға арналған, жоспарлау объектісі болып табылады және қаржылық жоспарда көрініс табады.

Қарызданған айналым капиталы

Банктік және банктік емес несиелер, облигациялық қарыздар, кредиторлық берешек және өзге де міндеттемелер есебінен қалыптасады. Бұл қаражаттар кәсіпорынға уақытша пайдалануға беріледі және қажеттілік туындаған жағдайда қаржылық жоспарға енгізіледі.

Елдер бойынша жиі кездесетін қатынастар

Ел Жеке меншік / Қарызданған
Ресей 50 / 40
АҚШ 60 / 40
Жапония 30 / 70

Ескерту: қатынастар тәжірибелік үлгі ретінде берілген, нақты көрсеткіштер салаға және компанияның қаржылық саясатына тәуелді.

Ликвидтілік бойынша активтер

1) Толық ликвидтелетін активтер

1.1) Ақша қаражаттары
  • Касса
  • Есепшот
  • Валюталық шот
  • Басқа ақша қаражаттары
1.2) Қысқа мерзімді қаржылық салымдар

Қолма-қол ақшаға жақын құралдар: қысқа мерзімде сатылатын немесе ақшаға айналатын қаржылық активтер.

2) Тез өткізілетін активтер

2.1) Жөнелтілген тауарлар

Тауар жеткізілгенімен, түсімнің түсуі келісімшарт шарттарына байланысты уақытты қажет етеді.

2.2) Дебиторлық берешек
  • Тауар, жұмыс, қызмет үшін
  • Вексельдер бойынша
  • Бюджетпен есеп айырысулар
  • Қызметкерлермен және т.б.

3) Баяу өткізілетін активтер

Бұл санатқа болашақ кезең шығындарын алып тастағандағы қорлар, сондай-ақ сатып алынған құндылықтар бойынша ҚҚС жатады. Мұндай активтердің ақшаға айналу циклі ұзағырақ болады.

Тәуекел деңгейі бойынша айналым құралдары

Айналым құралдарын тәуекел деңгейі бойынша топтастыру капиталдың сақталу ықтималдығын және оның құнсыздану немесе өтімділігін жоғалту қаупін бағалауға көмектеседі.

1) Минималды тәуекелді салымдар

  • Ақша қаражаттары (касса, есепшот, валюталық шот, басқа ақша қаражаттары)
  • Қысқа мерзімді қаржылық салымдар

2) Төмендетілген тәуекелді салымдар

  • Дебиторлық берешек
  • Өндірістік қорлар
  • Дайын өнім мен тауарлар қалдықтары

3) Орташа тәуекелді салымдар

  • Арзан бағалы, тез тозатын заттар
  • Аяқталмаған өндіріс
  • Болашақ кезең шығындары

4) Жоғары тәуекелді салымдар

  • Күмәнді дебиторлық берешек
  • Тұрып қалған өндірістік қорлар
  • Нормативтен жоғары аяқталмаған өндіріс
  • Сұранысқа ие емес дайын өнім мен тауарлар және т.б.