Қызылорда облысының агроөнеркәсіп кешенінің дамуы
Егін шаруашылығы: көлем, құрылым және өнім
Облыс бойынша ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы өнімі 2006 жылы 17,6 млрд теңгені құрады. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 103,9% деңгейіне жетті.
2007 жылы облыста ауыл шаруашылығы дақылдары 153,7 мың гектар алқапқа орналастырылды. Оның ішінде дәнді дақылдар 84,9 мың гектарды құрап, күріш егісінің үлесі 73,2 мың гектар болды.
ЖЖМ және науқан жұмыстары
Көктемгі дала және егін жинау жұмыстарына 32 мың тонна дизель отыны қажет болып, қажеттілік толық көлемде қамтамасыз етілді.
Астық нәтижесі
Күздік және жаздық бидай толық жиналып, жалпы 14,7 мың тонна астық алынды. Дән құрамындағы клейковина төмен болғандықтан, өндірілген бидай негізінен мал азығына пайдаланылды.
Көкөніс-бақша дақылдары: жинау барысы және өнімділік
Картоп
88,9%
Орташа өнім: 129,3 ц/га
Көкөніс
95,0%
Орташа өнім: 138,8 ц/га
Бақша дақылдары
97,0%
Орташа өнім: 151,3 ц/га
Дәндік жүгері, күнбағыс, мақсары, мақта және сорго дақылдарының егіс көлемі толық жиналды. Сонымен қатар жоңышқа, дәндік жүгері, картоп, көкөніс және бақша дақылдарын жинау жұмыстары жалғасуда.
Мал азығын дайындау
Мал азығын дайындау жұмыстары жалғасуда. Бүгінгі күнге облыс бойынша барлығы 596,2 мың тонна шөп дайындалды, оның ішінде 89 мың тоннасы жоңышқа шөбі.
Тұқым шаруашылығы: сорт жаңарту және субсидиялау
Соңғы жылдары облыста сорт жаңарту және сорт алмастыру жүйесі қалыптасып келеді. Облыс бойынша 2 бастапқы (бірегей), 3 элита және 7 І–ІІІ репродукциялы тұқым өндіретін тұқым шаруашылығы жұмыс істейді.
2007 жылы тұқым шаруашылықтарын қолдауға 22,1 млн теңге субсидия бөлініп, оның 18,2 млн теңгесі игерілді. Қалған сома жоспарға сәйкес желтоқсан айында игерілді.
Сорттар бойынша жаңалықтар
- Өткен жылы өндіріске «Арал 202» жаңа сорты енгізілді.
- Биыл қолдануға рұқсат етілген сорттарға «Мадина», «Лиман», «Ару» енгізілді.
- «Түгіскен-1» сорты келешегі бар сорттар тізбесіне енгізілді.
Тұқым инфрақұрылымы
Тұқым өндіру құрылымы бастапқы материалдан бастап элита және репродукциялық деңгейлерге дейінгі толық циклді қамтамасыз етеді. Бұл өнімділік пен сапаны тұрақтандыруға, сондай-ақ сорттардың аймаққа бейімделуін жеделдетуге мүмкіндік береді.
Минералдық тыңайтқыш: көлем және арзандату тетігі
2006 жылы облыстың ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілері барлығы 51 458 тонна азотты және 8 723 тонна фосфорлы минералдық тыңайтқыш пайдаланды. Оның ішінде 25 125 тонна азотты және 614 тонна фосфорлы тыңайтқыш арзандатылған бағамен алынды.
Тыңайтқыш бағасын арзандатуға бөлінген субсидия толық көлемде игерілді. Ал 2007 жылғы қажеттілік бойынша 35,9 мың тонна азотты, 8,9 мың тонна фосфорлы және 250 тонна калий тыңайтқышын пайдалану жоспарланды.
Азотты
51 458 т
2006 ж. қолданылды
Фосфорлы
8 723 т
2006 ж. қолданылды
Арзандатылған көлем
Азотты: 25 125 т
Фосфорлы: 614 т
Материалдық-техникалық база: парк жаңарту және лизинг
2007 жылы облыста машина-трактор паркін жаңалау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Соңғы үш жылда шаруашылық құрылымдары жалпы 625 бірлік жаңа техника сатып алды.
2007 жылдың алғашқы 9 айында облыс бойынша 270 техника алынды: оның 205 данасы лизинг негізінде, ал 65 данасы шаруашылықтардың өз қаражаты есебінен сатып алынды.
Неліктен бұл маңызды?
- Жұмыс өнімділігі артады және науқандық тәуекелдер төмендейді.
- Отын, жөндеу және қызмет көрсету шығындары оңтайланады.
- Лизинг қаржы жүктемесін кезең-кезеңімен бөлуге мүмкіндік береді.
Мал шаруашылығы: өсім, асыл тұқым және басқару жүйелері
2007 жылы облыс бойынша төрт түлік мал басы өткен жылмен салыстырғанда өсті: мүйізді ірі қара 6,1%-ға, қой мен ешкі 3,6%-ға, жылқы 5,0%-ға, түйе 6,9%-ға, шошқа 27,5%-ға артты. Мал өнімдерін өндіру көлемі де ұлғайды.
Бүгінгі күні облыста 23 шаруашылық асыл тұқымды мал өсірумен айналысады. Оның ішінде 4 шаруашылық сүт бағытындағы, 1 шаруашылық ет бағытындағы мүйізді ірі қарамен жұмыс істейді. Сонымен қатар 8 шаруашылық асыл тұқымды қаракөл қойын, 3 шаруашылық жабы және мұғалжар тектес жылқыны, 7 шаруашылық қазақтың айыр түйесін өсіреді.
Асыл тұқымды мал саны (2007)
- МІҚ
- 1 607
- Қой
- 36 362
- Жылқы
- 2 497
- Түйе
- 2 560
2006 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда өсім: МІҚ — 0,9%, қой — 0,6%, жылқы — 7,8%, түйе — 1,4%.
Қолдан ұрықтандыру және есепке алу
«Асыл тұқым» ЖШС арқылы қолдан ұрықтандыру пункттері сұйық азотпен және асыл тұқымды бұқаның ұрығымен қамтамасыз етілді. Барлығы 53 пункт жұмыс істеп, 4 828 бас сиыр қолдан ұрықтандырылды.
2007 жылы мүйізді ірі қарадан 227,7 мың бас, қойдан 790,2 мың бас, жылқыдан 55,0 мың бас, түйеден 25,1 мың бас бірдейлендірілді. Жалпы 369,1 мың бас мал компьютерлік базаға енгізіліп, 96,6% көрсеткішке жетті.
Бағдарлама, лизинг және субсидиялар
Қызылорда облысының агроөнеркәсіп кешенін тұрақты дамытудың 2006–2010 жылдарға арналған бағдарламасының I кезеңі аясында орта және ірі мамандандырылған шаруашылықтарды дамыту, майда құрылымдарды ірілендіру және асыл тұқымды мал әкелу жұмыстары жүргізілді.
Нақты қолдау ретінде Солтүстік Қазақстан облысынан Жаңақорған ауданындағы «Шөгірлі» ШҚ-на 113 бас асыл тұқымды сүт бағытындағы мүйізді ірі қара жеткізіліп, лизингке берілді. Сондай-ақ Оңтүстік Қазақстан облысынан Шиелі ауданындағы М. Шоқай ЖШС-не және Сырдария ауданындағы «Сәулебек» ШҚ-на 800 бас асыл тұқымды қаракөл қойы әкелініп, лизингке берілді.
Қазан айында асыл тұқымды сүт бағытындағы мүйізді ірі қара малын жеткізу үшін «Қызылордаагросервис» МКК мамандары Солтүстік Қазақстан облысымен бірлескен жұмыстар жүргізді.
Республикалық бюджет (2007)
Субсидия: 42,8 млн тг
1 қазанға дейін игерілгені: 32,3 млн тг
Облыстық бюджет
Қаралғаны: 18,3 млн тг
Бөлінгені: 16,02 млн тг
Игерілгені: 15,84 млн тг (98,9%)
Нәтижелер мен мойындаулар
Мал шаруашылығын дамытуда бірқатар нақты жетістіктерге қол жеткізілді. Атап айтқанда, 3–5 тамыз аралығында Астана қаласында өткен «Қараөткел» жәрмеңкесінде Арал ауданындағы «Құланды» ЖШС асыл тұқымды малдар көрмесіне қатысып, «Мұғалжар» жылқысын өсіргені үшін ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Ең үздік асыл тұқымды мал шаруашылығы» дипломымен марапатталды.
Сонымен қатар «Айдан Ақ құс» ЖШС «Ең үздік ет өнімі» номинациясы бойынша диплом алды.