Құрылыстардағы есеп берулердің аудиті
3.2 Құрылыстардағы есеп берулердің аудиті
Аудитор мекемеге келген кезде құрылыс ұйымының есеп саясатына, негізгі құралдардың келіп түсуін есепке алу тәртібіне, сондай-ақ құрылыс пен реконструкция жұмыстарын ұйымдастыру ерекшеліктеріне толықтай танысуы тиіс.
Аудиттің фокусы
- Негізгі құралдарды толық және уақтылы кіріске алу
- Күрделі құрылыс шығындарының үйлесімділігі мен негізділігі
- Объектінің бастапқы құнының дұрыс қалыптасуы
- Инвестициялар есебіндегі синтетика мен аналитиканың сәйкестігі
Тәуекел аймақтары
- Құжаттардың толық рәсімделмеуі
- Шығындарды қате шоттарға жатқызу
- ҚМЖ бойынша регистрлермен сәйкес келмеу
- Жалға алынған объектілерге салымдар шарттарына сай көрсетілмеуі
Аудитордың бастапқы танысуы
Аудитор тексеруді бастамас бұрын ұйымның есеп саясатын, негізгі қорлар есебінің ұйымдастырылуын және құрылыс/реконструкция жобалары бойынша жүргізілетін есептің толық циклін бағалайды. Бұл кезең кейінгі тестілеудің көлемін және дәлелдеме жинау тәсілдерін дұрыс таңдауға мүмкіндік береді.
Негізгі құралдардың кәсіпорынға келіп түсуі
Кәсіпорынға негізгі құралдар әртүрлі жолмен келіп түсуі мүмкін: жаңа ғимараттар мен құрылыстар, берілетін жабдықтар, жабдықты сатып алу және орнату, аукцион арқылы сатып алу, сондай-ақ жарғылық капиталға құрылтайшылардың объектілерге енгізетін қаржылық салымдары және басқа да көздер.
Аудиторлық талап
Тиісті бастапқы құжаттардың негізінде барлық объектілердің негізгі құрал ретінде толық әрі уақтылы кіріске алынуын аудитор міндетті түрде тексереді.
Күрделі құрылыс шығындары және №2930 «Аяқталмаған құрылыс» шоты
Күрделі құрылысқа кеткен шығындардың үйлесімділігін тексеру және күрделі салымдардың өзіндік құнын анықтау барысында №2930 «Аяқталмаған құрылыс» шоты қолданылады. Бұл шотта құрылыс әдісіне қарамастан күрделі құрылысқа қатысты барлық қаржылық-сметалық есеп айырысулар көрініс табады.
Шотта жинақталатын шығындар
- Ғимараттар мен құрылыстарды салу шығындары
- Жабдықтарды монтаждау шығындары
- Сметада қамтылған басқа да шығыстар
Есепке алу қағидасы
Құрылыстық-монтаждық жұмыстар бойынша шығындар объектінің құрылысы мен реконструкциясы басталған сәттен аяқталғанға дейін жиынтықтың өсуі қағидасымен жинақталып есептеледі.
ҒЗТКЖ шығындары
Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар бойынша шығындар жобалық және өзге ұйымдар орындаған жұмыстар үшін төленген сомалар негізінде айқындалады.
Маңызды жіктеу
Негізгі қорлардың құнын өсірмейтін шығындарға, құрама сметалық есеп айырысу құнына енгізілген, бірақ салынып жатқан мекеменің негізгі қызметіне кадрларды даярлауға қатысты шығындар жатқызылуы мүмкін.
Құрылыстық-монтаждық жұмыстар (ҚМЖ): әдістер және бақылау
Құрылыстық-монтаждық жұмыстар мердігерлік және шаруашылық әдістермен орындалуы мүмкін. Аудитор ҚМЖ шығындары бойынша жасалған бухгалтерлік жазбалардың шоттар корреспонденциясының дұрыстығын тексеруі қажет.
Құжаттар мен регистрлерді салыстыру
Алғашқы құжаттардағы деректер есеп регистрлерімен, журнал-ордерлермен және ҚМЖ шығындарын талдап қорытуға арналған құрама құжаттармен салыстырылады. Ерекше назар объектінің бастапқы құнының дұрыс қалыптасуына аударылады.
Жалға алынған негізгі құралдар: күрделі салымдар және күрделі жөндеу
Аудитор жалға алынған негізгі құралдарға қатысты күрделі салымдар мен күрделі жөндеу шығындарының есепте дұрыс көрсетілуіне ерекше көңіл бөледі. Мұндай шығындардың тәртібі, әдетте, жалдау келісім-шартында нақты айқындалады.
Шарттық нұсқалар
- Салымдар арендатор қаражаты есебінен жүзеге асырылады
- Салымдар жал төлемін төмендету арқылы өтеледі
- Егер келісім-шартта салымдар арендатор есебінен деп көрсетілсе, жал мерзімі аяқталған кезде салынған құндылықтар арендаторға өтеусіз берілуі мүмкін
Инвестициялар: тексеру бағыты және дәлелдемелер
Инвестиция деп күрделі құрылысқа қатысты шаруашылыққа салынатын ұзақ мерзімді қаржылық салымдар түсініледі. Инвестицияны тексеру барысында аудитор арнайы тексеру бағдарламасын әзірлеп, негізгі тәуекелдер мен бақылау нүктелерін айқындайды.
Тексеру бағдарламасындағы негізгі тармақтар
- Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялардың баланста дұрыс көрсетілуін тексеру
- Бухгалтерлік жазбалардың (алынуы және пайдаланылуы бойынша шоттар корреспонденциясы) дұрыстығын тексеру
- Синтетикалық шот деректерінің аналитикалық есеппен сәйкестігін тексеру
Тексеру құжаттары
Негізгі ақпарат көздеріне баланс көрсеткіштері, Бас кітап, журнал-ордерлер (№10, №12) және алғашқы құжаттар жатады.
Ішкі аудит және кәсіпорын құрылымы (мысал)
Аудит қызметін тиімді ұйымдастыру үшін кәсіпорында ішкі аудит функциясы нақты айқындалғаны маңызды. Төменде ішкі аудит ұйымды тексерудің негізгі тетігі ретінде қарастырылатын ықшам құрылым үлгісі берілген.
«Батсу-Строй» ЖШС құрылымының үлгісі
Кәсіпорын директоры
Жалпы басқару және шешім қабылдау
Ішкі аудит қызметі
Бақылау, тексеру, тәуекелдерді бағалау
Бухгалтерия
Есеп, есептілік, құжат айналымы
Кадрлар бөлімі
Персонал, еңбек қатынастары
Аймақтар
Өндірістік алаңдар мен бөлімшелер
Өндірістік бөлім
Жоспарлау, орындау, бақылау
Аудитті жоспарлау және ұйымдастыру
Аудитті жоспарлау кезінде өндірістік, жабдықтаушылық және қаржы-өткізушілік қызмет түрлерінің әрқайсысына тән ерекшеліктер міндетті түрде ескеріледі. Тексерудің көлемі, бағдарламасы, әдістемесі мен техникасы ұйымның нақты жағдайына, сондай-ақ төмендегі факторларға байланысты өзгертіліп, толықтырылуы мүмкін.
Жоспарлауға әсер ететін факторлар
- Өндіріс, жабдықтау, өткізу және қаржы процестерінің күйі
- Есеп жүргізудің сапасы және ішкі шаруашылық бақылаудың деңгейі
- Нарық жағдайы
- Активтерді, міндеттемелерді және капиталды басқарудың тиімділігі
Бұл материал құрылыс саласындағы есеп берулер аудитінде негізгі бақылау нүктелерін, тәуекел аймақтарын және құжаттық дәлелдемелерді жүйелеуге арналған.