Қазақша рефераттар

Милитарландыру

Негізгі ұғымдар мен анықтамалар

Төмендегі терминдер қоғамдық-саяси, экономикалық және әлеуметтік үдерістерді түсіндіруде жиі қолданылады. Анықтамалар қысқа, нақты және оқу барысында негізгі ойды тез ұстап алуға бағытталған.

Экономика және басқару

Милитарландыру

Милитарландыру — экономиканы және өнеркәсіпті соғыс мақсаттарына бағындыру.

Рационализация

Рационализация (лат. rationalis — «саналы») — белгілі бір үдерісті жетілдіру, барынша тиімді ұйымдастыру тәсілдерін енгізу (мысалы, өндірісте).

Жоспарлау

Жоспарлау — экономикалық және әлеуметтік дамуды, сондай-ақ оны іске асыруға қажетті іс-шаралар кешенін әзірлеу.

КСРО-да және бірқатар басқа мемлекеттерде қолданылған директивалы, орталықтанған жоспарлау тәжірибесі («бесжылдықтар») тапсырыстардың, алдын ала бөлудің, ресурстарды қаржыландырудың қатаң жүйесі өндірушіні дербестіктен және бастамашылықтан айыратынын көрсетті. Мұндай тәсіл ынталандыруды әлсіретіп, экономикалық өсім қарқынын бәсеңдетуге, ал ұзақ мерзімде халық шаруашылығында теңгерімсіздік пен дағдарыстық құбылыстарға әкелуі мүмкін.

Экстенсивті даму

Экстенсивті — сан жағынан көбею, кеңею, таралу арқылы даму.

Экстенсивті егіншілік техникалық прогрестің есебінен емес, қосымша материалдық және адам ресурстарын пайдаланудың арқасында өседі.

Протекционизм

Протекционизм — ұлттық ішкі нарықты шетелдік бәсекелестіктен қорғауға бағытталған мемлекеттік экономикалық саясат. Ол импортқа жоғары салық салу, белгілі бір тауарларды әкелуге тыйым салу немесе шектеу және өзге де шаралар арқылы іске асырылады.

Протекция

Протекция (лат. protectio — «қорғау, қамқорлық») — қандай да бір адамға өз ісін реттеуі үшін көрсетілетін ықпалды қолдау.

Өнеркәсіп салалары

Түсті металлургия

Түсті металлургия — түсті металдарды өндіретін және байытатын, олардың қорытпаларын құйып, өңдейтін ауыр өнеркәсіп саласы.

Қара металлургия

Қара металлургия — руда және руда емес шикізатты өндіретін және байытатын, отқа төзімді материалдар мен кокс-химия өнеркәсібінің өнімдерін, сондай-ақ шойын, болат, прокат және темір қорытпаларын шығаратын ауыр өнеркәсіп саласы.

Ұйымдар және интеграциялар

Экономикалық Өзара Көмек Кеңесі (ЭӨКК)

ЭӨКК — 1949–1991 жылдары өмір сүрген социалистік елдердің үкіметаралық экономикалық ұйымы.

Мүшелері: Албания (1961 жылы ұйымнан шықты), Болгария, Венгрия, Вьетнам, ГДР (1990 жылға дейін), Куба, Моңғолия, Польша, Румыния, КСРО, Чехословакия.

Ұйымның хатшылығы Мәскеуде орналасты.

Еуропалық Экономикалық Қауымдастық (ЕЭҚ)

ЕЭҚ — 1957 жылы Рим келісіміне қол қойылғаннан кейін құрылған ұйым.

Құрамына Бельгия, Батыс Германия, Италия, Люксембург, Нидерланды және Франция кірді.

Ауыл шаруашылығы және дағдарыстар

Совхоз

Совхоз (орыс. советское хозяйство — «кеңес шаруашылығы») — мемлекеттік ауыл шаруашылық кәсіпорны.

КСРО-дағы алғашқы совхоздар 1918 жылы құрылды. Олардың дүние-мүлкі мемлекеттік меншік саналып, совхоздарға шаруашылық жүргізу құқығымен бекітіліп берілді.

Аграрлық дағдарыс

Аграрлық дағдарыс — ауыл шаруашылығында өнімнің артық өндірілуінен немесе кем өндірілуінен туындайтын дағдарыс.

  • Іске аспаған ауыл шаруашылық тауарлары қорларының өсуі
  • Бағаның төмендеуі
  • Сұраныссыз тауарлардың бір бөлігін жоюға мәжбүр болу
  • Ұсақ және орта өндірушілердің күйзелісінің жеделдеуі

Саяси-философиялық және қоғамдық ұғымдар

Волюнтаризм

Волюнтаризм (лат. voluntas — «ерік») — екі мағынада қолданылады:

  1. Ерікті болмысты ең жоғарғы қағида деп санайтын философиялық бағыт.
  2. Объективті жағдайларды елемей, ерікті шешімдерге сүйенетін ұстаным немесе іс-әрекет.

Реставрация

Реставрация — екі мағынада қолданылады:

  1. Құлатылған құрылыс немесе әулеттің қайта қалпына келтірілуі; сондай-ақ қалпына келтірілген тәртіп үстемдік еткен кезең.
  2. Қандай да бір нәрсенің бастапқы қалпына келтірілуі.

Консерватор

Консерватор (лат. conservator — «күзетші») —

  1. Консервативтік көзқарастарды жақтаушы, қайта құруларға қарсы адам.
  2. Ұлыбритания және кейбір басқа мемлекеттердегі консервативтік партия мүшесі.

Консерватизм

Консерватизм (франц. conservatism, лат. conservo — «күзетемін, сақтаймын») — әлеуметтік және мәдени өмірдегі дәстүрлер мен сабақтастықты қорғайтын идеялық-саяси әрі мәдени ағымдардың жалпы атауы.

Оған орныққан әлеуметтік қағидалар мен нормаларды жақтау, революцияны және батыл реформаларды қабылдамау, эволюциялық дамуды қолдау тән. Әлеуметтік өзгерістер күшейген кезде консерватизм көбіне ескі тәртіптерді қалпына келтіру талабымен және өткенді мадақтаумен қатар көрінеді.

Миграция

Миграция (лат. migratio, migro — «өтемін, көшемін») — орын ауыстыру, көшу, қоныс аудару.

Деградация

Деградация — біртіндеп әлсіреу, мүшкілдену, нашарлау үдерісі.

Репатриант

Репатриант — репатриацияға ұшыраған адам (еліне қайтарылған немесе оралған тұлға).

Антагонизм

Антагонизм — келісімге келмейтін қарама-қайшылық. Мысалы: көзқарастардың антагонизмі.