Дінмұхамед Қонаев
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев (1912–1993) — Қазақстанның көрнекті мемлекет және саяси қайраткері, ғалым, тау-кен инженері. 1952 жылдан — Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, ал 1968 жылдан — техника ғылымдарының докторы.
Қысқаша дерек
- Мамандық
- Тау-кен инженері, ғалым
- Академиялық мәртебе
- 1952 — академик, 1968 — ғылым докторы
- Қоғамдық қызмет
- Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы, КСРО деңгейіндегі жоғары лауазымдар
- Марапат
- Үш мәрте Социалистік Еңбек Ері, Ленин ордені және өзге марапаттар
Білім жолы және өндірістегі қалыптасуы
1936 жылы Мәскеудегі Түсті металдар мен алтын институтын тәмамдап, тау-кен инженері мамандығын алды. Оқуын аяқтағаннан кейін «Прибалхашстрой» ұйымына жіберіліп, бұрғылау станогының машинисінен бастап, Қоңырат руднигінің директоры деңгейіне дейін өсті.
Соғыс жылдарындағы қызмет
- «Алтайполиметалл» комбинаты бас инженерінің орынбасары, техника бөлімінің бастығы.
- Лениногор кен басқармасындағы Риддер кенінің директоры.
Мемлекеттік басқарудағы биік белестер
1942–1952 жылдары Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 1952 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының президенті болып сайланды.
Негізгі саяси қызметтері
Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы
1955–1960, 1962–1964
Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы
1960–1962, 1964–1986
КСРО деңгейіндегі өкілдік
20 жылдан астам уақыт — СОКП ОК Саяси Бюросының мүшесі. 25 жыл — КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі, 27 жыл — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының мүшесі. СОКП XIX–XXVII съездерінің делегаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3–11 шақырылымдарының депутаты, сондай-ақ Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.
Өнеркәсіп пен ғылымға қосқан үлесі
Қазақстанның қуатты аграрлы-индустриялық мемлекет ретінде қалыптасуында Қонаевтың еңбегі айрықша. Оның қызметі кезеңінде бірқатар ірі тау-кен және металлургия кәсіпорындары салынып, дамыды.
Ірі өндірістік жобалар
Өскемен
Қорғасын-мырыш, титан-магний өндірістері
Соколов–Сарыбай
Тау-кен өндірісінің өрлеуі
Лисаков
Комбинаттардың қалыптасуы
Балқаш, Жезқазған
Тау-кен-металлургия кешендерінің дамуы
Ғылыми инфрақұрылым және зерттеу бағыттары
- Химия және металлургия институттарының ашылуына қолдау көрсетті.
- Қазақстандағы ВАСХНИЛ құрылымдары мен Ақмоладағы Бараев институтының жобалары әлеуметтік тапсырыс пакеттерін алды.
- Ядролық физика саласында қарқынды зерттеулер басталды.
- Ортаазиялық әскери округ және әскери-инженерлік база құрылды.
Алматының жаңғыруы: қала келбеті мен қоғамдық кеңістіктер
Алматыдағы құрылыс пен абаттандыру ісінде де Қонаевтың үлесі зор. Оның бастамасымен бой көтерген бірқатар нысандар қаланың сәулеттік бейнесін айқындап, Қазақстанның танымал символдарына айналды.
Ел жадында қалған нысандар
Мәдениетке қамқорлық және рухани кеңістік
Қонаев республика мәдениетін бағалап, өнер адамдарын қолдады. Ол Е. Серкебаев пен Б. Төлегенованың талантын танытып, шығармашылық дамуына жағдай жасады. О. Сүлейменовтің «АЗ и Я» зерттеуінің философиялық мәнін түсініп, оны «орталықтың» орынсыз айыптауларынан қорғауға күш салды. Өнерді тоталитарлық идеологияның қысымынан қорғап қала білді.
Ғылыми мұрасы
Қонаевтың ғылыми еңбектері кен орындарын ашық әдіспен игеру теориясы мен тәжірибесінің өзекті мәселелеріне арналды. 1948 жылы кандидаттық, 1968 жылы докторлық диссертация қорғады. 1952 жылдан — Қазақ КСР Ғылым академиясының толық мүшесі. 100-ден астам ғылыми еңбектің авторы.
Кітаптары
- 1992 — «Менің уақытым туралы» (естеліктер).
- 1994 — «Сталиннен Горбачевқа дейін» атауымен қайта басылды.
Құрмет пен естелік
Еліне сіңірген еңбегі үшін Қонаев Ленин орденімен және басқа да орден-медальдармен марапатталды. Ол — үш мәрте Социалистік Еңбек Ері.
Есімі берілген нысандар мен бастамалар
1994 жылдан бастап
Колледжге, тау-кен ісі институтына, көшеге Қонаевтың есімі берілді.
Алматы
1978 жылы бюсті орнатылды.
Қоғамдық қызмет
Д. Қонаев атындағы қайырымдылық қоры құрылды.
Қонаевтың өмір жолы — өндіріс пен ғылымдағы тәжірибені мемлекет басқару ісімен ұштастырған, елдің индустриялық, ғылыми және мәдени әлеуетін күшейтуге бағытталған ұзақ та күрделі дәуірдің айнасы.