ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫ ШӘКӘРІМ туралы
Құдайбердіұлы Шәкәрім (1858–1931): ақын, ойшыл, ағартушы
Құдайбердіұлы Шәкәрім (1858–1931) — ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басында өмір сүріп, қоғамдық, әлеуметтік, рухани, мәдени және әдеби өмірге белсене араласқан қазақтың ұлы ақыны. Ол адамгершілік пен ағартушылық идеяларды насихаттады. Шәкәрім — сондай-ақ прозашы, аудармашы, тарихшы және философ. Кейбір деректерде оның есімі «Шаһкәрім» түрінде де кездеседі.
Туған жері мен тегі
Шәкәрім 1858 жылдың 11 шілдесінде қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданындағы Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Әкесі Құдайберді — Құнанбайдың үлкен бәйбішесі Күнкеден туған ұлы. Абаймен әкесі бір болғанымен, шешелері бөлек. Сондықтан Шәкәрім Абайға немере іні саналады.
Балалық шағы және білім жолы
Құдайберді отыз жеті жасында дүние салғаннан кейін, Шәкәрім атасы Құнанбайдың тәрбиесінде өседі. Сол себепті ол жетімдік тауқыметін ауыр сезінбегенімен, бұл кезең оның өмірлік тәжірибесіне өз ізін қалдырды. Ақын өзінің ғұмырнамалық «Мұтылғанның өмірі» өлеңінде бес жасынан ауыл молдасынан сабақ ала бастағанын жазады.
Ақын кейінірек: «Қажы марқұм мені “жетім” деп аяп, қысып оқыта алмай, жетімді сылтау етіп, ойыма не келсе, соны істеп ғылымсыз өстім», — деп өкінішпен еске алады.
Дегенмен, зерек бала есейе келе тез ес жиып, жеті жасынан өлеңге бейімділігін байқатады. Оның ерекше алғырлығын аңғарған Абай Шәкәрімді өз қамқорлығына алып, молда сабағымен қатар орысша үйренуіне мүмкіндік жасайды.
Өнер мен тағылым мектебі
Шәкәрім ғылым-білімге ұмтылумен қатар, домбыра тарту, гармоньда ойнау, ән салу, саятшылық құру, сурет салу сияқты өнерлерге де ден қояды. Оның өнеге алған ортасы — Құнанбай ауылындағы зиялы қауым және, ең алдымен, Абайдың тағылымы еді.
Абайдың кеңесімен әртүрлі кітаптарды жүйелі оқуға дағдыланған Шәкәрімнің ақылы кемелденіп, ой өрісі тереңдей түседі. Осы кезеңде ол ақындық өнерін айқын таныта бастайды.