Табиғат анаға жанашырлық танытайық.
Табиғатқа жанашырлық: қаладағы экологиялық бастамалар
«Табиғат анаға жанашырлық танытайық» деген ұранмен бастамашыл топ Бүкіләлемдік қоршаған ортаны қорғау күніне орай велошеру ұйымдастырды. Радиорубриканың жігерлі үндеулері мен тазалыққа шақырған үнпарақтар қала тұрғындарының назарын аударды.
Қатысушылар
«Біз таза қала үшін» бастамашыл тобы мен «Жасыл ел» жастар ұйымына Түрксіб ауданының тұрғындары да қосылды.
Нәтиже
Сейфуллин саябағында гүл өсіріп, қолөнер ұсынған экобелсенділер аулаларды таза ұстауға қосқан үлесі үшін арнайы марапатқа ие болды.
Пікір
Махамбет Бейдәлі, Түрксіб ауданының әкімі: «Мектептермен және өндіріс орындарымен жұмыс жүріп жатыр. Адамдарды тазалыққа үйрету — үлкен жұмыс. Біздің мақсатымыз — қаланы үнемі таза ұстау».
Дегенмен көшет егу мен қаланы көгалдандыру экология мәселесін түбегейлі шешпейтіні анық. Каспийдегі итбалықтардың қырылуы, Балқаш көлінің тартылу қаупі, Сорбұлақтың жылдар бойы қордаланған мәселелері әлі де өзекті.
Қолдаудың жеткіліксіздігі туралы
Үкімет тарапынан тиісті шаралар толық іске қосылмағанын айтқан табиғат жанашыры Мэлс Елеусізов өз жобаларына ел ішінде жүйелі қолдау жетіспейтінін атап өтті.
Мэлс Елеусізов, эколог: «Пункт аштық. Жобамыздың болашағы бар деп ойлаймыз».
Қалалық жоспар
- Алматыдағы 11 өзенді қалпына келтіру.
- 10 субұрқақты жөндеуден өткізу.
Таза ауа мен су — адам денсаулығының негізі. Сондықтан болашақта дені сау ұрпақтың қалыптасуы қоршаған орта жағдайына тікелей байланысты. Осыны ескерген белсенділер тұрғындардың экологиялық сауатын арттыру үшін түрлі шараларды қолға алмақ.
Климат тәуекелі және «қолайсыз шындық»
Экология және климатты ғылыми зерттеу институтының мамандары алдағы 50 жылда ауа температурасы 4 градусқа жылыса, мұзды мұхиттар еріп, жаһандық су басу қаупі күшеюі мүмкін деген болжам айтты. Осы тақырып аясында олар Альберт Гордың «Қолайсыз шындық» деректі фильмін ұсынды. Фильм былтыр «Оскар» сыйлығын иеленген.
Негізгі ой
Фильм адам әрекетінің қоршаған ортаға төндірген қаупін көрсетіп, климаттың өзгеруін тек ғылыми тақырып емес, қоғамдық жауапкершілік мәселесі ретінде көтереді.
Сарапшы пікірі
Пайызхан Қожахметов, Климаттық өзгеру орталығының директоры: «Климаттың өзгеруі жүріп жатыр. Қазір температура жоғарылап, Қазақстанда таудағы мұздықтар еруі мүмкін, шөлейт аумақтар көбеюі ықтимал. Жаз өте ыстық болуы мүмкін».
Мамандардың айтуынша, Астанада мезгілсіз жауған қар, ал Алматыда қыстың ортасында нөсер жаңбыр мен найзағайдың болуы табиғи заңдылықтардың ауытқуын аңғартады. Мұндай құбылыстар көбіне парниктік газдардың артық мөлшерімен байланысты: ауаға тараған түтін мен қалдықтар атмосфераның нәзік тепе-теңдігін бұзады.
Халықаралық міндеттемелер
Экономика өскен сайын экологиялық тәуекел де ұлғая түсетіні айтылып, улы газдардың мөлшерін азайтуға бағытталған халықаралық келісімдерге қосылу мәселесі көтерілді.
Пайызхан Қожахметов: «Еуропаны алып қарасақ, Солтүстік мұзды мұхиттардың еруі салдарынан Еуропада тұратын халықтардың басқа жаққа көшуі мүмкін».
Ғалымдар табиғаттың тосын мінезі биоалуантүрлілікке де әсер етіп, жәндіктердің жойылу қаупін арттыруы мүмкін екенін ескертеді. Қоныс аудару, әлеуметтік қысым және ресурстар тапшылығы адам психологиясына ықпал етіп, қақтығыстардың күшеюіне алғышарт болуы ықтимал.
Табиғатты тонау тыйылмай тұр: заң бұзушылықтар мен жауапкершілік
Өткен жылы Қызылорда облысында табиғатты қорғау заңнамасын бұзудың 123 дерегі, браконьерліктің 43 фактісі тіркеліп, жалпы сомасы 360 мың теңгеге жуық айыппұл салынған. Соған қарамастан, биыл да сирек аңдарды ату оқиғалары қайта тіркеле бастады.
Браконьерлік мысалы
Облыстық орман және аңшылық шаруашылығы басқармасы мәліметінше, Қазалы ауданында екі азамат Қызыл кітапқа енген, өте сирек кездесетін үш қарақұйрықты атып алған жерінен ұсталды. Табиғатты тонаушыларға қомақты айыппұл салынды.
Өндіріс пен экология: жаңа қуат, жаңа талап
Ақтөбе қаласынан 25 шақырым жердегі Бестамақ кентінде «Көктас Ақтөбе» АҚ-ның «Ақ құс» құс фабрикасының бірінші кезегі таныстырылды. Жобалық қуаты — жылына 3,5 млн бройлер немесе 6,3 мың тонна ет. Кәсіпорында герман және голландиялық заманауи жабдықтар орнатылып, инкубациядан бастап өсіру, сою және құрамажем өндірісіне дейінгі үдерістер автоматтандырылған.
Технологиялық ерекшелік
- Азық пен су беру, жылыту және желдету толық компьютерлендірілген.
- Семірту нәтижесінде бір бройлерден 1,8–2 кг таза ет алу жоспарланған.
- Өнім облыс орталығында сатылып, экспортқа да шығарылмақ.
Эмиссия және баламалы энергия
ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі 2008 жылдан бастап аймақтар бойынша эмиссияға квота енгізуді жоспарлады. Бұл рұқсатнама жүйесін жетілдірумен қатар, Еуропалық Одақ тәжірибесіне сүйенген кешенді экологиялық рұқсат түрлерін енгізуді көздейді.
Министрлік баламалы қуат көздерінің үлесін 2009 жылы қазіргі деңгеймен салыстырғанда 40%-ға, 2012 жылы 150%-ға жеткізуді көздейтінін хабарлады. Сонымен қатар айыппұл жинау бақылаудың басты көрсеткіші болудан қалып, заң бұзған кәсіпорындардың жұмысын сот арқылы уақытша тоқтату тәжірибесі күшейтілгені айтылды. 2006 жылдың аяғынан бері 203 кәсіпорынның жұмысы уақытша тоқтатылған.
Биоқауіпсіздік және экожүйе: құстар, балалар, қоғам
Испанияның Андалусия автономиялық облысындағы Кадис провинциясында 755 ақ ләйлек қырылды. Мамандардың мәліметінше, бұған «Clostridium» тектес инфекция себеп болған. Арнайы баяндамаларда құс тұмауы туралы күдік жоққа шығарылды.
Экобілім: Семейдегі акция
Жақында Семейде Құстардың халықаралық күніне арналған республикалық шара өтті. Акцияны Қазақстанның биоалуантүрлілігін сақтау қауымдастығы мен «Бастау» қоғамдық бірлестігі ұйымдастырды.
- Үздік сурет және үздік құс ұясы конкурстары.
- Фотоконкурс, көркемсөз және қолөнер байқаулары.
- Оқушылар қатысып, жеңімпаздар дипломдармен және сыйлықтармен марапатталды.
Ұйымдастырушылардың пікірінше, мұндай шаралар балалардың табиғатқа сүйіспеншілігін оятып, жауапкершілік сезімін қалыптастыру үшін қажет.
Улы көлдің шындығы: Павлодардағы Былқылдақ мәселесі
Павлодардағы Былқылдақ көлі химиялық зауыт қалдықтарының зардабын тартып отыр. Соған қарамастан тұрғындар балық аулауды тоқтатпайды: сынаппен ластанған балықтар қала базарында да кездеседі. Улы балықты адал астан айыру қиын.
Қауіп
Зауыт жұмыс істеген 18 жыл ішінде қойма түбінде мың тоннадан астам сынап жиналған. Өндіріс орны 90-жылдардың басында жабылғанымен, түптегі уытты шөгінді әлі жатыр.
Бақылау
Заңсыз балық аулауды тежеу үшін экологтар мен инспекция мамандары көлді күзетуге көшті. Бір тәулікте кемінде он шақты балықшы ұсталып жатады, бірақ айыппұл төлегендер ертеңіне қайта оралатын көрінеді.
Ертіске залал тимесін деп балшықтан қорғаныш қабырға салынғанымен, иесіз қалған инфрақұрылым мен бақылаудың әлсіздігі мәселені ушықтырып отыр. Бұл жағдай экологиялық қауіп тек табиғатқа емес, қоғам денсаулығына да тікелей әсер ететінін айқын көрсетеді.