Қазақша рефераттар

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ПОШТА

Электрондық пошта

Қазіргі кезде электрондық пошта кеңінен қолданылады. Оны тиімді пайдалану үшін дәстүрлі поштаның қалай жұмыс істейтінін еске түсіріп көрейік. Пошта — кем дегенде екі абонентке ақпарат алмасуға мүмкіндік беретін байланыс құралы. Ақпарат алмасу жүзеге асуы үшін адресі көрсетілген хат жазылып, пошта жәшігіне салынады. Хат пошта бөліміне жетеді, ал адрес жалпы қабылданған тәртіппен дұрыс көрсетілсе, біраз уақыттан кейін поштальон оны алушының пошта жәшігіне салып кетеді. Содан соң алушы хатты ашып оқиды — осылай ақпарат алмасу орындалады.

Электрондық поштаның ең елеулі ерекшелігі — жылдамдығы. Оның жылдамдығы телефонмен шамалас, бірақ мұнда екі жақтағы абоненттердің бір мезетте онлайн болуы міндетті емес. Хабарлама жазбаша түрде жеткізілетіндіктен, оны сақтауға, бірнеше адамға бірден жіберуге немесе ары қарай қайта жолдауға болады.

Электрондық пошта тек мәтінді ғана емес, сурет, бейне, дыбыс, бағдарлама және басқа да ақпарат түрлерін тасымалдай алады. Бұл деректер жер шарының кез келген нүктесіне бірнеше минут ішінде жеткізілуі мүмкін.

Жылдамдық

Хабарламалар әдетте минуттар ішінде жетеді, ал байланыс үшін екі тараптың қатар отыруы қажет емес.

Қайта қолдану

Хатты сақтау, бірнеше адресатқа жіберу және қайта бағыттау жеңіл.

Мультимедиа

Мәтінмен бірге файлдар, суреттер, дыбыс және бейне қосымшаларын жіберуге болады.

30.1. Электрондық поштаның жұмыс істеу принциптері

Электрондық пошта жүйесі үш негізгі бөліктен тұрады:

Қолданушы агенті (User Agent)
Пайдаланушыға хаттарды оқуға және жаңа хабарлама құрастыруға мүмкіндік беретін бағдарламалар жиыны.
Тасымалдау агенті (Transport Agent)
Хабарламаларды бір компьютерден екіншісіне жеткізуді қамтамасыз етеді, адресаттарды анықтап, ары қарай тасымалдайды.
Жеткізу агенті (Delivery Agent)
Хабарламаны соңғы алушының пошта жәшігіне “салып кетеді”, яғни нақты жеткізуді жүзеге асырады.

Қолданушы агенттері

Қолданушы агенті — пайдаланушыларға ақпаратты оқуға және жіберілетін пошталық хабарларды құрастыруға мүмкіндік беретін бағдарламалар жиыны. Мұндай агенттерге Windows жүйесіндегі Microsoft Outlook, The Bat!, UNIX жүйесіндегі Mail сияқты бағдарламалар жатады. Ең алғашқы топтың бірі ретінде AT&T фирмасы жасаған /bin/mail бағдарламасы аталады.

Сонымен қатар графикалық интерфейсі бар қолданушы агенттері де кең таралған. Пошталық хабарламаларға мультимедиа объектілерін қосуды сипаттайтын MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) стандарты қабылданған. Көптеген қолданушы агенттері осы стандартты қолдап жұмыс істейді.

Тасымалдау агенттері және SMTP

Тасымалдау агенттері қолданушы агенттерден поштаны қабылдап алып, алушылардың адрестерін анықтайды да, хабарламаларды тасымалдау үшін басқа компьютерлерге жеткізуді қамтамасыз етеді. Олар басқа тасымалдау агенттерінен келіп түскен хабарламаларды да қабылдай алады.

Тасымалдау агенттері RFC821 құжаты бойынша анықталған SMTP (Simple Mail Transport Protocol — поштаны тасымалдаудың қарапайым протоколы) негізінде жұмыс істейді. UNIX операциялық жүйесі үшін MMDF, zmailer, smail, upas және т.б. агенттер жасалған, солардың ішіндегі ең кең тараған әрі қуаттысы — sendmail.

Sendmail қандай міндеттер атқарады?

  • Қолданушы дайындаған хабарламаларды басқару
  • Алушылар адрестерін талдау
  • Қажетті жеткізу немесе тасымалдау агентін таңдау
  • Адрестерді жеткізу агентіне түсінікті форматқа түрлендіру
  • Тақырыптарды қайта форматтау
  • Түрлендірілген хабарламаны жеткізу агентіне жіберу
  • Қате туралы хабарлама қалыптастырып, жеткізілмеген поштаны иесіне қайтару

Жеткізу агенттері

Жеткізу агенттері поштаны тасымалдау агенттерінен қабылдап алып, оны тиісті пайдаланушыларға жеткізетін бағдарламалар тобы. Пошта нақты тұлғаға, тарату тізімдеріне, файлға, бағдарламаға және басқа бағыттарға жеткізілуі мүмкін.

Мысал ретінде жергілікті компьютер пайдаланушыларына арналған жеткізу агенті ретінде /bin/mail аталады. Ал қашықтағы компьютерлерге арналған жеткізу агенттері UUCP немесе POP/IMAP қызметтерін пайдалана алады (мысалы, uux, spop, fetchmail). Файлға немесе бағдарламаға бағытталған пошта үшін /bin/sh сияқты механизмдер қолданылуы мүмкін.

Электрондық пошта жүйесіндегі адрестер

Электрондық пошта адрестерінің екі түрі бар: бағытқа тәуелді және бағыттан тәуелсіз. Бағытқа тәуелді тәсілде жіберуші хабардың алушыға жетуі үшін қандай аралық станциялар арқылы өтетінін білуі мүмкін. Бағыттан тәуелсіз адресте тек алушының адресі ғана көрсетіледі. Мысалы, UUCP-адрестер көбіне бағытқа тәуелді, ал Internet-адрестер әдетте бағыттан тәуелсіз болады.

Internet адресінің форматы

Формат: тұтынушы@машина. Мұндағы @ таңбасы тұтынушы атын машина атауынан бөліп тұрады.

Мысал

intkaz@ok.kz

  • intkaz — абонент идентификаторы
  • ok.kz — домен бөлігі
  • kz — ел коды (Қазақстан), ISO стандарты бойынша

Домен құрамындағы сөздер нүкте арқылы бөлінеді. Доменнің ең оң жақ шетіндегі екі әріптен тұратын бөлік көбіне елдің коды болып табылады — бұл жоғарғы деңгейдегі домен. Кейде жоғарғы деңгей домені ретінде ұйым түрін білдіретін аймақтық/желілік атаулар да қолданылады: edu (оқу орындары, мысалы cs.berkeley.edu), gov (мемлекеттік мекемелер) және т.б.

Келесі ішкі (төменгі деңгей) домен мысалда ok болып тұр. Жеке домен атауларынан құралған жиын ok.kz — екінші деңгейдегі домен деп аталады және жоғарғы деңгей доменінің ережелеріне сай анықталады.

Пошталық қосалқы аттар (псевдонимдер)

Қосалқы аттар (псевдонимдер) жүйе әкімшісіне немесе жеке пайдаланушыларға поштаны қайта адрестеуге мүмкіндік береді. Олар тарату тізімдерін (бірнеше алушыдан тұратын топтарды) анықтауда, компьютерлер арасында ақпарат алмасуда және кейбір пайдаланушыларға екі-үш ат арқылы хабарласуда қолданылады.

Қосалқы аттар қайда анықталады?

  • Қолданушы агентінің конфигурациялық файлында
  • Жалпы жүйелік /etc/aliases файлында
  • Қайта бағыттауға арналған ~/.forward файлында

Әдетте жүйе алдымен қолданушы агентінің конфигурациясынан, кейін aliases файлынан, соңында .forward файлы арқылы қайта бағыттау ережелерінен іздейді.

/etc/aliases файлындағы мысалдар

nemeth: evi
evi: evi@mailhub
authors: evi,garth,scott,trent

nemeth атына келген хат evi пайдаланушысына беріледі.

evi атына келген барлық хат mailhub машинасына жіберіледі.

authors тізіміне жіберілген хат бірден бірнеше пайдаланушыға таратылады.

Ішкі рекурсивті адрестеу ескерілетіндіктен, nemeth адресіне арналған пошта ақыр соңында evi@mailhub адресіне де бағытталуы мүмкін.

Қосалқы аттар тек пайдаланушылар тізімін ғана емес, сонымен бірге адрестер тізімі бар файлды, мәлімет қосылатын файлды немесе хабарлама енгізілуі тиіс команданы да көрсете алады.

Электрондық поштамен жұмыс істеуге арналған танымал бағдарламалар

Windows жүйесінде электрондық поштамен жұмыс істеуге арналған бағдарламалар қатарына Microsoft Exchange, Internet Mail, Outlook және Outlook Express жатады.

Windows шыққаннан кейін MS Mail бағдарламасы қолданылды, кейін ол MS Exchange бағдарламасымен алмастырылды (бағдарламалар ұқсас болғанымен, Exchange интернетпен жұмыс істеуге жақсырақ икемделді). Microsoft Office 97 шыққаннан кейін жаңартылған Outlook кең тарала бастады.

Outlook-тың ықшам әрі ыңғайлы нұсқасы — Outlook Express — Microsoft компаниясының Internet Explorer 5.0 құрамына енгізіліп, бірге таратылды. Outlook Express негізінен электрондық пошта мен жаңалықтарды жылдам өңдеуге арналса, Outlook — жұмыс кестесін құру, байланыстарды басқару және басқа ұйымдастыру міндеттерін атқаратын кешенді бағдарлама болды.

Ескерту

Бастапқы мәтіндегі Internet Mail туралы бөлім үзілген. Егер жалғасын берсеңіз, оны да бірізді стильмен өңдеп, осы жазбаға қосып беремін.