Қазақша рефераттар

Демографиялық жағдай

Демографиялық жағдай

Демографиялық жағдай — белгілі бір территориядағы демографиялық процестердің (туу, өлім-жітім, миграция, неке, ажырасу) белгілі бір кезең ішіндегі қарқынын, нәтижелерін және салдарын сипаттайтын құрама сандық әрі сапалық бағалау.

1) Құрылым және ұдайы өндіріс

Халықтың жас-жыныс құрылымына негізделген сандық көрсеткіштерді статистикалық бағалау және ұдайы өндіріс параметрлерін талдау.

2) Процестер динамикасы

Халық саны мен құрылымын қалыптастыратын демографиялық процестердің өзгерісін (динамикасын) жүйелі талдау.

3) Болжам және салдарды бағалау

Үрдістердің ықтимал бағытын болжау және олардың әлеуметтік-экономикалық салдарын бағалау.

Демографиялық саясатқа өтетін шекара

Демографиялық жағдайды сипаттау тек сандық көрсеткіштер мен сапалық бағалаумен шектелмейді. Қойылған мақсаттарға сай демографиялық ахуалды өзгертуге бағытталған шаралар мен құралдар кешені демографиялық саясаттың пәні болып табылады.

Демографиялық болжам

Демографиялық жағдайдың ажырамас бөлігі — халық саны мен оның құрылымының динамикасына қатысты болжам. Мұндай болжамның негізгі мақсаты — ықтимал қолайсыз және қауіпті салдарды алдын ала айқындап, оларды болдырмауға немесе жұмсартуға мүмкіндік беретін негіз дайындау.

Негізгі салдар 1: еңбек әлеуетінің қысқаруы

Ең маңызды салдардың бірі — тек жалпы халық санының өзгеруі емес, сонымен бірге еңбек әлеуетінің төмендеуі. Бұл еңбекке қабілетті жастағы тұрғындар үлесінің қысқаруымен байланысты.

Негізгі салдар 2: жас құрылымының қартаюы

Екінші маңызды салдар — жас құрылымының өзгеруі: жасөспірімдер үлесі төмендеп, егде жастағылар үлесі артады. Бұл әлеуметтік шығындардың құрылымына, еңбек нарығына және әлеуметтік қызметтерге сұранысқа тікелей әсер етеді.

Әлеуметтік саясат

Әлеуметтік саясат дегеніміз не?

Әлеуметтік саясат — мемлекеттің ішкі саясатының маңызды құрамдас бөлігі. Ол халықтың кеңейтілген ұдайы өндірісін қамтамасыз етуге, қоғамдық қатынастарды үйлестіруге, саяси тұрақтылық пен азаматтық келісімді нығайтуға бағытталады және мемлекеттік шешімдер, әлеуметтік шаралар мен бағдарламалар арқылы іске асырылады.

Әлеуметтік саясаттың ерекшеліктері

  • Әмбебаптылық: қоғам өмірінің әртүрлі салаларын қамтиды.
  • Кірігу (қосылу): институттар мен қатысушылардың өзара ықпалдастығын қамтамасыз етеді.
  • Атрибуттілік: әлеуметтік проблемаларды шешуде қоғамның тұрақты қасиеті ретінде көрінеді.

Мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Халықтың әл-ауқатын арттыру, өмір сүру деңгейі мен өмір сапасын қамтамасыз ету.

Бұл мақсат жұмысбастылық, денсаулық сақтау, тұрғын үй, білім, мәдениет және экология сияқты өмір сапасын айқындайтын көрсеткіштер арқылы нақтыланады.

Негізгі міндеттері

  • Табыстарды, тауарлар мен қызметтерді, сондай-ақ халықтың ұдайы өндірісіне қажетті материалдық және әлеуметтік жағдайларды әділеттірек бөлу.
  • Кедейшілік пен теңсіздіктің ауқымын шектеу.
  • Медициналық және кәсіби қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету.
  • Көлік қызметінің сапасын арттыру және қолжетімді таралуын кеңейту.
  • Қоршаған ортаның саулығын сақтау және жақсарту.

Әлеуметтік саясаттың субъектілері

Әлеуметтік саясаттың субъектілері — мемлекет және азаматтық қоғам институттары (қоғамдық бірлестіктер, ұйымдар, кәсіпорындар, фирмалар).

Мемлекеттік деңгей

Әлеуметтік реттеуде орталық орын федералдық, аймақтық және жергілікті деңгейдегі мемлекеттік органдарға тиесілі. Олар әлеуметтік саясаттың тұжырымдамасын іске асырады, негізгі бағыттарын, стратегиясы мен тактикасын айқындайды, құқықтық негізін қамтамасыз етеді және нақты тетіктерді енгізеді.

Азаматтық қоғам

Әлеуметтік проблемаларды шешуде кәсіпорындар мен фирмалар деңгейіндегі әлеуметтік іс-әрекеттер, сондай-ақ саяси және қоғамдық бірлестіктердің, қайырымдылық және ерікті ұйымдардың белсенділігі маңызды рөл атқарады.

Формалары мен негізгі бағыттары

Қоғам адам және отбасы өмірі үшін қажетті игіліктердің ең төменгі шегіне заңды түрде кепілдік береді. Бұл шектің көлемі уақытқа және елдерге қарай әртүрлі болады; ол территория, климат, халық саны, қоғамдық жүйенің сипаты, басқарушы топтардың идеологиясы мен тәжірибесі, саяси жағдай, экономикалық даму деңгейі және ұлттық-мәдени ерекшеліктер сияқты факторлармен айқындалады.

Табыстар мен еңбек

Еңбек ақы, табыс және жұмысбастылықты реттеу; еңбек сапасын көтеру.

Адами капитал

Денсаулық сақтау, мәдениет және білім деңгейін қолдау.

Инфрақұрылым және қамсыздандыру

Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту және әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесін нығайту.

Мемлекеттің рөлі

Мемлекеттің әлеуметтік саладағы қызметі ақшалай табыстарды қайта бөлуімен ғана шектелмейді. Ол әлеуметтік қорларды қалыптастыруды және халықтың негізгі қажеттіліктерін өтейтін салаларды қаржыландыруды да қамтиды.

Қаржыландырылатын негізгі салалар

  • Жалпы және кәсіби білім беру
  • Денсаулық сақтау
  • Тұрғын үй саясаты
  • Қоғамдық орта денсаулығын қорғау
  • Көлік (транспорт) саласын қолдау

Жұмысбастылық саясаты

Әлеуметтік саясат аясында жұмысбастылықты реттеу арнайы жұмысбастылық саясаты арқылы жүзеге асады: жұмысбастылық деңгейі мен құрылымын қолдау, өндірістегі еңбек жағдайын жақсарту және жұмыс күшінің сапасын арттыру.

Қысқа мерзімді міндеттер

Экономикалық реформалар кезеңіндегі құлдыраудың жағымсыз салдарын бейтараптандыру, жұмыспен қамтудың күрт төмендеуін тежеу.

Ұзақ мерзімді міндеттер

Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігін қамтамасыз ету; сала, кәсіп және біліктілік бойынша кадр құрылымын теңгеру; еңбек әлеуетін пайдалану деңгейін көтеру; техникалық прогресс талаптарына сай жұмыс күші сапасын үздіксіз арттыру.