Ұлы Отан соғысына 63-жыл.

Соғыс миллиондаған адамдардың өмірін қиып, жүздеген қала мен елді мекендерді тып-типыл етті. Әр үйдің, әр отбасының тағдырына жазылмас жара қалдырды.

Ұлы Отан соғысы — Кеңес Одағы халықтарының тарихындағы қасіретті бет қана емес, сонымен бірге халықтардың теңдесі жоқ ерлігі мен қажыр-қайратының, бірлігінің дәлелі. Қазақстандықтардан жасақталған әскери бөлімдер ата-бабадан қалған қаһармандық дәстүрге адал болды.

Сол бір отты жылдары «Бәрі де майдан үшін, бәрі де Жеңіс үшін!» деген ұранмен еңбек еткен тыл қаһармандарының ерлік істері де ешқашан ұмытылмайды.

1941 жылғы 22 маусымда гитлерлік Германия КСРО-ға опасыздықпен шабуыл жасады. Сол күні Кеңес үкіметі халықты Отан қорғауға шақырды. Үкіметтің елге арналған үндеуі:

1941 жылы жаумен соғысу үшін Қазақстанда 20-дан астам атқыштар және басқа да әскер түрлерінен дивизиялар мен бригадалар, бірнеше артиллерия және авиация полкі, ондаған батальондар құрылды.

1941–1942 жылдары өзге республикалардан Қазақстанға 142 кәсіпорын көшірілді. Алматының өзінде 34 зауыт, фабрика мен цехтың жабдықтары орналастырылды. Шымкентке Воронеж машина жасау зауытының жабдықтары әкелінді.

Экономиканы жедел түрде соғыс жағдайына көшіру, майдан тапсырыстарын орындау — ерен күш-жігер мен жанқиярлық еңбектің нәтижесі болды. Халықтың «бәрін де Жеңіс үшін» беру құлшынысы елді біріктірді.

Қазақстанның үлесі (деректер)

• Соғысқа дейінгі халық саны: шамамен 6 млн 200 мың адам.
• Майданға аттанғандар: халықтың төрттен бірі — 1 млн 700 мыңнан астам қазақстандық.
• Олардың жартысынан астамы соғыстан оралмады.
• Майданға жіберілгендері: 12 атқыштар дивизиясы, 4 ұлттық атты әскер дивизиясы, 7 атқыштар бригадасы (оның ішінде 2 ұлттық бригада), 50-ден астам полк пен батальон.

Қазақстандық құрамалардың жауынгерлік жолы 1941 жылғы Мәскеу түбінен басталып, 1945 жылғы көктемде Берлинде аяқталды.

1942 жылғы тамызда жаудың Сталинградқа жақындауына байланысты Гурьев және Батыс Қазақстан облысының батыс аудандарында соғыс жағдайы енгізілді. Осы кезеңде Екінші дүниежүзілік соғыста түбегейлі бетбұрыс жасаған Сталинград шайқасы басталды.

Бұл шайқаста Шымкент облысы, Шаян ауданында дүниеге келген жауынгер Қ. Сыпатаев ерлікпен қаза тапты. 1943 жылғы 17 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумы оған Кеңес Одағының Батыры атағын берді.

Бұл күн — бейбітшілік сүйгіш жандар үшін қасиетті мереке. Біз майдангерлер алдында да, соғыстың ауыр жылдарында тылда жан аямай еңбек еткен адамдар алдында да басымызды иеміз.

Уақыт өткен сайын сұрапыл қырқыншы жылдардың оқиғасы тарих қойнауына еніп, оған қатысушылар қатары сиреп келеді. Ендігі парыз — ардагерлерді қамқорлыққа бөлеу.

Қаладағы әлеуметтік деректер

• 1425 соғыс ардагері мен мүгедегі
• 1287 еңбек майданының ардагері
• 294 қаза тапқан әскери қызметшілердің жесірі
• 15 Ленинград қоршауының тұрғыны

9 сәуір мен 9 мамыр аралығында «Батырлар есімі — халық есінде» ұранымен қалалық айлық жарияланды. Мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, еңбек ұжымдары, коммерциялық құрылымдар күнделікті қамқорлықты ар-намыстың ісі деп бағалауы тиіс.

Астанада Ұлы Жеңістің 63 жылдық мерейтойына арналған мерекелік шаралар басталып, кеуделері орден-медальға толы ардагерлер мен тыл еңбеккерлері елорданың салтанатын айрықша ажарландырды.

Майдангерлер мен тыл еңбеккерлеріне қаладағы жайлы қонақүйлерден арнайы бөлмелер әзірленіп, әр өңірден келген делегацияларға жауапты мекемелер қызмет көрсетуді үйлестірді. Қонақтарға «Бәйтерек», «Отан-ана» кешені, мұражайлар, театрлар, Есілдің сол жағалауындағы жаңа ғимараттар таныстырылды.

Тәуелсіз еліміздің жетістіктерін өз көздерімен көрген қариялардың жүзінен қуаныш пен мақтаныш байқалды — бір сәтке жастық нұры қайта ойнағандай әсер қалдырды.

Сонымен бірге мемлекет басшысы ел алдындағы еңбегі мен қоғамдық қызметі үшін, сондай-ақ мерейтойға байланысты бірқатар соғыс және еңбек ардагерлерін, қазіргі Қарулы Күштер қатарында борышын өтеп жүрген әскери қызметшілерді жоғары наградалармен марапаттау туралы атап өтті. Бұл дәстүр ардагерлерге тұрақты құрмет пен қамқорлықтың қажеттігін еске салады.

Қ. Бекхожиннің шығармасынан алынған мына жолдар Жеңістің рухын айқын сездіреді:

Жеңіс көктемі әрдайым нұр әкелсін. Соғысқа көптеген мемлекеттер қатысқанымен, негізгі ауыртпалықты кеңес халқы мен оның Қарулы Күштері көтерді. Қазақстан біртұтас халықтар отбасында осы ортақ күрестің ажырамас бөлігі болды. Сондықтан соғыс пен оны еске алу — көпұлтты Қазақстан тарихының да маңызды бөлігі.

Қазақстандықтар фашизмге қарсы күресте елді кеудесімен қорғап, әлемді апаттан сақтап қалған аға ұрпақтың ерлігін ешқашан ұмытпайды. Біз олардың қаһармандығына лайық болуға ұмтыламыз және тағзым етеміз.

Сол сұрапыл жылдары жүзден астам ұлт пен ұлыс иық тірестіріп, біртұтас Отанды қорғауға көтерілді: майданда ерлікпен шайқасты, тылда жанқиярлықпен еңбек етті. Бұл — бірлік пен жауапкершіліктің, Отанға адалдықтың өлшеусіз сабағы.

Біз Жеңіс күнін әрдайым аға буынның Отанға деген шексіз сүйіспеншілігінің нышаны, жастарды ерлік пен патриотизм рухында тәрбиелейтін мәңгілік өнеге деп білеміз. Ардагерлеріміздің үлгісімен әрқашан Отан қорғауға дайын болып, намыс туын жоғары ұстау — бүгінгі ұрпақтың борышы.