СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН

Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин: өмір жолы мен әдеби мұрасы

Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин (15.10.1894 — 25.02.1938) — қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, жазушы және қоғам қайраткері. Ол қазіргі Жезқазған өңіріндегі Ақадыр ауданына қарасты «Ортау» кеңшарының Қарашілік қыстағында дүниеге келген.

Білім алуы және ағартушылыққа бет бұруы

• Нілдідегі орыс-қазақ мектебінде оқыды (1905–1908).
• Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде білім алды (1908–1910).
• Қалалық училищеде оқыды (1910–1913).
• Омбыдағы мұғалімдер семинариясының шәкірті болды (1913–1916).

Омбыда жүргенде қазақ жастарының «Бірлік» ұйымының жұмысына қатысып, патша өкіметінің қысымына қарсы пікір қалыптастыруға, халық арасында оқу-білім тарату ісіне араласты.

Алғашқы шығармалары және 1916–1917 жылдардағы белсенділігі

1914 жылы Қазанда Сәкеннің тұңғыш өлеңдер жинағы — «Өткен күндер» жарық көрді. Семинариядан кейін Ақмолаға оралып, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне тілектес өлеңдер жазды. Сілеті-Бұғылы ауылында мектеп ашып, мұғалімдік қызмет атқарды.

Ол «Жас қазақ» ұйымын құруға атсалысып, «Тіршілік» атты большевиктік газетті шығаруға қатысты. 1917 жылдың 27 желтоқсанында Ақмола Совдепі президиумының мүшелігіне сайланып, ағарту комиссары болып тағайындалды.

Драматургиядағы қадамы және қуғын-сүргін кезеңі

Осы жылдары оның тұңғыш пьесасы — «Бақыт жолына» жазылды. Қойылымды «Жас қазақ» мүшелері 1918 жылы 1 мамырда сахнаға шығарды. Сондай-ақ «Жас қазақ марсельезасы» жарияланды.

1918 жылғы 4 маусымда Ақмолада контрреволюциялық ақтардың бүлігі болып, Совдеп басшылары тұтқындалды. Сәкен атаман Анненковтың «азап вагонында» ауыр күндерді бастан өткеріп, кейін Омбыдағы тұтқындар лагеріне жіберілді. Ол лагерьден 1919 жылғы 3 сәуірде қашып шығады.

Қайта оралуы және мемлекеттік қызметі

1920 жылғы 7 мамырда Сәкен Ақмолаға қайта оралып, атқару комитеті төрағасының орынбасары және әкімшілік бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.

Негізгі еңбектері және әдеби мұрасының ауқымы

1922 жылы Орынборда «Асау тұлпар» өлеңдер жинағы, сондай-ақ «Бақыт жолына» және «Қызыл сұңқарлар» пьесалары басылып шықты. Кейінгі жылдары оның бірқатар жинақтары мен ірі туындылары жарық көрді:

Лирикасындағы идеялар: табиғат, сезім, өмірсүйгіштік

Сәкен лирик ақын ретінде де айрықша көрінеді. Ол туған даланың табиғатын, адамның ішкі сезім күйлерін, адал махаббатты жырлап, өмірсүйгіштік рухын дәріптеді. Осы арнада «Аққудың айырылуы», «Лашын әңгімесі», «Ақсақ киік», «Сыр сандық», «Отарба терезесіне» сияқты көптеген шығармалар туды.

Әдебиеттегі ұйымдастырушылық еңбегі

Сәкен — жан-жақты талант иесі. Ол проза, драматургия, әдеби сын және әдебиеттану салаларында өнімді еңбек етті. Сонымен бірге қазақ әдебиетін мектептерге оқулық етіп жүйелеу ісіне қатысып, әдеби кадрларды даярлау мен ұйымдастыруға да көп күш жұмсады.