Салықтардың экономикалық мәні және маңызы

Жоспар

Кіріспе

3–4-беттер

I бөлім. Салықтар және салық салу механизмі

1.1. Салықтардың экономикалық мәні және маңызы — 5–7
1.2. Салықтың атқаратын қызметі — 8
1.3. Лаффер қисығы — 9–10
1.4. Салық салу механизмі — 11–12

II бөлім. Салықтың түрлері

2.1. Заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы — 13–14
2.2. Жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы — 15–16
2.3. Қосылған құн салығы (ҚҚС) — 17–18
2.4. Акциз салығы — 19–20

III бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесі

3.1. ҚР салық жүйесі туралы ұғым — 20–23
3.2. Салық төлеушінің міндеттері мен құқықтары — 24–25
Қорытынды — 26–27 | Пайдаланылған әдебиеттер тізімі — 28

Кіріспе

Салықтар — мемлекеттік бюджетке заңды және жеке тұлғалардан белгіленген мөлшерде түсетін міндетті төлемдер. Олар мемлекеттің маңызды функцияларын орындауына қажетті ақшалай кірісті қалыптастырумен байланысты қаржы қатынастарының бір бөлігі болып табылады.

Өндірістік қатынастардың құрамдас бөлігі ретінде салық экономикалық негізге жатады және қоғам дамуының объективті қажеттіліктерімен айқындалады. Мемлекет осы қажеттілікке сүйене отырып салық жүйесін қалыптастырады, елдің қаржы жүйесінің қызмет ету тетіктерін және оның құрылымын ұйымдастырады.

Негізгі идея

Нарықтық қатынастарға көшу салық жүйесі мен бюджет саясатына түбегейлі өзгерістер енгізуді талап етеді.

Әлеуметтік және экономикалық факторлар салыққа байланысты өндірістік қатынастардың жаңаруына ықпал етеді. Мәселен, еңбек нарығының қалыптасуы мен жұмыспен қамту саясаты мемлекеттік қорларсыз толыққанды жүзеге аспайды. Мұндай қорлар, соның ішінде міндетті медициналық сақтандыру сияқты тетіктер, шаруашылық жүргізуші субъектілерден алынатын міндетті төлемдер арқылы қалыптасады. Бұл экономикалық базис пен саяси құрылымның өзара байланысын көрсетеді.

Салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекет арасындағы бюджет арқылы жүзеге асырылатын қаржы қатынастарын сипаттайды: кәсіпорындар мен халық табысының белгілі бір бөлігі мемлекет үлесіне жинақталады. Мемлекет құрылымының өзгеруі мен өркендеуі, әдетте, салық жүйесінің құрылуы және жаңаруымен қатар жүреді.

Жұмыстың құрылымы

I бөлім: салықтар және салық салу механизмі, сондай-ақ Лаффер қисығы сияқты ұғымдар қарастырылады.
II бөлім: негізгі салық түрлері, оларды есептеу мен төлеу тәртібі және бюджетке түсу тәжірибесі сипатталады.
III бөлім: Қазақстан Республикасының салық жүйесінің мәні, салық төлеушілердің міндеттері, жауапкершілігі және құқықтары баяндалады.

Жұмыстың негізгі мақсаты — салықтар туралы түсінікті тереңдету, салық салу механизмдерінің қағидаттарын жүйелеу, Қазақстан Республикасының салық жүйесі мен Салық кодексіндегі негізгі ережелерді талдап, мәселені толық әрі дәйекті түрде зерттеу.

I бөлім. Салықтар және салық салу механизмі

1.1. Салықтардың экономикалық мәні және маңызы

Салықтар — мемлекеттік бюджетке заңды және жеке тұлғалардан белгілі бір мөлшерде түсетін міндетті төлемдер. Олар мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің, сондай-ақ жеке тұлғалардың арасындағы мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асатын қаржы қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория болып табылады.

Экономикалық мазмұны

Салықтар — заңмен белгіленген тәртіпте тұрғындардан, кәсіпорындар мен мекемелерден алынатын міндетті төлемдер жүйесі.

Экономикалық мәні

Олар шаруашылық субъектілері мен халық табысының қалыптасуындағы қаржылық қатынастардың бір бөлігін білдіреді.

Салықтарды топтастыру белгілері

Салық салу объектісіне байланысты
Қолданылуына қарай
Салық салу органына байланысты
Объектіні бағалау дәрежесіне қарай
Экономикалық ерекшеліктеріне байланысты

Тікелей және жанама салықтар

Тікелей салықтар

Табысқа немесе мүлікке тікелей салынады.

Заңды және жеке тұлғалардың табысына салынатын салық
Мүлік салығы
Жер салығы
Бағалы қағаздар операцияларына салынатын салық
Көлік құралдарына салынатын салық және т.б.

Жанама салықтар

Тауар немесе қызмет құны арқылы жанама түрде алынады. Іс жүзінде салықты тұтынушы төлейді, ал бюджетке сатушы аударады (себебі салық бағаға алдын ала енгізіледі).

Қосылған құн салығы (ҚҚС)
Акциздер
Баж салығы

Жалпы және арнайы салықтар

Жалпы салықтар

Бюджетке түскен соң жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қаржыландыруға бағытталады (мысалы, табыс салығы, ҚҚС, акциздер және т.б.).

Арнайы салықтар

Алдын ала белгіленген мақсаттарға жұмсалады. Мысалы, көлік құралдарына салынатын салық жол қорын қалыптастыруға бағытталуы мүмкін.

Табысқа және тұтынуға салынатын салықтар

Табысқа салынатын

Салық төлеушінің салық салынатын объектісінен түсетін табысына байланысты алынады (мысалы, жер салығы, мүлік салығы және т.б.).

Тұтынуға салынатын

Тұтынушы тауар немесе қызмет ақысын төлеген кезде өз шығыны есебінен төлейді. Бұған ҚҚС пен акциздер жатады.

Нақтылы және дербес салықтар

Нақтылы салықтар

Салық төлеушінің табыс мөлшеріне тікелей тәуелді болмай, көбіне мүліктің сыртқы белгісіне қарай алынады (мысалы, жер салығы, мүлік салығы, бағалы қағаздар операцияларына қатысты салықтар).

Дербес салықтар

Салық салынатын объектіден алынатын табысқа байланысты есептеледі (мысалы, табыс салығы).

Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және оның өмір сүруі мен дамуының негізі саналады. Әрбір мемлекет ішкі және сыртқы саясатты іске асыру үшін тұрақты қаржы көздеріне мұқтаж. Осы тұрғыдан алғанда, салықтар — мемлекеттің тұрақты қаржы көзі әрі экономиканы дамыту мен тұрақтандырудағы қуатты тетік.

1.2. Салықтың атқаратын қызметі

Нарықтық экономика жағдайында салықтар, негізінен, үш негізгі қызмет атқарады: реттеушілік, фискалдық және қайта бөлу.

1) Реттеушілік

Ең негізгі қызмет. Салықтық реттеу арқылы мемлекет экономикаға ықпал етеді, өндірістің дамуын ынталандырады немесе тежейді.

2) Фискалдық

Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырады және мемлекеттік шығыстарды қаржыландыруға негіз болады.

3) Қайта бөлу

Ұлттық табыстың бір бөлігін қайта бөлу арқылы әлеуметтік және экономикалық басымдықтарды іске асыруға мүмкіндік береді.

Салықтық реттеудің негізгі тетіктері

Салық түрлері, салық ставкалары, салық жеңілдіктері және салық салу әдістері — салықтық реттеудің негізгі құралдары. Әсіресе салық ставкалары мен жеңілдіктердің рөлі ерекше.

Ставка тым жоғары болса

Кәсіпкерлердің ынтасы төмендеп, өндіріс қарқыны бәсеңдеуі мүмкін.

Ставка тым төмен болса

Салық төлеушінің жауапкершілігі әлсіреп, өндірістің төмендеуіне және бюджет кірісінің азаюына әкелуі ықтимал.

Ескерту

Берілген мәтінде фискалдық (бюджеттік) қызмет туралы бөлім келесі сөйлемнен кейін үзіліп қалған: «Салықтардың екінші қызметі — фискалдық немесе бюджеттік қызметі. Бұл қызмет …» Егер жалғасын жіберсеңіз, оны да стильдік тұрғыдан өңдеп, осы бөлімге кіріктіріп беремін.