Еңбекақыны есептеудегі аудиттің мақсаты мен міндеттері
Аудиторлық қызметтің мәні
Аудиторлық қызмет — аудиторлардың (аудиторлық фирмалардың) кәсіпкерлік қызметі. Бұл қызмет экономикалық субъектілердің бухгалтерлік (қаржылық) есептілігіне, салық декларацияларына, төлем және есеп айырысу құжаттарына тәуелсіз, ведомстводан тыс тексеру жүргізуді, сондай-ақ өзге де аудиторлық қызметтерді көрсетуді қамтиды.
Аудиторлық қызметтердің кең тараған түрлері
- Бухгалтерлік есепті жүргізу және қалпына келтіру.
- Бухгалтерлік (қаржылық) есептілікті және табыстар туралы декларацияларды дайындау.
- Қаржы-шаруашылық қызметті талдау.
- Экономикалық субъектілердің активтері мен пассивтерін бағалау.
- Қаржылық, салықтық, банктік және өзге шаруашылық заңнама мәселелері бойынша консультация беру.
- Оқыту және әдістемелік қолдау.
Аудит: тәуелсіз талдау және қорытынды
Аудит — бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін тексеру негізінде кәсіпорынның қаржылық есептілігін тәуелсіз талдау. Ол Қазақстан Республикасының шаруашылық және қаржылық операцияларға қатысты заңнамасына сәйкес есептілікте кәсіпорын қызметінің толық әрі нақты көрініс табуын бағалауға бағытталады.
Нәтиже
Тексеру аудиторлық қорытындымен аяқталады (экспертиза нәтижесі ретінде).
Аудиттің мақсаты және нормативтік негізі
Аудиттің мақсаты — нақты міндеттерді шешу. Бұл міндеттер заңнамада белгіленген талаптарға, аудиторлық қызметті нормативтік реттеу жүйесіне, сондай-ақ клиент пен аудитор арасындағы келісім-шарт міндеттемелеріне сүйенеді.
Еңбек ақы аудиті: негізгі бағыт
Еңбек ақыны тексеру кезінде аудитордың негізгі мақсаты — бақылаудың күшті жақтарын анықтау және маңызды қателердің жоқтығына көз жеткізу. Еңбек ақы аудитінің өзегі — еңбек ақы бойынша бухгалтерлік есептің дұрыс жүргізілуін, ұсталымдар мен аударымдарды есептеу кезінде нормативтік-құқықтық актілердің сақталуын тексеру.
Аудитордың мақсаттары: еңбек ақының дұрыстығын тексеру
Бастапқы құжаттар
Өндірілген өнім, орындалған жұмыс және қызмет көлемі, сондай-ақ жұмыс уақыты есебі бойынша бастапқы құжаттардың заңнамаға сәйкестігін және толықтығын тексеру.
Есеп регистрлері
Бухгалтерлік баланс, Бас кітап және 681-шот бойынша аналитикалық есеп көрсеткіштерінің өзара сәйкестігін (дебет/кредит мәліметтерінің үйлесуі) анықтау.
Еңбек ақы қорының пайдаланылуын тексеру
- Штаттық кестеде бекітілген қызметтік айлықтардың сақталуын тексеру.
- Инфляция жағдайында индексацияның уақтылы жүргізілуін бағалау.
- Штаттық кестенің құрылтайшылар/акционерлер жиналысы немесе басқару кеңесімен бекітілуін растау.
- Кесімді нарядтар бойынша орындалған жұмыстарға есептеулердің дұрыстығын тексеру.
- Сыйақылардың (бонус, үстеме) дұрыс есептелуі мен төленуін тексеру.
Жаңа жүйе енгізілгендегі тәуекел
Еңбек ақы төлеудің жаңа жүйесі енгізілген кезде есептеуде қателер болуы мүмкін, себебі еңбек өтілін (стажды) анықтау кейде қолмен жүргізіледі. Сондықтан аудитор қызметтік айлық пен стаж деректерінің нақтылығы мен дұрыстығын қосымша тексереді.
Қызметкер деректері және рәсімдеу дұрыстығы
- Еңбек ақы ставкасы, қосымша төлемдерге рұқсат, жұмысқа қабылдау күні туралы мәліметтердің бар-жоғын және олардың жеке істе тіркелуін тексеру.
- Еңбек ақының өсуі жиналыс хаттамаларымен және кәсіпорын басшысының бұйрықтарымен рәсімделгенін анықтау.
- Ұсталымдар мен аударымдарды жүргізуде бухгалтердің жеке істе көрсетілген ақпаратты пайдаланатынын тексеру.
- 681-шот бойынша аналитикалық есептің баланс және Бас кітап жазбаларымен сәйкестігін растау.
- Бастапқы құжаттардың дұрыс толтырылуын, жауапты тұлғалардың қолдарының болуын, барлық реквизиттердің толықтығын, келісілмеген түзетулер мен өшірулердің жоқтығын тексеру.
Есептеу ведомостары бойынша тексерулер
Есептеулер
Есептеу және ұсталымдардың құжатпен куәландырылуын тексеру.
Жиынтық есеп
Жиынтық аударымдар, шегерімдер және таза төлем сомасын қайта есептеу.
Төлем тәртібі
Еңбек ақының уақтылылығы мен кезеңділігін, ведомость жазбаларының нақтылығын бағалау.
Қосымша бақылау
- Зейнетақы қорына аударылатын салықтар мен міндетті төлемдердің дұрыс ұсталуын тексеру.
- Еңбек ақы ведомостары бойынша жазбалардың дәлдігін талдау.
Еңбек ақыдан ұсталымдарды тексеру
- Еңбек ақы төлеу ведомостарын бюджетпен салық бойынша есеп айырысуға қатысты аналитикалық шоттар мәліметтерімен салыстыру.
- Жеке табыс салығына қатысты заң талаптарының сақталуын тексеру.
- Жекелеген жалданған қызметкерлер бойынша ұсталымдарды таңдап зерттеу.
- Салықтардың бюджетке уақтылы және тұрақты аударылуын бақылау.
Аудит үшін қолданылатын құжаттар
Аудитті жүргізу үшін аудитор бухгалтерлік баланс, Бас кітап, жинақ регистрлері және бастапқы құжаттарды қарайды. Таңдап тексеруге жиі жататын құжаттар төмендегілер.
Таңдап тексерілетін бастапқы құжаттар
- Есеп парақтарының түрлі нысандары: табельдер, іссапар парақтары, орындалған жұмыстар және еңбек бойынша есеп құжаттары.
- Қабылдау актілері.
- Бөлімдер/топтар арасында ауыстыру актілері.
- Есептеу және төлем ведомостары.
- Есеп журналдары.
- Демалысқа шығу немесе жұмыстан босату кезіндегі есеп-айырысу құжаттары.
- Уақытша еңбекке жарамсыздық парақтары.
Автоматтандырылған есеп жағдайындағы деректер
Мәліметтерді топтау және жинақтау автоматтандырылған жағдайда (ЭЕМ/ақпараттық жүйелерде) жүргізіледі. Мұндай кезде жиі пайдаланылатын тізім:
- Жұмыс уақытының есебі табелі.
- Есеп-төлем ведомостары.
- Аванс төлем ведомостары.
- Жалақы төлем ведомостары.
- Әрбір қызметкердің жеке есеп парақтары.