Қазақша рефераттар

XX ғасыр басындағы тарихи білім беру жүйесі

XX ғасыр басындағы тарихты оқытудағы бетбұрыс

XX ғасырдың басында педагогтар тарихи білім беруде оқыту әдістемесіне ерекше назар аудара бастады. Сабақтың құрылымы оқушылардың дербес танымдық әрекетін ынталандырып, білімге деген қажеттілігін қалыптастыруға бағытталды.

Бұл мақсатқа жетудің жолдары әртүрлі болды: біреулері көрнекілікке сүйенсе, екіншілері оқушыларды реферат пен баяндама дайындауға баулыды, үшіншілері тарихи дереккөздерді пайдалануды алға шығарды. Кейбір әдіскерлер еңбекпен оқыту элементтерін де дәріптеді.

Ең маңызды ұстаным

Тарихты оқытуда басты нысана — оқушының пассив тыңдаушы емес, ізденуші және талдаушы рөліне көшуі.

Көрнекілік және тәжірибелік жұмыстардың кеңеюі

Тарихты оқыту барысында оқушылардың санасында нақты тарихи бейне қалыптастыруға ұмтылыс күшейді. Осы мақсатта карталар мен картиналар, суретті оқу кітаптары кеңінен қолданылды.

Саяхаттық жұмыс оқу процесінің ажырамас бөлігіне айналып, тарих сабағына өлкетану материалдары жиі тартылды. Мұндай жұмыстар оқушылардың өздігінен жұмыс істей алу дағдысын қалыптастыруға қызмет етті.

Сұрақ және жоспар әдісі

Мұғалім сұрақтар мен жоспарды алдын ала құрастырып, оқушыларға үй жұмысы ретінде беретін. Үйде де, сыныпта да оқулықпен жұмыс істеуге басымдық жасалды.

Мәтінмен жұмыс мәдениеті

Оқушылар мәтінді дұрыс оқуға, оқығаны бойынша жоспар құруға, негізгі ойды бөліп алуға дағдыландырылды.

Жаңа әдістер: іс жүзіндегі, зертханалық және драмалау

Іс жүзіндегі әдіс

Іс жүзіндегі әдістің мәні — тарихи дереккөздер негізінде жұмыс істеу. Көрнекті тарихшылар мен әдіскерлер И. А. Рожов және М. Н. Покровский оқушылардың қызығушылығы мен меңгеру жеңілдігін ескере отырып, оқуға қолайлы құжаттарды іріктеді. Сонымен қатар тарих курсын жүйелі оқытуға мән беріліп, оқулықты толық жоққа шығармай, оны басқа құралдармен толықтыру бағыты күшейді.

Зертханалық әдіс

Зертханалық әдіс оқушыларды тарихи құжаттармен, иллюстрациялық материалдармен және ғылыми-көпшілік мақалалармен дербес жұмыс істеуге үйрететін жүйені қамтыды. Бұл тәсілде мұғалім оқушыларды «тарихи зерттеудің зертханасына» жетелеп енгізгендей болады: оқушы ғалымдарға белгілі қарапайым «жаңалықтарды» өзі үшін алғаш рет ашады.

Драмалау әдісі

Әдіскер А. Ф. Гартвич дәстүрлі сабақты оқушылардың рефераттарын оқумен және шығарма таңдауға арналған әңгімемен алмастыру тәжірибесін ұсынды. Бұл жерде мұғалімнің рөлі — оқушылардың дербес жұмысына жетекшілік ету. Ол сондай-ақ драмалау әдісін ұсынып, оқу процесінде тарихи оқиғалар бойынша шағын драмалық көріністер қоюды тиімді деп санады.

Рефераттау жүйесі: дербестікке апарар көпсатылы жол

Рефераттау әдісі әдіскерлер Б. А. Влахопулов пен Н. П. Покотило ұсынған жаңалықтардың бірі болды. Олар реферат дайындауды оқушылардың бойына дербес жұмыс дағдыларын сіңіретін негізгі тәсіл деп білді.

Кезең-кезеңімен күрделендіру

  1. 1 Ұсынылған мақала, брошюра немесе шағын кітапты оқу және конспектілеу.
  2. 2 Бірнеше күрделі кітаптың мазмұнын баяндау: мұқият оқу, жоспар түзу, мазмұнды өз сөзімен жеткізу.
  3. 3 Бір тақырып бойынша бірнеше шағын кітапқа сүйеніп реферат жазу; материалды мазмұндаудың өзіндік жоспарын жасау.
  4. 4 Әртүрлі көзқарастағы еңбектерді салыстырып, ортақ тұжырымға келтіру.
  5. 5 Ең күрделі деңгей: жоғары сыныпта құжаттармен жұмыс жасап, дереккөздердің «шикі» материалдарын талдау.

Рефераттау жүйесінің кезеңдерге бөлінуі жоғары сынып оқушыларына ойды байланысты әрі сабақтастыра баяндауға көмектесіп, арнайы тарихи біліммен қатар жалпы пәндер бойынша да білімін тереңдетуге мүмкіндік берді.

Әдістерді ұштастыру және «бір әдісті» дәріптемеу

Оқушылардың танымдық әрекеті мен белсенділігін арттыруда әдіскер М. Н. Коваленский тың тәсіл ұсынды. Оның әдістер жүйесі ғылыми-көпшілік әдебиетті, көрнекі құралды, оқу кітабын және оқулықты өзара ұштастыру қағидасына негізделді.

Жұмыстың қорытындысы ретінде оқушылар оқып-үйренген курс тақырыптарының барлығы бойынша қысқа жазбаша есеп беретін болды.

Балама көзқарас

С. П. Сингалевич, В. Я. Уланов, К. В. Сивков сияқты әдіскерлер қандай да бір әдісті даралап дәріптеудің қажеті жоқ деп есептеді. Олар гимназияларда сыныпта және үйде дербес орындалатын әртүрлі оқулықтарды қолдану пайдалы деген пікірді ұстанды.

Педагог кадрларын даярлау және қазақ облыстарындағы ахуал

XX ғасырдың басында педагог кадрларын даярлауға да көңіл бөліне бастады. 1911 жылы Мәскеуде екі жылдық педагогикалық институт ашылып, жоғары білімді мамандар тартылды. Тыңдаушылардың әдістемелік дайындығы күшейтіліп, бірінші курста әдістемеге аптасына төрт сағат, екінші курста үш сағат бөлінді.

Патшалық Ресей бодандығындағы қазақ облыстарында тарих пәні және оны оқыту әдістемесі жаңа қоғамдық пәндер мен педагогиканың құрамында дамыды. Кейіннен А. Байтұрсынов, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, Қ. Сәтбаев, Ә. Ермеков сияқты педагог-ағартушылар жекелеген пәндер бойынша оқу құралдарын жазып, жарыққа шығарды. Алайда тарих пәні бұл кезеңде толық жүйеленіп, дербес пән ретінде орныға қойған жоқ.