ҚАШАУБАЕВ ӘМІРЕ
Әміре Қашаубаев: қазақ әнін әлемге танытқан дауыс
Әміре Қашаубаев (1888–1934) — қазақтың атақты әншісі, халықтық ән дәстүрінің көрнекті өкілі. Ол Шығыс Қазақстан облысының Абыралы өңіріне қарасты Дегелең тауының алабында дүниеге келген. Кедей шаруа отбасында өсіп, жастайынан әншілік дарынымен ел көзіне түсті.
Өнер мектебі: ел арасы мен ұстаздар ықпалы
Әміре ел аралап ән салып жүріп, өз дәуірінің таңдаулы өнерпаздарымен танысып, орындаушылық мәдениетін шыңдай түсті. Ол қараөткелдік Сәтмағамбет, Ғазиз, баянауылдық Жаяу Мұса, Қали Байжанов, керекулік Майра Уәлиқызы сияқты арқалы әншілермен жүздесіп, тәжірибе жинады.
Семейдегі байқау және үлкен танылу
1924 жылы Семейде өткен өнерпаздар байқауында Әміре Қали Байжановпен бірге бас жүлдені иеленді. Осы жеңіс оның даңқын кеңге жайып, әншілік беделін бұрынғыдан да биіктетті.
Париж (1925): қазақ әнінің әлемдік сахнасы
1925 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрме аясындағы этнографиялық концерттерге қатысып, ерекше көзге түсті. Әміре қазақтың биік өресі бар әншілік өнерін әлем тыңдаушыларына паш етіп, ұлттық музыканың қуатын дәлелдеді.
Театрдағы қызметі және сахналық рөлдері
1925 жылы Қызылордада ашылған жаңа театр труппасына қабылданып, өмірінің соңына дейін театрда әнші-артист болып қызмет етті. Ол «Еңлік–Кебек» қойылымында Жапалдың, «Айман–Шолпан» пьесасында Жарастың рөлін сомдады. Концерттік бағдарламаларға жиі шығып, халық әнін насихаттауға айрықша үлес қосты.
Кәсіби бағалау және мұра
Әміренің әншілік өнері А.В. Луначарский, А.В. Затаевич, Г. Любимов сияқты өнер табиғатын терең білетін мамандар тарапынан жоғары бағаланды. Оның орындау мәнері қазақтың классикалық әндерінің кейінгі дәуірге орнығып жетуіне ықпал етті.
Әміре репертуарымен орныққан классика
- «Ағаш аяқ»
- «Үш дос»
- «Қос барабан»
- «Қызыл бидай»
- «Смет»
- «Жалғыз арша»
Ізбасарлары
Әміре салған орындаушылық үлгі кейінгі буынға жол ашты. Бұл дәстүрді жалғастырған әншілер қатарында Ж. Елебеков, М. Ержанов, Ж. Кәрменов, Қ. Байбосынов, М. Ешекеев, Б. Тілеуханов сияқты жезтаңдай өнерпаздарды ерекше атауға болады.
Әміре Қашаубаевтың өмір жолы — ұлттық өнердің халық арасынан шығып, үлкен сахнаға, тіпті әлемдік мінберге көтерілгенінің жарқын дәлелі.