СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН туралы
Өмір жолы және қалыптасуы
Сәкен (Садуақас) Сейфуллин (1894–1938) — қазақтың көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі, мемлекет және қоғам қайраткері. Ол Қарағанды облысының Шет ауданындағы (бұрынғы Жаңаарқа) Ортау кеңшарына қарасты Қарашілік қыстағында дүниеге келді.
Білім жолы Нілдідегі орыс-қазақ мектебінен және Ақмоладағы бастауыш приход мектебінен (1905–1908) басталып, кейін үш кластық қалалық училищеде (1913–1916) жалғасты. Жастайынан қоғамдық іске араласып, Омбыда қазақ жастарының «Бірлік» қауымын, Ақмолада «Жас қазақ» ұйымын құруға ұйытқы болды. Сондай-ақ «Тіршілік» газетін шығару ісін ұйымдастырды.
Қоғамдық-саяси қызметі
Қызмет баспалдақтары
- Ақмола Совдепі президиумының мүшесі (1917).
- КОКП мүшесі (1918).
- Ақмола атқару комитеті төрағасының орынбасары және әкімшілік бөлімінің меңгерушісі (1920).
- Қазақтың Кеңестік Автономиялық Республикасын жариялаған Кеңестердің I Құрылтай съезінде Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі (1920).
- «Еңбекші қазақ» газетінің редакторы (1922).
- Қазақстан Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасы (1922–1925).
- Халық ағарту комиссариаты жанындағы Ғылым орталығының төрағасы, Қазақтың пролетар жазушылары ассоциациясының (ҚазАПП) басшысы (1925).
- БК(б)П Өлкелік комитеті партия тарихы бөлімінің меңгерушісі (1926).
- Қызылорда халық ағарту институтының, Ташкенттегі қазақ педагогикалық институтының директоры (1927).
- «Әдебиет майданы» журналының редакторы (1932).
- Қазақтың коммунистік журналистика институтының профессоры (1934).
Қуғын-сүргін қасіреті
1919 жылы Ақмола совдепшілерімен бірге тұтқындалып, атаманның «азап вагонында» 47 күн қинауды бастан өткерді. Кейін Колчактың Омбы түрмесінен қашып шыққан. Ақыры, 1938 жылы саяси репрессияның құрбаны болды.
Әдеби мұрасы: жанрлар тоғысы
Поэзия
Сәкеннің алғашқы өлеңдер жинағы «Өткен күндер» 1914 жылы жарық көрді. Оның поэзиясындағы шығармашылық ерекшелік пен идеялық-саяси ұстаным саяси лирикасында айқын көрінеді.
Поэмаларының қатарында:
Проза
Проза саласында Сейфуллин қоғамдық өзгерістердің адам тағдырына әсерін, уақыттың мінезін және тұрмыс шындығын кең тыныспен суреттеді.
Повестері:
- «Жер қазғандар»
- «Айша»
- «Біздің тұрмыс»
- «Сол жылдарда»
- «Жемістер»
Мемуарлық романы «Тар жол, тайғақ кешу» — дәуір шындығын авторлық тәжірибемен астастыра көрсеткен елеулі туынды.
Драма, сын, зерттеу және ән мұрасы
Драматургияда «Бақыт жолында» және «Қызыл сұңқарлар» пьесалары өз заманының рухын танытатын маңызды шығармалардың қатарында.
Әдебиетке тек көркем туындымен ғана емес, әдеби-сын мақалалары, баяндамалары және сөйлеген сөздерімен де ықпал етті. Бұл еңбектер ұлттың мәдени-рухани өміріне сергек араласқан сыншыл ойдың тереңдігін аңғартады.
Қазақ әдебиеттануында күні бүгінге дейін маңызын жоймаған зерттеулерінің бірі — «Қазақ әдебиеті».
Сәкен шығарған әндер халықтық дәстүрді негізге ала отырып, өзіндік даралық сипатымен ерекшеленеді.
Тарихи тұлғаны бағалау өлшемі
Сәкен Сейфуллин — қазақ маңдайына біткен біртуар тұлғалардың бірі. Ол ұлтын шын мәнінде сүйіп, халқына аянбай еңбек етті. Өз дәуірінде социалистік жүйені және оны демеген коммунистік партияны халықтарға бақыт пен бостандық әкелетін күш деп қабылдады. Тіпті күмәні болған күннің өзінде, сөз жүзінде тартымды көрінген саяси платформаны ұлттың көгеріп-көктеуіне жаратуға жан-тәнімен күш салды.
Алайда мемлекеттік төңкерістер мен идеологиялық өзгерістерге қарамастан Ресейде өзгеріссіз қалған империялық озбырлық Сәкеннің де, ол секілді жүздеген-мыңдаған боздақтардың да, тіпті мүлде басқа жолды таңдаған ұлтжандылардың да үмітін ақтамады — талайының өмірін қасіретке айналдырды.
Қорытынды тұжырым
Тарихи тұлғаның тағдырын пайымдағанда, оны тек таңдаған бағытымен өлшеу жеткіліксіз. Әділ баға — халқына қаншалықты қызмет еткенімен, қаншалықты еңбек сіңіргенімен және қандай салмақты мұра қалдырғанымен берілуі тиіс. Тарихи әділдік пен ғылыми-әдіснамалық объективті ұстанымның қисыны да осында.
Осы тұрғыдан алғанда, Сәкен Сейфуллин — халқымен мәңгі бірге жасайтын, елінің мәңгі сый-құрметіне лайық тұлға.