ЖАНСҮГІРОВ ІЛИЯС

Жансүгіров Ілияс (1894–1938) — қазақтың көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі. Ол Алматы облысы Ақсу ауданында дүниеге келген.

Алғаш рет Қарағаш ауылындағы мектепте оқып, жәдитше сауат ашады. 1921 жылы Ташкенттегі екі жылдық мұғалімдік курсты бітіріп, өз ауылында мұғалім болып қызмет атқарады.

Кейін аз уақыт «Тілші» газетінде жұмыс істеп, 1922 жылы Верныйдағы Қазақ ағарту институтының меңгерушісі болып тағайындалады. 1925 жылы Мәскеудегі Коммунистік журналистика институтына оқуға түсіп, 1928 жылы тәмамдаған соң «Еңбекші қазақ» газетінде қызметке кіріседі.

Ілиястың шығармашылығы — көп қырлы, алуан сырлы. Ол поэзия, проза, драма салаларында өнімді еңбек етіп, өзіндік қолтаңбасы айқын көркем туындылар шоғырын дүниеге әкелген қуатты қаламгер.

Оның шығармалары әр алуан тақырыпты қамтиды: өзі өмір сүрген ортаның нақты көріністерінен бастап тарихи кеңістікке дейін барады. Қай тақырыпқа қалам тербесе де, ел қамы, халық тағдыры, ұлттың болмыс-бітімі — оның шығармаларының алтын арқауы.

Ақын ретінде Ілияс шығармаларының шоқтығы биік шыңы — оның поэмалары. Қаламынан туған «Күй», «Дала», «Күйші», «Құлагер» сияқты он беске жуық көлемді поэмасы қазақ поэзиясының інжу-маржанына айналды.

Ол қазақ әдебиетінде поэма жанрын түрі мен мазмұны жағынан байытып, халық болмысын асқақтататын рухты жағдайларды көркемдік өзек ете білді. Поэзиясында эпикалық серпін мен лирикалық нәзіктік мінсіз тоғысып, ақынның дара қолтаңбасын айқындайды.

Ілияс әдебиет сыны мен аударма саласында да өнімді еңбек етті. Ол А. С. Пушкиннің көптеген өлеңдерін аударып қана қоймай, «Евгений Онегин» романын қазақ тіліне алғаш рет толық тәржімалады.

Сонымен қатар М. Ю. Лермонтов, А. М. Горький, Н. А. Некрасов, В. В. Маяковский шығармаларын да қазақ тіліне аударып, ұлттық әдебиеттің аударма мәдениетін байытты.

Ілияс Жансүгіров — қазақ сөз өнерінің поэтикасын кемелдендіріп, көріктендірген қайталанбас дарын. Оның шығармалары қазақ әдебиетін көркемдіктің биік шыңына жетелейтін мәңгілік үлгі-өнеге болып қала береді.