МҰХТАР ӘУЕЗОВ туралы
Мұхтар Әуезов: ұлт руханиятының биік тұлғасы
Мұхтар Омарханұлы Әуезов (1897–1961) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, филология ғылымының тұңғыш докторы, профессор, Қазақ КСР-ның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Ол бұрынғы Семей уезінің Шыңғыс болысында дүниеге келді (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы).
Негізгі деректер
- Өмір сүрген жылдары
- 1897–1961
- Қызмет аясы
- жазушы, ғалым, қоғам қайраткері
- Туған жері
- Шыңғыс болысы (қазіргі Абай ауданы)
Қалыптасу кезеңі: орта, тәрбие, білім
Мұхтар Әуезов үлкен өмірлік әрі шығармашылық жолдан өткен тұлға. Оның алғашқы жиырма жылға жуық жастық шағы сүйікті ақыны және рухани ұстазы болған Абайдың балалық, жастық, жігіттік кезеңдерін еске түсіреді. Кейін әлемге танылған эпопеясында суреттелетін кеңістік те — сол дала, сол ауыл, сол қоғамдық орта.
Болашақ жазушы атасы Әуез бен әжесі Дінасылдың тәрбиесінде өседі. Алғаш сауатын аштырған да — атасы. Осы тәлімнің арқасында Мұхтар ауылдастарына Абай өлеңдерін оқып беретін деңгейге жетеді.
Кейін ол алдымен Семейдегі бес кластық орыс училищесін, одан соң мұғалімдік семинарияны тәмамдайды. Семинария қабырғасында жүріп тұңғыш көркем туындысы — «Еңлік-Кебек» пьесасын жазады.
Ізденіс пен кәсіби шыңдалу
Әуезов Алашорда үкіметінің қызметіне белсене араласады. Алашорда таратылғаннан кейін білім мен ғылымға түбегейлі бет бұрады: бір қыс Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінде оқып, кейін төрт жыл Ленинград университетінде білім алып, филология факультетін бітіреді.
Сол жылы Орта Азия университетінің Шығыс факультеті жанындағы аспирантурада оқуын жалғастырады. Жазушы әрі ғалым ретінде ол көптеген жанр мен тақырыпқа қалам тартып, очерктер, әңгімелер, пьесалар жазды, көркем аудармалар жасады. Сонымен қатар әдеби сын мен әдебиет тарихын зерттеуге белсене қатысып, мазмұнды мақалалар жариялады, баяндамалар жасады, оқулықтар құрастырды және жоғары оқу орындарында дәріс оқыды.
Абай тақырыбы: шығармашылық асқар
Осы көпқырлы еңбектің өзегінде Әуезовтің шығармашылық асқарына айналған бір арна бар: Абай әлемі. Бұл бағыттағы алғашқы ірі қадамдардың бірі — «Татьянаның қырдағы әні». Бұдан кейін жазушы Абай бейнесін кең тыныспен, әр алуан жанрда сомдауға кіріседі.
Маңызды белес
«Абай» трагедиясы — ұлы ақынның образын сахнада тұңғыш рет бейнелеген шығармалардың бірі.
Ұзақ зерттеп, кең тыныспен кіріскен «Абай жолы» роман-эпопеясын Мұхтар Әуезов он бес жылға жуық уақыт жазды. Жазушының өз айтуынша, «Абай» және «Абай жолы» романдарын жазу оның шығармашылық өміріндегі ең сүйікті ісіне айналады.
Негізгі идея
«Абай жолы — халық жолы, халық жолы — Абай жолы». Осы бірлікті тарихи шындыққа сай, асқан көркемдік шеберлікпен көрсету — Мұхтар Әуезовтің шығармашылық жеңісі.
Құрмет пен мұра
Бұл шығармашылық жеңіске сай Әуезов туған халқының зор құрметіне бөленді, өз дәуірінің ең жоғары марапаттарын — КСРО Мемлекеттік сыйлығы мен Лениндік сыйлықты иеленді.
1961 жылы дүниеден өткеннен кейін Республика Үкіметі ұлы жазушының есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында арнайы қаулы қабылдады: Ғылым академиясының Әдебиет және өнер институты мен Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрына Мұхтар Әуезовтің аты берілді, әдеби-мемориалдық мұражайы ашылды. Сонымен қатар бірқатар мектеп, көше және Алматының бір ауданы М.Әуезов атымен аталды.
Мұхтар Әуезов мұрасы — тек әдебиет тарихының бөлігі ғана емес, ұлттық сананың, көркем ойдың және мәдени жадының тұғыры.