СӘБИТ МҰҚАНОВ туралы
Тұлғалық портрет
Мұқанов Сәбит Мұқанұлы (1900–1973) — қазақтың көрнекті жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі. Ол қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы Жаманшұбар өңірінде дүниеге келген.
Негізгі деректер
- Өмір сүрген жылдары
- 1900–1973
- Туған жері
- Жаманшұбар, Жамбыл ауданы, Солтүстік Қазақстан
- Қызмет салалары
- Жазушы, қоғам қайраткері, ғалым
- Мәртебесі
- Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі
Балалық шағы және білімге жол
Әке-шешеден ерте айырылған Сәбит балалық шағын ауқатты ағайындарына жалданып, қой бағумен өткізеді. Талаптанып жүріп хат танығанымен, тұрақты ұстаз көріп, жүйелі білім алуға мүмкіндігі болмады.
Тек он сегіз жасқа толғанда Омбы қаласына барып, мұғалімдер курсында оқуға жол ашылады. Оны тәмамдаған соң ауылға оралып, біраз уақыт мұғалім болып еңбек етеді.
Өмірлік ұстаным
Ол өз тәжірибесі арқылы ілгерлеудің басты кепілі — терең білім екенін айқын түсінді: білімсіз көздеген мақсатқа жету қиын екенін шығармашылық жолы да, қоғамдық қызметі де дәлелдеді.
Қоғамдық қызмет және шығармашылыққа бетбұрыс
Ауылдағы жұмысы кезінде кеңестендіру ісіне белсене араласып, таптық күрестің Көкшетау өңіріндегі оперативтік өкілі, кейін партияның Ақмола губерниялық комитетінде нұсқаушы қызметін атқарады.
1922 жылы Орынбордағы рабфакқа түсіп, оқуын аяқтағаннан кейін баспасөз саласында еңбек етеді. Жастайынан ел ішінде айтылатын жыр-дастандарды жаттап өскен, өлеңді ауызша да, жазбаша да шығарып машықтанған Сәбит осы кезеңнен бастап шығармашылыққа шындап ден қояды.
Кеңінен танытқан туындылары
- «Сұлушаш» дастаны
- «Адасқандар» романы
Шығармалары және әдебиеттегі орны
Осы тұста бірінен кейін бірі жарық көрген көптеген еңбектері қазақ әдебиетінің дамуына айрықша ықпал етті. Солардың қатарында «Майға сәлем» (1933), «Сөз — Советтік армия» (1934) өлеңдері, «Ақ аю» поэмасы (1935), «Жұмбақ жалау» романы (1938) және басқа да туындылары бар.
Роман жанрындағы белес
«Жұмбақ жалау» романы кейін қайта өңделіп, «Ботагөз» атауымен жарық көріп, жазушы шығармашылығында да, қазақ прозасында да елеулі белеске айналды.
Халық шежіресіне айналған еңбек
Жазушының саналы шығармашылық өмірінің көп бөлігін қамтыған «Өмір мектебі» трилогиясы шын мәнінде халық өмірін кең тыныспен суреттеген шежірелік туынды болды.
Жоғары білім және әдеби ұйымдардағы қызметі
Терең білімнің қажет екенін ерте түсінген Сәбит Мұқанов 1928 жылы Ленинград университетінің филология факультетінде оқиды. Кейін Мәскеудегі Қызыл профессура институтының әдебиет бөлімінде білім алып, оқуын аяқтайды.
Ол «Қазақ әдебиеті» газетінің редакторы болып қызмет атқарып, Қазақстан Жазушылар одағына жетекшілік етеді. Бұл жылдары да өнімді жазудан қол үзбей, драматургия, сын және әдебиеттану салаларында айрықша еңбек сіңіреді.
Ғылыми-зерттеу мұрасы
Сәбит Мұқанов 200-ден астам әдеби-сын мақалалар жазып, қазақ ауыз әдебиетін зерттеді. Фольклор мен көне жазба мұраларды жинап, бастырып шығаруға атсалысты; әдебиет тарихы мен ағартушы-демократтар шығармашылығы туралы зерттеулер жариялады. Халық поэзиясының ірі өкілдері жөнінде салмақты пікірлер айтты.
Құнды зерттеу еңбегі
1974 жылы жарық көрген «Халық мұрасы» тарихи-этнографиялық шолуы халқымыздың мәдениеті, өнері, тілі және материалдық құндылықтары туралы жазылған ерекше бағалы зерттеу еңбек саналады.