ҒАБИТ МҮСІРЕПОВ
Өмір жолы және қалыптасуы
Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов (1902–1985) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері. Ол қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданында дүниеге келген.
Алғашында ауыл молдасынан арабша хат таныған Ғабит жастайынан әуелі екі жылдық ауылдық орыс мектебін, кейін төрт жылдық жоғары басқыш орыс мектебін бітіреді. Қазақ төңкерісінен кейін кеңестік мекемелерде орысша сауаты бар маман ретінде түрлі қызмет атқарып, қоғамдық жұмысқа белсене араласады.
Әдебиетке бет бұруына әсер еткен орта
- Орыс мектебінде оқып жүргенде орыс классиктерінің шығармаларымен танысуы.
- Ауыл мектебінде әдебиет пәнінен сабақ берген Бекет Өтетілеуовтың ықпалы.
- Орынбордағы рабфакта оқуы барысында әдеби білімі мен эстетикалық талғамының тереңдеуі.
Алғашқы шығармалар және стильдің танылуы
Орынбордағы рабфакта оқып жүрген тұста ол өзінің тұңғыш туындысы — «Тулаған толқында» повесін жазады. Кейін баспа орындарында, партия және кеңес мекемелерінде жауапты қызмет атқара жүріп, шығармашылық еңбегін тоқтатпай дамыта береді.
Әңгімелері
«Қос шалқар», «Көк үйдегі көршілер», «Шұғыла», «Талпақ танау»
Повесі
«Бір адым кейін, екі адым ілгері»
Бұл еңбектер қазақ әдебиетіне жазу мәнері қалыптасқан, көркемдік шеберлігі айрықша жаңа суреткердің келгенін айқын танытты. Шығармашылық жолының бір белесін аналар туралы әңгімелер топтамасымен түйіндеген қаламгер кейін кең тынысты туындыларға бет бұрады.
Кең тынысты прозасы: роман және повесть
«Қазақ солдаты»
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар тұста Ғабит Мүсірепов өзінің тұлғалы туындысы — «Қазақ солдаты» романын жазады. Шығарма тың тақырыбымен, кейіпкерлерінің көркем сомдалуымен, сюжеттік құрылымының шеберлігімен және тартымды тілімен қазақ романдарының таңдаулы қатарына қосылды.
«Оянған өлке»
Араға уақыт салып, жазушы өзінің ең ауқымды әрі салмақты еңбектерінің бірі — «Оянған өлке» романын жариялайды. Қазақ прозасының шоқтығы биік туындысы саналатын бұл шығармадан кейін ол қайтадан шағын жанрға ойысып, әңгіме мен повесть өрісінде зергерлік шеберлігін одан әрі шыңдай түседі.
Марапат және соңғы елеулі туындылар
1968 жылы «Кездеспей кеткен бір бейне» кітабы үшін Абай атындағы республикалық сыйлыққа ие болды.
Біраз жылдан соң прозадағы соңғы елеулі шығармаларының бірі — «Ұлпан» повесін жариялады.
Драматургия және экран өнері
Ғабит Мүсірепов отызыншы жылдардың өзінде-ақ ірі драматург екенін танытып, «Қыз Жібек» операсының либреттосын, «Қозы Көрпеш — Баян сұлу» пьесасын жазды. Кейінгі жылдарда да қазақ драматургиясының алтын қорына енген «Амангелді» және «Ақан сері — Ақтоқты» пьесаларын дүниеге әкелді.
Оның шығармаларының негізінде кинофильмдер түсіріліп, қаламгер мұрасы көркем өнердің бірнеше саласында кеңінен тарады.
Қоғамдық қызметі және құрметі
Ғабит Мүсірепов қоғамдық, публицистік, журналистік және сыншылық қызметі арқылы да қазақ мәдениетінің дамуына зор үлес қосты. Дегенмен, халық оны ең алдымен үлкен суреткер жазушы, көркем сөздің хас шебері ретінде танып, ерекше құрмет тұтты.
Мемлекеттік қызметтері
- Бірнеше мәрте Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
- Бір рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты.
- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болып сайланды.
Марапаттары
- Екі мәрте Ленин орденімен марапатталды.
- Еңбек Қызыл Ту ордендерін алды.
Мүсіреповтің шығармашылық мұрасы — қазақ прозасы мен драматургиясының көркемдік көкжиегін кеңейткен, ұлт әдебиетінің өрісін жаңа деңгейге көтерген құндылық.