ҒАБИДЕН МҰСТАФИН

Ғабиден Мұстафин: өмір жолы және қаламгерлік қалыптасуы

Ғабиден Мұстафин (1902–1985) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. Ол қазіргі Қарағанды облысы, Бұхар жырау ауданы аумағындағы Жауыр тауының етегінде дүниеге келген.

Білімге басталған жол

Ғабиден әуелі діни мектепте оқып, мұсылманша сауат ашты. Заманның беталысын аңғарған әкесі оны он төрт жасында Спасск зауытында табельші болып істейтін Мауқымның Жүсібі атты кісінің көмегімен бір жыл орысша оқытады. Осы қысқа мерзімнің өзі зерек баланың келесі жылы осындағы бес жылдық орыс-қазақ мектебінің төртінші сыныбына түсуіне мүмкіндік береді.

Алайда төңкеріс кезеңіндегі аласапыран оның оқуын жалғастыруға мұрша бермей, бір жылдан соң ауылға қайтуына мәжбүр етеді.

Қызылордадағы алғашқы қадамдар: қызмет пен сөзге жақындау

Арада шамамен жеті жыл өткенде, тұрмыс құрып, отбасылы болған жас жігіт білімін көтеру мақсатымен Қазақстанның сол кездегі астанасы Қызылордаға келеді. Бірақ оқу орнына түсе алмай, өлкелік сотқа іс-қағаздарын тіркеуші болып орналасады.

Жаңа танысы Сәбит Мұқановқа еліктеп әңгіме жазады. Ұзамай «Жыл құсы» журналында тырнақалды әңгімесі жарияланып, араға жыл салып «Ер Шойын» атты алғашқы әңгімелер жинағы жарық көреді.

Сынақ жылдары және журналистика мектебі

Уақыт өте қаламы ұшталып, әдеби ортамен араласып, сол дәуірдің дәстүріне сай пікірталастарға қатысады. Бірақ әдебиет майданында үлкен қағажу көріп, жазғандары жарияланбай, бәрін тастап ауылына кетуге мәжбүр болады.

Кейін Қарағандыға келіп, үш жыл қара жұмыста істейді. Дегенмен осы кезеңде газет ісіне қайта араласып, әуелі «Қарағанды пролетариаты», кейін Новосибирь қаласында шыққан «Қызыл ту» газеттерінде қызмет атқарады.

Бұл жылдары көркем әдебиеттен біршама қол үзсе де, журналистика оның қаламын төселтіп, өмірлік тәжірибесін молайта түсті. Сондықтан жаңа астана Алматыға, әдеби ортаға қайта оралғанда, өнімді түрде жазуға кіріседі.

Шығармашылық өзек: өндіріс пен ауыл тағдыры

Ғ. Мұстафин шығармашылық жолында өндіріс тақырыбы мен ауыл шаруашылығы тақырыбын қатар алып, екі бағытта да өнімді еңбек етті. Кезінде жүйелі білім ала алмағанына қарамастан, тынымсыз ізденісінің арқасында орыс және қазақ қаламгерлерінен үйреніп, шеберлігін шыңдады. Өз сөзімен айтқанда, «өмірдің алдын орауды» мақсат етті.

Соның нәтижесінде оның туындылары қазақ әдебиетінде осы тақырыптар бойынша алғашқылардың қатарынан орын алды. Өндіріс тақырыбындағы «Өмір не өлім», «Қарағанды» романдары да, ауыл шаруашылығы жайлы «Шығанақ», «Миллионер» романдары да — соның айқын дәлелі.

Дәуір шежіресі және азаматтық ұстаным

«Дауылдан кейін» мен «Көз көрген» романдары жазушы өмір сүрген дәуірдің деректі шежіресіне айналды. Ақырын жүріп, анық басу, әділеттен айнымау — оның өмірлік ұстанымы болды. Әр шығармасы халқын рухани сусындатуға қызмет етіп, сол үшін ел құрметіне бөленді.