Қазақша рефераттар

ӘБІЛХАН ҚАСТЕЕВ

Әбілхан Қастеев (1904–1973): қазақ бейнелеу өнерінің іргетасын қалаған тұлға

Әбілхан Қастеев — қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Ол Алматы облысына қарасты Жаркент өңірінде дүниеге келіп, өмірінің соңын Алматы қаласында өткерді.

Мәртебесі

Қазақстанның халық суретшісі (1944)

Қызметі

Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы (1945–1956)

Өмір жолы: еңбекпен басталған өнер

Қастеев еңбек жолын Түркісіб темір жолы құрылысына жұмысшы болып орналасудан бастады. Кейін Мәскеудегі көркемсурет студияларында Н. Г. Хлудов пен И. Бродскийден дәріс алып, кәсіби шеберлігін шыңдады (1929–1936).

Тамыр: халық қолөнері мен ананың тәлімі

Әбілханның өнерге бейімдігі жастайынан-ақ байқалды. Анасы Айғанша кілем, алаша, бау-басқұр тоқуға, сырмақ сыруға, шым ши жасауға өте шебер болған. Болашақ суретші бала күнінен халық өнеріне көз қанықтырып, анасына ою-өрнек салуға көмектесе жүріп, қолын суретке жаттықтырды.

Ерте кезең: портрет пен мінезді ашу

1930–1931 жылдары жазылған «Қарындастың портреті» және «Автопортрет» туындылары түпнұсқаға ұқсастығымен, кейіпкер болмысын ашуға деген талпынысымен ерекшеленеді. Осы кезеңнен бастап ол ел өмірінің сан қырлы тынысына терең үңіліп, тарихи-әлеуметтік өзгерістерге суреткерлік зердемен қарай бастайды.

Өткен мен бүгінді сабақтастырған көркем шежіре

Қастеевтің шығармашылығы халық өмірінің алуан көріністерін шынайы бейнелеген мыңнан астам туындыны қамтиды. Оның бірқатар еңбегі өткен мен бүгінді қатар алып, қоғамдағы өзгерістерді дәл әрі әсерлі суреттейді.

Маңызды туындылар

  • «Мектепте» (1930)
  • «Түркісіб» (1932)
  • «Жамбылдың портреті» (1937)
  • «Ескі және жаңа тұрмыс» (1937–1941)
  • «Жас Абай» (1945)
  • «Амангелді сарбаздары» (1970)

Табиғат пен жасампаздық: кең тынысты эпика

Әбілхан Қастеев туған өлкенің көркем табиғатын ғана емес, сол кеңістіктегі адам қолының жасампаз өзгерістерін де зор шабытпен бейнелей алды. Оның пейзаждары мен өндіріс тақырыбындағы полотнолары эпикалық қарымымен, шыншылдығымен, айқын композициялық шешімдерімен назар аударады.

Табиғат және жаңа дәуір тақырыбындағы полотнолар

  • «Биік таулы мұз айдын» (1954)
  • «Гүл ашқан алма» (1958)
  • «Менің Отаным» (1959)
  • «Жайлаудағы автодүкен» (1963)
  • «Қапшағай ГЭС–I» (1972)

Қорытынды: перзенттік махаббатпен жазылған өнер

Әбілхан Қастеев өзіндік дара қолтаңбасымен ғана ерекшеленбейді. Ол туған жерін, өскен елін перзенттік махаббатпен жырлаған, халқымен тағдырлас дәуір тынысын өнер тілімен сөйлеткен біртуар суреткер ретінде тарихта қалды.