АХМЕТ ЖҰБАНОВ
Ахмет Қуанұлы Жұбанов (1906–1968)
Ахмет Қуанұлы Жұбанов — қазақ музыкасын зерттеген көрнекті ғалым, әйгілі композитор және дирижер. Ол Қазақстанның халық артисі (1944), өнертану ғылымының докторы (1943), профессор (1948) атанды.
Негізгі қырлары
- Ғалым, музыка зерттеушісі
- Композитор, дирижер
- Ұстаз және ұйымдастырушы
Қысқаша түйін
Жұбанов қазақтың музыкалық мәдениетін зерттеу, жүйелеу және кеңінен насихаттау ісін жаңа сапалық деңгейге көтерген тұлғалардың бірі. Ол «қазақ музыкасы» ұғымын жалпы атау ретінде емес, ұлт болмысымен сабақтас нақты рухани құбылыс ретінде орнықтыруға өмірін арнады.
Өмірбаяны және қалыптасуы
Туып-өскен жері — Алматы қаласы. Жас кезінен музыкаға ден қойып, ауылдасы Талым күйші, ауыл мұғалімі Қ. Ашғалиев, әкесі Қуан және ағасы Құдайбергеннен тәлім алды.
Кейін Темір қаласында орыс халық аспаптары әуесқойлары оркестріне жетекшілік еткен П. Черняктан сольфеджио, скрипка және музыка теориясы бойынша сабақ алды.
1929: Ленинградтағы оқу
- М. И. Глинка атындағы техникум: А. А. Этигонның скрипка класы
- Консерватория: профессор Ф. А. Ниманның гобой класы
- Кейін музыка тарихы мен теориясы факультеті
1933: Алматыдағы ұстаздық қызмет
1933 жылы Ахмет Қуанұлы Алматы музыкалық-драма училищесіне ұстаздық қызметке келді. Осы кезеңнен бастап өмірінің соңына дейін қазақ музыкалық мәдениетін қалыптастыру ісіне тоқтаусыз еңбек сіңірді.
Ол өз ісімен адам қабілетінің қуаты мен нәтижелі еңбектің қандай болатынын айқын көрсетті.
Композиторлық мұрасы
Композитор ретінде Жұбанов қазақ музыкалық мәдениетіне өзіндік мелодиялық өрнек қосты. Ол ондаған ән мен күйдің, романстар мен хорлардың, аспаптық-симфониялық және вокальдық шығармалардың авторы.
Опералар
- «Абай» (1944) — Л. Хамидимен бірлесіп
- «Төлеген Тоқтаров» (1947) — Л. Хамидимен бірлесіп
- «Құрманғазы» (1970) — қызы Ғ. Жұбанова аяқтаған
Көркемдік ерекшелігі
Жұбанов шығармаларында халықтық әуен табиғаты кәсіби композиторлық ойлаумен тоғысады. Бұл үндестік ұлттық дыбыс әлемін жаңа жанрлар мен ірі формаларға батыл енгізуге жол ашты.
Негізгі идея: ұлттық музыкалық мұраны сақтай отырып, оны ғылыми тұрғыда түсіндіру және кәсіби сахналық кеңістікке шығару.
Ұйымдастырушылық және ғылыми еңбегі
Ахмет Қуанұлы қазақ музыкасын зерттеу, түсіндіру және жүйелеп насихаттауда кезеңдік мәні бар істер атқарды. Ол дирижерлік, ұстаздық, ғылыми-зерттеушілік және қоғамдық қызметті қатар алып жүріп, ұлттық мәдени инфрақұрылымды қалыптастыруға ұйытқы болды.
Бастаған бастамалары
- Алғашқы музыкалық әліппе
- Қазақ музыкасын зерттейтін ғылыми кабинет
- Музыкалық сынақ шеберханасы
- Ғылым академиясындағы өнертану секторы
- М. О. Әуезов атындағы Әдебиет пен өнер институтының музыка бөлімі
Музыкалық мекемелер мен білім беру
- Қазақтың халық аспаптары оркестрлері
- Қазақтың мемлекеттік филармониясы
- Қазақ консерваториясы және халық аспаптары кафедрасы
- Қазақтың музыкалық театры
- Қазақ музыкасы туралы оқу құралдары
Экспедициялар және мұра жинау
Жұбановтың мұрындық болуымен 1940-жылдары ұйымдастырылған ғылыми экспедициялар 1980-жылдарға дейін жалғасып, Қазақстанның түкпір-түкпірінен шамамен 10 мыңға жуық ән-күй нұсқасын жинады.
Ол қазақтың кәсіпқой халық композиторлары туралы өмірбаяндық деректерді жинақтап, шығармаларын нотаға түсіріп, тәжірибелі әнші-күйшілерге үйрету арқылы халықтың рухани игілігіне айналдыруда теңдессіз еңбекқорлық пен іскерліктің үлгісін көрсетті.
Тарихи орны
Ахмет Қуанұлы Жұбановтың ғалым, педагог, композитор, орындаушы және ұйымдастырушы ретінде қазақтың музыкалық мәдениетіне сіңірген еңбегі — ұлттың мәдени-рухани шежіресіндегі ең көрнекті белестердің бірі. Оның қызметі ұлттық музыкалық ойдың кәсіби деңгейге көтерілуіне, мұраның жүйеленуіне және келер ұрпаққа жетуіне берік негіз қалады.