ДІНМҰХАМЕД ҚОНАЕВ туралы
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев: мемлекет қайраткері және ірі ұйымдастырушы
Қонаев Дінмұхамед Ахметұлы (1912–1993) — аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, үш мәрте Социалистік Еңбек Ері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, техника ғылымының докторы, КСРО-ның бірқатар шетел ордендері мен медальдарының иегері. Ол Алматы қаласында қызметкерлер отбасында дүниеге келген.
Мәртебесі
Мемлекет және қоғам қайраткері, партия және кеңес органдарында жоғары лауазымдар атқарған.
Ғылым
Академик, техника ғылымының докторы; республика ғылымын ұйымдастыру мен дамытуға елеулі үлес қосқан.
Марапат
Үш мәрте Социалистік Еңбек Ері, сондай-ақ ордендер мен медальдар иегері.
Білім жолы және өндірістегі тәжірибе
Орта мектепті бітіргеннен кейін Қазақстан Өлкелік комсомол комитеті оны Мәскеудегі Түсті металдар және алтын институтына оқуға жібереді. Институтты ойдағыдай тәмамдап, тау-кен инженері мамандығын алған Д. Қонаев Балқаш мыс қорыту комбинатының Қоңырат руднигіне жұмысқа орналасады.
Қоңыраттағы қызмет баспалдақтары
- Бұрғылау станогының машинисі
- Цех бастығы
- Рудниктің бас инженері
- Рудник директоры
Екінші дүниежүзілік соғыстың қиын жылдарында ол тылдағы жұмысты ұйымдастырудағы іскерлігімен көзге түседі. Кейін «Алтайполиметалл» комбинаты бас инженерінің орынбасары, Риддер руднигінің директоры, сондай-ақ КСРО қорғасын-мырыш өнеркәсібіндегі ең ірі кәсіпорындардың бірі — Лениногор кен басқармасының директоры қызметтерін атқарады.
Мемлекеттік қызмет және ғылымды басқару
1942–1952 жылдары Д. Қонаев Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып қызмет атқарды. Осы кезеңде Қазақстан ғалымдары оған зор сенім білдіріп, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, кейін оның президенті етіп сайлайды.
Ғылымдағы ұйымдастырушылық бағыты
Тау-кен ісі саласының ірі ғалымы ретінде ол республика ғылымының дамуына жүйелі түрде еңбек сіңірді: ғылыми-ұйымдық жұмысты жетілдіру, зерттеулердің басым бағыттарын айқындау және негізгі салаларды білікті кадрлармен нығайту шаралары оның басшылығымен жүзеге асты.
Жоғары лауазымдар және саяси қызмет
Негізгі қызметтері
- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы
- 1955–1960, 1962–1964
- ҚКП ОК бірінші хатшысы
- 1960–1962, 1964–1986
Одақтық деңгейдегі рөлі
- КСРО Жоғарғы Кеңесінің бірнеше мәрте депутаты болып сайланды.
- СОКП-ның XIX съезінен бастап кейінгі съездердің бәріне делегат болды.
- 1956 жылдан бастап СОКП ОК мүшесі.
- XXIII съезде Саяси Бюро мүшелігіне кандидат, XXIV съезде мүше болып сайланды.
- КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумы және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумы құрамында қызмет атқарды.
Ол Қазақстанның экономикасы мен мәдениетін өркендетуге өзінің білімін, мол тәжірибесін және ұйымдастырушылық қабілетін аянбай жұмсады. Парламент және партия делегацияларын басқарып, бірнеше рет шетелдерде болды.
Тарихи бағасы: күрделі дәуірдегі ұстаным
Д. Қонаев өз заманының ірі саясаткері ретінде танылды. Билік басындағы кезең қаншалықты күрделі әрі қарама-қайшылықты болғанымен, елдің экономикасын, әлеуметтік саласын, ғылымын және ұлттық мәдениетін дамытуға айтулы еңбек сіңірді.
Түрлі деңгейдегі партия және кеңес қызметін атқара жүріп, Орталықтың өктем саясатына толық ыға бермей, ел мүддесін және болашақ қамын назардан тыс қалдырған жоқ.
Ел мүддесіне қатысты шешімнің бір мысалы
1960-жылдардың басында Н. С. Хрущевтің өктем шешімімен Өзбекстанға берілген қазақ жерінің бір бөлігін қайта қайтарып алуы — осы ұстанымның айқын дәлелдерінің бірі ретінде аталады.
1986 жыл және кейінгі кезең
1986 жылы СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы болып М. С. Горбачевтің келуіне байланысты Д. Қонаев Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшылығынан босатылды. Орталықтың әділетсіз саясатына қарсылық ретінде республика жастары алаңға шықты. Бұл оқиға кейін әйгілі Желтоқсан көтерілісіне ұласты.
Беделі
Ширек ғасырға жуық басшылық кезеңінде мәдениеттілігімен, имандылығы және ізеттілігімен танылды.
Құндылықтары
Халық дәстүрін жақсы білетін, тағылымы терең, ой-өресі биік тұлға ретінде бағаланды.
Көзқарасы
Кейін де қоғамды демократияландыру қажеттігін терең сезініп, елдегі реформалық бағыттарды қолдады.
Өмірінің соңы
Өзі өмір сүрген күрделі уақыттың адал перзенті бола білген абзал азамат Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев 1993 жылғы 22 тамызда, 82 жасқа қараған шағында, кенеттен қайтыс болды.