КҮЛӘШ БӘЙСЕЙІТОВА
Бәйсейітова Күләш (Гүлбаһрам) Жасынқызы (1912–1957)
Бәйсейітова Күләш (Гүлбаһрам) Жасынқызы — қазақтың әйгілі әншісі (лирика-калоратуралық сопрано), қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі, қоғам қайраткері. 1936 жылы КСРО халық артисі атанды. 1948–1949 жылдары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болды.
Туып-өскен жері
Қарағанды облысы, Шет ауданы
Топырақ бұйырған жері
Алматы қаласы
Ерте қалыптасқан өнер жолы
Күләштің әншілік өнерге бейімділігі жас кезінен-ақ байқалды. Оның талантының ұштала түсуіне ән мен күйге жүйрік әкесі Жасынның ықпалы зор болды. Жеті жылдық мектепті аяқтаған соң ол Қазақтың педагогикалық институтына түсіп, ондағы көркемөнерпаздар үйірмесіне белсене қатысты. Қала жастарының өнер байқауларында әншілік дарынымен көзге түсті.
Драма театрындағы қалыптасу
1930 жылы Күләш Қазақтың тұңғыш драма театрының труппасына қабылданды. Сахна өнерінің қыр-сырына ынтамен ден қойған ол көп ұзамай театрдың жетекші артистері қатарынан көрінді. Қысқа уақыт ішінде бірқатар күрделі бейнелерді сомдап, актерлік қабілетін айқын танытты.
Ойнаған негізгі рөлдері
- Б. Майлин, «Майдан» — Пүліш
- Н. В. Гоголь, «Үйлену» — Агафья Тихоновна
- М. Тригер, «Сүңгуір қайық» — Клаудия
- Қ. Бәйсейітов, А. Шанин, «Зәуре» — Зәуре
- М. Әуезов, «Еңлік – Кебек» — Еңлік
Күләш образ табиғатын дәл танып, оны өмірлік шынайылықпен жеткізе білді. Әсіресе туа біткен әншілік қабілеті кейіпкер болмысын тереңдетіп, оның сахнадағы әсерін күшейтті. Бұл қасиеттері оны қазақ сахна өнеріне лайық жаратылған дара тұлға ретінде айқындады.
Музыка студиясы және қазақ операсының бастауы
1933 жылы Күләш жаңадан ашылған музыка студиясына қабылданды. 1934 жылы Қазақ музыка театры «Айман – Шолпан» (М. Әуезов, И. В. Коцых) музыкалық комедиясымен шымылдығын ашқанда, ол басты рөлді үлкен шеберлікпен орындады. Айман бейнесі арқылы қазақ қызының ар-намысы мен парасатын шабытпен сомдап, көрермен ықыласына бөленді.
Жарқыраған опералық бейнелер
Бұдан кейін Күләштің ғажайып таланты мен сахналық қуаты жаңа қырынан ашылды. Б. Майлин мен И. В. Коцыхтың «Шұға» музыкалық драмасындағы Шұға және Е. Брусиловскийдің «Қыз Жібек» операсындағы Жібек бейнелері — оның әншілік-артистік мүмкіндіктерін барша болмысымен танытқан ірі жетістіктері болды. Осы рөлдер арқылы ол жұртшылықтың ыстық ықыласына бөленіп, қазақ сахна өнерінің тірек тұлғасына айналды.
Басты партиялар орындаған опералары
Е. Брусиловский
«Жалбыр», «Ер Тарғын»
Е. Брусиловский
«Алтын астық», «Гвардия алға»
А. А. Зильбер
«Бекет»
И. Н. Надиров
«Терең көл»
А. Жұбанов, Л. Хамиди
«Абай»
М. Төлебаев
«Біржан – Сара»
Дж. Пуччини
«Чио-Чио-Сан»
П. И. Чайковский
«Евгений Онегин»
А. Рубинштейн
«Демон»
Бір-біріне ұқсамайтын кереғар мінездер мен иірімі күрделі вокалдық партиялар Күләштің көпқырлы дарыны арқылы ерекше көркемдік қуатқа ие болды. Оның орындауындағы әр бейне эстетикалық әрі эмоциялық әсері күшті тұтас бір сахналық галереяға айналды.
Концерттік өнердегі даңқ
Күләш Бәйсейітова концерттік әнші ретінде де кең танылды. Ол сахнадағы қайталанбас болмысымен, дауыс мәдениетімен және орындаушылық шеберлігімен қазақ музыка өнерін әлемдік деңгейде танытқан дара дарын иесі болды.