Қазақша рефераттар

ШӘКЕН АЙМАНОВ

Шәкен Айманов: сахна мен экранды тоғыстырған тұлға

Айманов Шәкен Кенжетайұлы (1914–1970) — қазақтың әйгілі әртісі әрі режиссері. Қазақстанның халық әртісі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, сондай-ақ КСРО Халық әртісі және КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанған.

Туған жері

Павлодар облысы, Баянауыл ауданы

Мәңгілік мекені

Алматы қаласы

Өмір жолы және кәсіби қалыптасуы

  1. 1

    Орта мектепті бітірген соң (1928) Семейдегі педагогикалық техникумға оқуға түседі.

  2. 2

    Осы кезеңнен бастап театр өнеріне ден қойып, 1933 жылы Қазақ драма театрының құрамына қабылданады.

  3. 3

    Театр сахнасында шамамен жиырма жыл еңбек етіп, актерлік шеберлігін шыңдайды; 1951 жылы театрдың бас режиссері болады.

  4. 4

    1953 жылдан бастап өмірінің соңына дейін қазақ кино өнері саласында өнімді еңбек етеді.

Негізгі ерекшелігі

Шәкен Айманов — аса дарынды актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна және кино өнерінің қалыптасып, кемелденуіне айрықша ықпал еткен дара тұлға. Оның шығармашылық ұстанымы — кейіпкердің ішкі әлемін терең ашу, ұлттық бояуды қанық беру және қоғам мен заман туралы философиялық ой-толғамды көркемдік тілмен жеткізу.

Театрдағы жарқын бейнелер

М.Әуезов атындағы Мемлекеттік драма театры сахнасында қазақ драматургиясы мен әлемдік классикадағы көптеген күрделі образдарды сомдады.

Қазақ драматургиясындағы рөлдері

  • Ақан сері
  • Қобыланды
  • Қодар
  • Керім («Абай»)
  • Алдар Көсе
  • Исатай (Жансүгіров, «Исатай—Махамбет»)

Әлемдік классикадағы рөлдері

  • Кассио, Отелло (Шекспир)
  • Уәлиханов, Тихон (Островский)
  • Сатин (Горький)
  • Шадрин (Погодин)
  • Кидд (Лавренев)
  • Бетт (Дж. Гоу, А. Д’Юссо)
  • Хлестаков (Гоголь)
  • Кривенко (Чирсков)
  • Гельпак (Ф. Вольф)

Мемлекеттік мойындау

Шәкен Айманов қойған «Абай» спектаклі 1952 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды.

Кино өнеріндегі мұрасы

Театрдағы терең психологизм мен ұлттық ерекшелікті айқындайтын режиссерлік қолтаңбасын ол кино саласында да шебер жүзеге асырды. Төмендегі фильмдер қазақ киносына көркемдік төлтумалық дарытып, өміршең туындыға айналды:

  • «Махаббат туралы аңыз» (1953)
  • «Дала қызы» (1954)
  • «Біздің сүйікті дәрігер» (1958)
  • «Алдар Көсе» (1965)
  • «Туған жер» (1967)
  • «Атаманның ақыры» (1970)

Қорытынды

Шәкен Аймановтың шығармашылық мұрасы — қазақ сахнасы мен киносы тоғысқан кеңістіктегі биік өлшем. Ол сомдаған образдар мен қойған қойылымдар ұлттық өнердің көркемдік көкжиегін кеңейтіп, бірнеше буынға бағыт-бағдар берді.