Қор сиымдылығы
Сабақ жоспары: Негізгі қорлардың мәні мен құрылымы
Бұл сабақта негізгі қорлардың экономикалық мәні, олардың түрлері, бағалау тәсілдері және негізгі өндірістік қорларды пайдаланудың негізгі көрсеткіштері қарастырылады. Материал оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыруға және теорияны тәжірибелік мысалдар арқылы бекітуге бағытталған.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушылардың негізгі қорлар туралы білімін дамыту; негізгі қорлардың түрлерін, сондай-ақ оларды бағалау әдістерін түсіндіру арқылы білімін жетілдіру.
Тәрбиелік
Өзара құрмет қалыптастыру; басқа адамның пікірін сыйлауға, сөзін бөлмеуге тәрбиелеу; болашақ мамандыққа құрмет пен патриоттық сезімді нығайту.
Дамытушылық
Қызығушылықты ояту; оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту, талдау және тұжырым жасау дағдыларын қалыптастыру.
Оқыту әдістері мен көрнекілігі
Оқыту әдістері
- Сұрақ-жауап
- Өзін-өзі басқару элементтері
- Жеке, топтық және ұжымдық жұмыс
Көрнекілік
- Слайдтар
- Плакаттар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, дайындығын бағалау және дәрісхананың тазалығын қадағалау.
2) Жеке тапсырма (суреттер бойынша)
Оқушыларға суреттер таратылады. Әр оқушы суретке қарап кәсіпорынның түрін және негізгі қызметін анықтайды.
3) Топқа бөлу
Оқушылар екі топқа бөлінеді: өндірістік және өндірістік емес.
4) Жаңа тақырыпты баяндау
Тақырып тақтаға жазылады. Лекция материалдары таратылады. «Түртіп алу» әдісі бойынша оқушылар мәтінді оқып, түсінген жеріне +, түсінбеген жеріне − белгісін қояды.
Қаралатын сұрақтар
- 1 Негізгі қорлардың мәні мен маңызы
- 2 Негізгі қорларды бағалау
- 3 Негізгі өндірістік қорларды қолданудың көрсеткіштері
1. Негізгі қорлардың мәні және түрлері
Негізгі қорлар — ұзақ уақыт бойы қызмет ететін материалдық-заттай құндылықтардың жиынтығы. Олар өндіріс процесіне қатыса отырып, өзінің табиғи-заттай нысанын сақтайды және өз құнының бір бөлігін жаңадан жасалған өнімге немесе көрсетілген қызметке біртіндеп көшіреді.
Өндірістік негізгі қорлар
Материалдық өндіріс саласында қолданылатын негізгі қорлар.
Өндірістік емес негізгі қорлар
Өндірістік емес салада (әлеуметтік, қызмет көрсету және т.б.) қолданылатын негізгі қорлар.
Негізгі қорлардың топтамасы
2. Негізгі қорларды бағалау
Негізгі қорлар өндірістік процеске ұзақ жылдар бойы қатысады. Уақыт өте келе тозу орын алады және қайта өндіру жағдайлары өзгеруі мүмкін. Сондықтан негізгі қорларды бағалаудың бірнеше түрі қолданылады.
Бастапқы құн
Қорларды дайындауға, жинауға және әкелуге кеткен шығындардың жиынтығы.
Қалпына келтіру (қайта өндіру) құны
Негізгі қорларды қайта өндіруге кеткен шығындардың жиынтығы.
Қалдық құн
Тозуды алып тастағандағы бастапқы немесе қалпына келтіру құны.
Құрылымға әсер ететін факторлар
- Шығарылатын өнімнің түрі және оның жалпы көлемі
- Автоматтандыру және механикаландыру деңгейі
- Мамандандыру және бірлестіру деңгейі
- Кәсіпорынның климаттық және географиялық орналасу жағдайлары
3. Негізгі өндірістік қорларды қолдану көрсеткіштері
Экстенсивті қолдану
Құралдардың уақыт бойынша пайдалану деңгейін сипаттайды (мысалы, сменалық жұмыс коэффициенті, толық пайдалану коэффициенті).
Интенсивті (жедел) қолдану
Нақты өнімділіктің нормативтік өнімділікке қатынасы арқылы анықталады.
Интегралдық қолдану
Экстенсивті және интенсивті коэффициенттердің көбейтіндісі; уақыт және өнімділік бойынша қолдануды біріктіріп сипаттайды.
Қор қайтарылымы
Өнім өндіру үшін пайдаланылған негізгі өндірістік қорлардың әр теңгесіне шаққандағы өндірілген өнім көлемін көрсететін экономикалық көрсеткіш. Ол өндіріс тиімділігінің маңызды өлшемдерінің бірі болып саналады.
Қор сыйымдылығы
Қор қайтарылымына кері көрсеткіш. Негізгі өндірістік қорлар құнының өңделген және сатылған өнім құнына қатынасын сипаттайды.
Жаңа тақырыпты пысықтау
Сұрақ-жауап
Талқылау үшін негізгі сұрақтар:
- Негізгі қорлардың экономикалық маңызы қандай?
- Негізгі қорлардың түрлерін атаңыз.
- Негізгі қорлардың бастапқы құны дегеніміз не?
- Қалпына келтіру (қайта өндіру) құны қалай анықталады?
- Негізгі өндірістік қорлардың құрылымына қандай факторлар әсер етеді?
Топтық жұмыс
Тақтадағы суретке қарап, кәсіпорынның негізгі қызметін сипаттаңыз және сол кәсіпорынға тән негізгі қорларды атап көрсетіңіз.
Нәтиже
Әр топ өз тұжырымын дәлелдеп, негізгі қорларды өндірістік/өндірістік емес жіктемесі бойынша негіздеп қорғайды.
Сабақты қорытындылау, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытындылау
Негізгі қорлардың мәні, бағалау түрлері және тиімділікті өлшейтін көрсеткіштер бойынша негізгі ойлар жинақталады.
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және сұрақтарға жауап беру сапасы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
Тақырып: Қор сыйымдылығы.