Әуезов
Сүйінбай Аронұлы (1815–1898)
Сүйінбай — айтыс өнерінің алтын діңгегі. (М. Әуезов)
Туған жері
Алатаудың көркем бөктеріндегі Алматы маңындағы Қарақыстақ ауылы, Бұлақ өңірі.
Өмір сүрген жылдары
1815 жылы туған, 1898 жылы 83 жасында дүние салған.
Өнер жолы
13–15 жасынан бастап ақындыққа бет бұрып, домбырасын серік еткен.
Өмір жолы және қалыптасуы
Жастық шағы
Болашақ даңқты жырау жоқшылықтың тауқыметін ерте тартты: жастай жетім қалып, байдың малын бағып күн көрді. Дегенмен ол жиын-тойларда сан алуан жыр-дастандарды, аңыз-қиссаларды жатқа айтып, өз жанынан да өлең шығарып, өнерге біржола ден қойды.
Мұрасының кеңдігі
Қаршадайынан домбыра ұстаған Сүйінбайдың 60 жылдан астам уақыт үздіксіз жырлаған мұрасы ұшан-теңіз болды. Оның айтыстары мен толғаулары “соққан желдей, аққан селдей” екпінді, қуатты сарынымен ерекшеленеді.
- ақындармен айтыстары
- ел қорғаған ерлерге арналған ұзақ жырлары
- арнау, сықақ-сын, мінездеме, қағытпа өлеңдері
- өмір туралы терең толғаныстары
Шығармашылығының өзегі
Сүйінбай — XIX ғасырдың 30-жылдарынан 80-жылдардың соңына дейін алпыс жылдан астам іркіліссіз жырлаған, айтыста жеңіліп көрмеген аса көрнекті ақын-жырау. Оның өлеңдері мен айтыстарында XIX ғасырдағы қазақ елінің өмір-тіршілігі, арман-мұраты айқын көрініс тапқан.
Әлеуметтік әділет
Жастайынан билігі мен байлығы барлардың кедей-кепшікке көрсеткен зорлық-зомбылығын көріп өскен ол қара халықтың жоқшысы болды.
Өткір сын
Би мен бектің, атқа мінерлердің қиянатын алмастай өткір жырмен бетіне басып, ел санасынан өшпестей із қалдырды.
Елдік пен тәуелсіздік
Ел бірлігін, тәуелсіздігін және сол жолдағы ерлердің жанқиярлығын талмай жырлады.
Үлгісі мен ықпалы
Сүйінбай өз ұстанымын талантты шәкірттерінің көкірегіне сіңіріп отырды. Қаратай, Өтеген, Сұраншы, Сауырық, Сыпатай сияқты Жетісуды қорғаған даңқты батырлар жайындағы жырлар кейінгі ақындарда, соның ішінде Жамбылда, Сүйінбай қалыптастырған өрнекпен сабақтасты.
Жыршылық дәстүр және әлемдік мұра
Эпикалық кең тыныс
Ол қырғыздың «Манас» эпосын, көне түркілік «Көрұғлы», шығыстық дәстүрдегі «Шахнама», сондай-ақ «Тотының тоқсан тарауы» сияқты ірі туындыларды жырлап, келесі ұрпаққа жеткізген.
Дала поэзиясының қуаты
Сүйінбайдың тілі өрнекті, ойы өрелі: ол ру мен тайпа шеңберінен биік көтеріліп, тұтас елдің мүддесін жырлады. Ел үшін оттан да, судан да тайынбай жанын қиған ерлерді мадақтау — оның поэзиясындағы басты арналардың бірі.
Қорытынды
Елдік пен ерлік идеясы — Сүйінбайдың өлеңдері, жыр-дастандары мен айтыстарының өн бойына тартылған өзекті желі. Ақын шығармаларының елеулі бөлігі осы тақырыпқа арналды. Солардың ішінде елдік пен ерліктің гимні іспетті «Бөрілі менің байрағым» өлеңінің орны бөлек.
Бұл туындыда бір тайпаның ғана емес, күллі қазақтың рухы сезіледі: түпкі тегі көк бөріге сиынған, бөрі басын ту еткен, тұлпар мініп елін қорғаған көне һун-түркі дәуірінен бері қанға сіңген халықтық жігер ерекше леп береді.