Шығармаларының жарық көруі
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақ Ілияс Есенберлиннің өмірі мен шығармашылығы туралы жүйелі мағлұмат беруге, «Көшпенділер» трилогиясының мазмұны мен кейіпкерлерін таныстыруға, сондай-ақ ХV–ХІХ ғасырлардағы қазақ халқының тарихи шежіресін түсіндіруге бағытталады.
Білімділік
Жазушының өмірбаяны мен шығармашылық мұрасын таныстыру; трилогияның мазмұнын, кейіпкерлер жүйесін меңгерту; ХV–ХІХ ғасырлардағы тарихи үдерістерді түсіндіру.
Дамытушылық
Әдеби-теориялық білімді тереңдету; өз ойын дәлелдеп айтуға дағдыландыру; салыстыру, талдау, жүйелі ойлау қабілеттерін жетілдіру.
Тәрбиелік
Тарихи көркем шығармадағы ұлттық рухты таныту; ұлттық сана қалыптастыру; адамгершілік пен гуманистік құндылықтарды дәріптеу; елге адал қызмет етуге тәрбиелеу.
Сабақ форматы мен ресурстар
Сабақ түрі мен типі
- Түрі:
- дәстүрлі сабақ
- Типі:
- жаңа білім беру
- Пәнаралық байланыс:
- тарих
Көрнекілік және әдіс-тәсілдер
Көрнекілігі
І. Есенберлин шығармалары, электронды оқулық, слайдтар, кестелер, бейнематериалдар (кинодиск), теледидар.
Әдіс-тәсілдері
түсіндіру, талдау, сұрақ-жауап, Венн диаграммасы.
Сабақтың барысы
-
Ұйымдастыру
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, оқу құралдарын түгелдеу.
-
Үй тапсырмасын сұрау
Өткен тақырып бойынша сұрақтар қою, жауаптарды талдау және қорытындылау.
-
Жаңа сабақ
Ілияс Есенберлиннің өмір жолына шолу жасап, шығармашылық мұрасын және «Көшпенділер» тарихи трилогиясының идеялық-тақырыптық өзегін қарастыру.
Өмір жолына шолу
Төмендегі деректер жазушының қоғамдық қызметі мен шығармашылық жолының негізгі кезеңдерін жинақтайды.
-
1915
Ақмола облысы, Атбасар қаласында дүниеге келді.
-
1940
Тау-кен институтын бітірді.
-
1941–1945
КСРО–Германия соғысына қатысты.
-
1947–1967
Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры; Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор; «Қазақфильм» киностудиясында сценарийлік редколлегия мүшесі.
-
1967–1971
«Жазушы» баспасының директоры.
-
1971 жылдан бастап
Қазақстан Жазушылар одағының екінші хатшысы.
-
1983
Алматы қаласында 68 жасында қайтыс болды.
Қалам тартқан жанрлары
Шығармаларының жарық көруі
Негізгі басылымдар (жылдар бойынша)
- 1940: алғашқы өлеңдері жарияланды.
- 1945: «Айша», «Сұлтан» поэмалары жарық көрді.
- 1949: «Адамгершілік туралы жыр» атты өлеңдер жинағы шықты.
- 1959: «Біржан сал» трагедия-дастаны жазылды.
- 1961: «Адам туралы жыр» повесі жарық көрді.
- 1965: «Өзен жағасында» повесі жарияланды.
- 1966: «Толқиды Есіл» повесі шықты.
- 1967: «Қатерлі өткел» прозасы жарияланды.
- 1968: «Айқас» романы жарық көрді.
- 1969: «Ғашықтар» романы жарияланды.
- 1971: «Қаһар» романы шықты.
- 1972: «Алмас қылыш» романы жарық көрді.
- 1973: «Алтын құс» романы жарияланды.
- 1974: «Көлеңкеңмен қорғай жүр» романы шықты.
- 1978: «Жанталас», «Маңғыстау майданы», «Аманат» романдары жарық көрді.
Марапат және аудармалар
Марапат
«Айқас» романы үшін Абай атындағы мемлекеттік сыйлыққа ие болды (Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы).
Аудармалар
1956 жылы орыс тілінде жазылған «Песня о человеке» романы 1958 жылы қытай тіліне аударылды. «Ғашықтар» романы өзбек тіліне тәржімаланды. Бірқатар шығармалары орыс тіліне кеңінен аударылды.
Ескертпе
Жылдар мен атаулар оқу материалдары бойынша беріледі; нақты библиографиялық дерекпен толықтыру қажет болса, қосымша дереккөздермен тексеріледі.
«Көшпенділер» — тарихи роман
Тарихи роман дегеніміз не?
Тарихи роман — өткен дәуірдің маңызды оқиғаларын қайта жаңғыртып, оларды көркем бейнелеу арқылы баяндайтын эпикалық жанр.
Трилогияның көркемдік-тарихи өзегі
Ілияс Есенберлин тарихи трилогиясында қазақ елінің ХV–ХІХ ғасырлар аралығындағы тәуелсіздік үшін табанды күресін көркем суреттейді. Шығармада жол үстіндегі қиындықтар, ішкі қайшылықтар, адам қатынастары, мінез-құлық пен әрекет қақтығыстары, сыртқы жаулармен шайқаста шыныққан бірлік, дәстүр мен салт-сана айқын көрсетіледі.
Дерек пен қиялдың тоғысуы
Автор тарихи жазба деректерге, шежірелік мәліметтерге және аңыз-әңгімелерге сүйене отырып, халық тарихының маңызды тұстарын ашады. Сонымен бірге көптеген тарихи қайраткерлердің көркем тұлғасын жасап, оқырманға дәуір тынысын сезіндіреді.
Құрылымы
«Көшпенділер» трилогиясы үш романнан тұрады. Оқу барысында кестемен жұмыс жүргізіліп, оқиғалар желісі мен кейіпкерлер жүйесі жүйеленеді.