Қазақша рефераттар

Мәтіндегі қосымша ақпарат

Сабақтың тақырыбы

Қызыл кітапқа енген жануарлар мен өсімдіктер.

Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары

  • 1 8.5.1.1. Тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау.
  • 2 8.5.3.1. Тура және ауыспалы мағыналы сөздерді, көп мағыналы сөздерді, омоним, антоним, синонимдерді көркемдік ерекшеліктеріне сай қолдану.

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту

  • Сәлемдесу, сабаққа дайындық.
  • Бейнематериал көру.
  • Сабақ тақырыбын болжау, мақсаттары мен бағалау критерийлерімен танысу.

Сабақтың ортасы

Оқылым алдындағы жұмыс

«Ақылды микрофон» стратегиясы арқылы оқушылармен сұхбат жүргізіледі:

  • Сұрақ: Аң-құстар мен өсімдіктердің қорықта қорғалуының себебі туралы не ойлайсыздар?
  • Сұрақ: Сирек кездесетін жануарлар мен құрып бара жатқан өсімдік түрлері туралы не білесіздер?

Сынып екі топқа бөлінеді.

1-тапсырма: Негізгі және қосымша ақпарат

Оқушылар негізгі ойды дәл табуға және мәтіндегі детальдардың рөлін түсінуге бағытталған сұрақтарға жауап береді:

  • Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты қалай анықтауға болады?

  • Негізгі ақпараттың мәтіндегі орны қайда болады?

  • Қосымша ақпарат автор ойын ашуға қалай көмектеседі?

  • Қандай мәліметтер қосымша ақпарат болып саналады?

2-тапсырма: Мәтінмен жұмыс

  1. 1 Мәтінді мұқият оқып, негізгі және қосымша ақпаратты анықтаңыздар.
  2. 2 Мұғалім негізгі және қосымша ақпаратты білдіретін сөйлемдерді жеке парақшаларға жазып, араластырады.
  3. 3 Оқушылар топта қайсысы негізгі, қайсысы қосымша ақпарат екенін дәлелдеп, түсіндіреді.
  4. 4 Мәтінді толық көлемде қайта оқып, қорытындыны өз пікірлерімен салыстырады.

Мәтіндегі негізгі ақпарат

Қызыл кітап — жәндіктер мен жануарларды қорғауға арналған мемлекеттік деңгейдегі шара.

Мәтіндегі қосымша ақпарат

Міндет тек Қызыл кітапқа тіркелген түрлер мен түршелерді ғана қорғаумен шектелмейді: жергілікті жерлердегі белгісіз түрлерді тауып, зерттеу де маңызды.

Қазақстанның Қызыл кітабы

Қызыл кітап — жәндіктер мен жануарларды қорғауға арналған мемлекеттік шара. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына тіркелген жануарлар 5 санатқа бөлінеді:

I санат

Жойылып бара жатқан түрлер мен түршелер.

II санат

Саны азайып бара жатқан түрлер мен түршелер.

III санат

Сирек кездесетін түрлер мен түршелер.

IV санат

Белгісіз түрлер мен түршелер.

V санат

Қалпына келтірілген түрлер мен түршелер.

Негізгі міндет

Міндет — Қызыл кітапқа тіркелген түрлер мен түршелерді ғана қорғау емес, сонымен қатар жергілікті жерлердегі белгісіз түрлерді тауып, зерттеу.

Омыртқасыздар туралы дерек

Қызыл кітапқа тұңғыш рет омыртқасыз жануарлардан жәндіктер де енгізілді: 105 түр. Әсіресе бунақденелілердің ауыл шаруашылығына зиян келтіретін түрлері көп: олар дақылдарды ауруға шалдықтырып, паразиттік жолмен тіршілік етеді және түрлі ауруларды таратады. Сондықтан оларға қарсы күрес шараларын ұйымдастырып, тиімді әдістерді қолдана білу қажет.

Қызықты мысал

Қазақстанда мекендейтін ең ірі денелі шекшек түрі туралы дерек ғылымға 1979 жылы ғана белгілі болды. Ол қанатсыз, шырылдамайды және жыртқыш жәндік болып саналады. Табиғатта аталықтары сирек кездесетіндіктен, кей жағдайда партеногенез жолымен көбеюі мүмкін.

Ескерту: мәтіндегі кейбір ғылыми тұжырымдарды сабақта қосымша дереккөздермен нақтылау ұсынылады.

Маңыздылық аймағы тәсілі

Мәтін бойынша берілген сөйлемдерді ең маңыздыдан маңызы азыраққа қарай орналастырыңыздар:

  1. Қазақстанның Қызыл кітабы алғаш рет 1978 жылы шықты.
  2. «Қызыл кітап» атауын ағылшын ғалымы Питер Скотт ұсынды.
  3. Әрбір тіркелген жануардың суреті, Қазақстан аумағында таралу картасы және ол туралы ақпарат беріледі.
  4. Олардың саны азайып барады. Қазір олар қорғауға алынған.

Қызыл кітапқа енген жануарлар мен өсімдіктерге мысалдар

Құлан

Сыртқы пішіні жылқы мен есекке ұқсайды. Бұрын далада еркін жүрген, қазір саны азайғандықтан қорғауға алынған.

Арқар

Тау жануары; түсі қоңыр сұр, мүйізі үлкен әрі иілген. Еті бағалы болғандықтан көп ауланған, қазір саны өте азайып, қорғауға алынған.

Дуадақ

Қазақ даласының көркі. Өсімдіктермен және жәндіктермен қоректенеді, тез жүгіреді. Көп ауланғандықтан саны азайып, қорғауға алынған.

Жабайы қызғалдақ

Қазақстанның даласы мен шөлейт аймақтарына сән береді. Ол — көше қызғалдағының арғы тегі.

Тағы қандай түрлер кіреді?

Қызыл кітапқа барыс, аққу, бүркіт, бірқазан, тырна, қызыл қасқыр және басқа да аңдар мен құстар енгізілген.

Бүгінгі дерек (Қазақстанның Қызыл кітабы)

Балықтар

16

түр

Қосмекенділер

3

түр

Жорғалаушылар

10

түр

Құстар

56

түр

Сүтқоректілер

40

түр

Қара кітап: қайтымсыз жоғалту туралы ескерту

Қара кітапқа мәңгілікке жойылып кеткен түрлер жазылады. Мысалы: дронт, қанатсыз гагара, кезбе көгершін, мамонт — жойылып кеткен.

Жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер қорықтарда қорғалып, сақталады. (Тақтадан Қазақстанның қорықтарын көрсету.)

Қорытынды ой

Біздің табиғатымыз өте бай, бірақ бұл байлық шексіз емес. Сондықтан оны қорғау — ортақ міндет.

Қазақстандағы қорықтар туралы дерек

Қазақстанда он қорық бар.

Жүктеу

Қызыл кітапқа енген жануарлар мен өсімдіктер туралы материалдар.