Бүгінгі сабақта дос жайлы, достық жайлы пікірлер мен ойларыңды ортаға салдыңдар
Кіріспе: Достықтың мәні
Топ жетекшісі оқушылар мен әріптестерді қарсы алып, тәрбие сағатының негізгі идеясын ашады: достық — қоғамды ұйыстыратын, адамды адам ететін құндылық. Достық туралы ой айтпаған ұлы тұлға кемде-кем.
Аристотельдің ойы
«Достық — өмір үшін ең қажетті нәрсе, өйткені адам басқа игіліктің бәріне ие болса да, дос-жарансыз өмірді қаламайды».
Мұхтар Әуезовтің ескертуі
«Қыл өтпестей татулықты бір ашуға сатпайық».
О. Сүлейменов — «Нағыз дос» (үзінді)
Өлеңді оқушының орындауында оқу/тыңдау ұсынылады.
Маған досың көп пе десе? Көп дер ем!
Көп дегенім — бір сен ғана, Ақберен!
Сен батырсың, сен батылсың, сенімен
Өмір жолын ойнап жүріп өткерем.Ер болсаң, ең алдымен өзіңді өзің менсінбе!
...
Маған шын дос іздеуден һәм табудан
Танбайсың-ау, талмайсың-ау жүрегім.
Топқа бөлу және ойтолғау
Оқушылар үш топқа бөлінеді: «Бірлік», «Береке», «Ынтымақ». Әр топ достық туралы өз ой-толғамын білдіріп, дәлелдер мен мысалдар келтіреді.
Пікірталас сұрақтары
Сұрақтар оқушылардың өмірлік тәжірибесіне сүйеніп, достық туралы ұғымын кеңейтуге бағытталады.
- 1. «Досы көпті жау алмайды» дегенді қалай түсінесіздер?
- 2. Өміріңізде шынайы достықты дәлелдейтін қандай жағдайлар болды?
- 3. Абайдың «Досы көппен сыйлас, досы жоқпен сырлас» сөзінің ақиқаттығына мысал келтіре аласыз ба?
- 4. «Нағыз достық пен шынайы махаббат жиі кездесе бермейді» деген пікірге көзқарасыңыз қандай?
- 5. Әйел мен ер адамның арасында достық болуы мүмкін бе?
- 6. «Досым үшін бәрін құрбан етуге дайынмын» және «Досыңның кім екенін айт, мен сенің кім екеніңді айтамын» деген сөздерді әрдайым әділ әрі дұрыс деп санайсыз ба?
Ситуациялық тапсырмалар
Бұл бөлімде оқушылар нақты жағдайларда өз шешімін дәлелдеп, құндылық таңдауының салдарын түсіндіреді.
1-ситуация
Көптен бері көрмеген досыңмен кездесіп, дәмханада әңгімелесіп отырсың. Сол сәтте анаңның «Тез қайт» дегені есіңе түсті. Сен не істейсің?
2-ситуация
Достарыңмен табиғат аясында демалып отырсың. Қасыңда жаңа танысып жүрген адам бар. Кенет 10 жыл бірге оқыған сыныптасың қоңырау шалып, көрші елді мекенге барып келуге көмектесуіңді сұрайды. Әрекетің қандай болады?
3-ситуация
Поездбен 7–8 жылдан кейін туған ауылыңа келе жатырсың. Жаныңдағы болашақ жарыңа достарыңды мақтан етіп айтып келесің. Сол кезде қайыр сұраған, жүдеу кейіптегі бір адам алдыңнан шығады. Бұл — бала күніңде «ажырамаспыз» деп уәде еткен досың болып шықты. Оны көрген сәттегі әрекетің қандай болады?
Сергіту және ойын арқылы ынтымақтастық
«Дос іздеймін» шығармашылық тапсырмасы
- Әр оқушы «газетке хабарландыру» түрінде өзі іздейтін досының қасиеттерін сипаттайды (қалауы бойынша сурет салуға болады).
- Дайын жұмыстар тақтаға ілінеді, оқушылар үнсіз қарап шығып, ұнағанына қызыл дөңгелек қояды (үш таңдаудан аспайды).
- Нәтиже талданып, қысқаша қорытынды жасалады: қандай қасиеттер ең көп таңдалды?
«Бір орынға сыйысу» командалық ойыны
Төрт үстел қатар қойылып, бес оқушы шақырылады. Музыка тоқтағанда барлығы отыруы керек. Үстел саны біртіндеп азаяды. Соңында бір үстелге бес оқушы да сыйып отыруы тиіс — бұл өзара қолдау мен сыйластықты талап етеді.
Ойын барысында топтар бір-біріне достыққа қатысты сұрақ қойып, жауап алады.
«Достық үйін» қалау: мақал-мәтелдер мен нақылдар
Оқушыларға ұлағатты сөздер ұсынылады. Кейін мақал-мәтелдердің жалғасын тауып, «достық үйін» символикалық түрде құрастырады: әр дұрыс жауап — үйдің бір бөлшегі.
I үй: ұлағатты сөздер
- Ақылсыз достан, ақылды дұшпан артық.
- Дұшпанға да дос керек, палуанға да күш керек.
- Достың орны — төр, дұшпанның орны — көр.
- Досы көппен сыйлас, досы азбен сырлас.
- Айрылмастай досыңа, қайрылмастай сөз айтпа.
- Жаман достан, жау артық.
II үй: достық туралы тұжырымдар
- Мың досың болса да, біреуінің орны бөлек.
- Дос көтерер көңілді, мал көтерер өнімді.
- Досыңды жамандама, доссыз қаларсың.
- Шын дос басыңа ырза, кей дос асыңа ырза.
- Дос — егіз, дұшпан — сегіз.
- Жақсы дос пайдасын тигізбесе, зиянын тигізбейді.
- Жаман дос алдыңды орап жүргізбейді.
III үй: нақыл және түйін
- Досы көптің жаны семіреді, асы көптің тәні семіреді.
- Жаман дос жауыңмен бірге шабар.
- Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
- Қимас досың сұраса, қимасыңды бересің.
- Қасың мен досыңды қас-қабағы танытар.
- Мың жолдас жақсы, мың жолдастан бір дос жақсы.
«Достық — өмір үшін ең қажетті нәрсе...» — Аристотель
Шығармашылық қорытынды
3-тапсырма
«Достыққа мінездеме беріңдер»: әр оқушы достықты бір-екі сөйлеммен сипаттап, өз пікірімен бөліседі. Қосымша ретінде «Достық» сөзіне мағыналас сөздерді берілген пішіндердің ішіне жазу ұсынылады (мысалы: бірлік, сенім, сыйластық, қамқорлық, адалдық).
Қорытынды сөз
Топ жетекшісі сабақтың мақсаты орындалғанын атап өтеді: оқушылар достық туралы ойларын ортаға салып, пікір алмасып, өмірлік жағдайларды талдау арқылы дұрыс қарым-қатынастың мәнін түсінеді. Қонақтарға және оқушыларға алғыс айтылады.
Әнмен аяқтау: «Достар»
Ән мәтіні (үзінді)
Бірге тойлап, бірге өткізген,
Жалындаған жас шағым.
Талай қызық күнді өткізген,
Қайдасыңдар, достарым?
Қайырмасы
Достар, достар, жүрсің қайда,
Бірге еді ғой жанымыз.
Еске алысып осындайда,
Кел, шырқайық бәріміз.
Жүрсек дағы қиыр шетте,
Досты ұмытқым келмейді.
Достық жалыны бар жүректер
Суымайды, сөнбейді.
Соңында әр оқушы бүгінгі алған әсерін бір ауыз сөзбен түйіндеп айтады.
Назарларыңызға рахмет!