Түрік этнонимі
Сабақтың тақырыбы
Қарахан мемлекеті
Сабақтың түрі
Жаңа білім беру
Әдіс-тәсілдер
- СКТ технологиясы негізінде талдау және түсінуге бағыттау.
- Түрлі танымдық тапсырмалар арқылы оқушы белсенділігін арттыру.
Сабақтың мақсаты
Білімдік мақсат
Қазақстан жерінде өмір сүрген ерте феодалдық мемлекеттердің әлеуметтік құрылымы, жерге меншіктік қатынастары, салықтары мен міндеткерліктері, сондай-ақ мемлекеттік-әкімшілік жүйесі туралы түсінік қалыптастыру.
Тәрбиелік және дамытушылық мақсат
- Өз елінің тарихын құрметтеуге, ұлтжандылыққа және адамгершілікке тәрбиелеу.
- Оқушылардың тарихи оқиғаларға көзқарасын қалыптастырып, өз бетінше жұмыс жасауға және қорытынды шығаруға дағдыландыру.
- Танымдық тапсырмалар арқылы тарихи білім көкжиегін кеңейту.
Сабақтың барысы
II. Үй тапсырмасын тексеру: топтық тапсырмалар
Оқушылар тапсырмаларды жеке, жұпта және топта орындап, білімін нақтылайды. Жұмыс түрлері: тарихи хат, хронологиялық және сандық диктанттар, сөзжұмбақ, жылдам сұрақтар.
I топ: «Тарихи хатты аяқта»
- Түрік этнонимі ________ жылнамаларында ________ жылдан бері белгілі. Түріктердің мемлекеттік дәрежеге көтерілуі ________ жылдан басталады.
- Түрік қағанатының негізгі құрамы түркі тілдес халықтар болды. Олардың ішінде басым көпшілігі ________ тайпалары; бұл атау көптеген түркі тайпаларына ортақ.
- Қағандықта сот істерін ________ мен ________ атқарған.
- Жоғарғы лауазымдар қаған руынан шыққан ақсүйектердің қолында болды. Оларға ________ сияқты атақтар берілген.
- 715–738 жж. ________ қаған билікке келгеннен кейін түргештер қайта күшейді.
II топ: «Хронологиялық диктант»
- Түрік қағандығы құрылды — ?
- Түргеш қағандығында Сұлу қаған билік етті — ?
- Қарлұқ қағандығы өмір сүрді — ?
- Қимақтар Батыс Алтайға, Тарбағатай мен Алакөл ойпатына қоныстанды — ?
- Оғыз мемлекеті өмір сүрді — ?
III топ: «Сандық диктант»
- Қытай мемлекетінің бір бөлігі түріктерге жылына ________ тең жібек матасын төлеп тұрған.
- «____ оқ будун» басқару жүйесі Іле мен Шу өзендері аймағындағы тайпаларда болған.
- Сары және қара түргештер арасындағы күрес ________ жылға созылды.
Сөзжұмбақ (үлгі жауаптар)
- 1) Оғыз қоғамындағы шонжарлар атауы
- Қаңқаш
- 2) Ұйғыр қағанатынан IX ғ. басында жеңілген ел
- Қарлұқ
- 3) Орта Азияда өмір сүрген иран тілдес халық
- Соғды
- 4) X ғасырда қимақтарда тараған дін
- Ислам
- 5) Түргеш қағанатының Іле өзені бойындағы қаласы
- Күнгіт
- 6) Батыс Түрік қағанатын алғашқы кезде басқарған қаған
- Тардуш
- 7) Түрік қоғамында құлдың атауы
- Тат
«Кім жылдам?» (жылдам сұрақ-жауап)
«Теле» сөзінің мағынасы
Түркі
Батыс Түрік қағанатында «Қара будындар» деп аталған
Қарапайым халық
Түріктерде қасиетті ана бейнесі
Ұмай
Оғыз әскербасыларының лауазымы
Сюбашы
Оғыздарда шонжарлар кеңесінің атауы
Қаңқаш
Қимақтардың екінші астанасы орналасқан көл жағасы
Алакөл
Қарлұқтардың ұйғырларға қарсы күресі
20 жылға созылды
Арабтар «сүзеген» деп атаған қаған
Сұлу
Қимақтарда жазу құралы
Қамыс
Қимақ пен Қарлұқ кезеңінде басым болған ғимарат түрі
Дың ескерткіші
Оғыз мемлекетінің күшеюіне үлес қосқан тұлға
Шахмәлік
Деректерде б.з. V ғасырында тирек тайпалары құрамында кездесетін тайпа
Қарлұқ
III топ: қорытындылау (ерте орта ғасырлық мемлекеттер)
VI–IX ғасырлар — ерте орта ғасыр кезеңі. Бұл уақытта «қазақ» атауы қалыптаспағанымен, тайпалардың бірігу үдерісі күшейіп, қоғам бірнеше мемлекеттік даму сатыларынан өтті.
Әлеуметтік-экономикалық өмір жанданып, Ұлы Жібек жолы бойында ірі қалалар саны артты. Қалалық отырықшылық мәдениет қалыптасып, қала мен дала тұрғындарының байланысы арқылы отырықшылық және жартылай отырықшылық өмір салты дамыды.
Материалдық және рухани мәдениетте жаңалықтар пайда болды: сәулет өнерінде жаңа құрылыстар салынды, түрік тіліндегі жазу өркендеп, жазба әдебиеті дамыды, діни әдет-ғұрыптар түрленді. Шамамен төрт ғасыр ішінде Қазақстандағы түрік әлемі қоғамдық-әлеуметтік, экономикалық және мәдени тұрғыдан алға қадам басты.
Жаңа сабақ: Дамыған орта ғасыр (X–XIV ғасыр)
Жоспар
- 1.Қарахан мемлекетінің құрылуы
- 2.Қоғамдық құрылысы
- 3.Мемлекеттің саяси жағдайы
- 4.Шаруашылығы
- 5.Мәдениеті
Оқу форматы
- Тақырыптар топтарға бөлінеді.
- Оқушылар мәтінді жеке, жұпта және топта оқып, талдап, постер құрастырады және түсіндіреді.
- СКТ негізінде тапсырмалар орындалады.
- Жұмыс дәптеріндегі бос орындар мәтінді түсініп оқығаннан кейін толтырылады.
Негізгі акцент
Сабақ оқушыларды дерекпен жұмыс істеуге, уақыт пен оқиға арасындағы байланысты табуға, және өз ой-пікірін дәлелдеуге бағыттайды.